Ahmet Özel İle İslam Ansiklopedisi Söyleşisi

Mavera Eğitim ve Sağlık Vakfının düzenlediği "Çarşamba Sohbetleri"nde akademisyen ve yazar Prof. Dr. Ahmet Özel, vakfın Üsküdar'daki merkezinde "İslam Ansiklopedisi: 33 Yılın Hikayesi" başlıklı söyleşi gerçekleştirdi.

Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) İslam Ansiklopedisi Genel Müdürlüğünde uzun yıllar yöneticilik görevlerinde bulunan ve ansiklopedi dahilinde 255 maddeye katkı sunan Özel, 46 ciltten oluşan projenin alanında bir ilk olma özelliği taşıdığını söyledi.

Özel, İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) bünyesinde uzun yıllar görev yaptığını ve bu sürecin kendi hayat hikayesinin bir sonucu olduğunu belirterek, "Ağrı'nın Tanrıverdi köyünde dünyaya geldim. Köyümüz, 8-10 hanelik bir yerdi. Babam esnaftı. İlkokuldayken Ağrı merkeze taşındık. Daha sonra Kur'an kursuna gittim ve evde 'hoca' diye çağrılmaya başladım. O yıllarda Erzurum'da imam hatip okulu açılmıştı. Bize en yakın olan imam hatip buydu. Babamın onayıyla abim benim adıma bu sınava başvurdu ve sınavı kazandım. Orada Raşit Küçük gibi çok kıymetli hocalardan dersler aldım ve bu eğitim benim için çok önemliydi." dedi.

Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi'nin 1976'da kurulduğunu aktaran Özel, "Ben de burada üniversite eğitimime başladım. Fakülteyi oldukça başarılı bir şekilde bitirdim. Hocalarımın teşvikiyle birlikte burada akademik çalışmalar yaptım. Doktora ve asistanlık sınavlarını kazandım. Fakat o zamanın şartlarında asistanlık görevlerim engellendiği için bu görevi ifa edemedim. O süreçte Antalya'ya taşındık ve ben de Antalya Müftülüğünde çalışmaya başladım. Burada doktoramı tamamlamak için izin aldım ve İstanbul'a gittim." diye konuştu.

"İslam ansiklopedisiyle ilgili ilk fikirler 1892'de oryantalistlerin karar verdiği bir çalışmadır"

Özel, İstanbul'da Salih Tuğ'un destekleriyle çalışmalarını sürdürdüğünü dile getirerek, şöyle devam etti:

"Doktoradan sonra İstanbul'da İslam Ansiklopedisi için hazırlıklar başladı. Ben de uzun yıllar bu projede görev aldım. İslam ansiklopedisiyle ilgili ilk fikirler, 1892'de oryantalistlerin karar verdiği bir çalışmadır. Elbette onların buradaki temel derdi, Batı sömürgeciliğinin bir parçası olarak bu ansiklopediyi hazırlamaktı. Onlar, sömürdükleri ülkeleri kendi adamlarına anlatmak için bunu yaptılar. Bu fikrin ilk fasikülü ise 1908'de ortaya çıkıyor. 1938'e kadar da toplam 5 cilt yayımlanıyor ve burada yaklaşık 1200 madde neşrediyorlar."

Hazırlanan bu ansiklopedinin 1940 yılından itibaren Türkçeye çevrilmeye başlandığına işaret eden Ahmet Özel, "1987'de başlanan bu süreçte 5 ciltlik çalışmanın yaklaşık üçte ikisi tercüme edilmiştir. Üstelik bu Batılı bir zihniyet çerçevesinde yapılan bir çeviridir. Bu yıllarda Türkiye'deki tercüme faaliyeti de giderek hızlanmaya başlamıştı. Birçok ansiklopedi de bu yıllarda Türkçeye kazandırılmıştır. İslam Ansiklopedi fikri de bu yıllarda ortaya çıkan bir çalışmadır." ifadelerini kullandı.

Özel, ansiklopedinin yayım sürecinde oldukça büyük sıkıntılar yaşandığını söyleyerek, şunları kaydetti:

"Tayyar Altıkulaç'ın bu noktada büyük emekleri vardır. 1983'te İslam Ansiklopedisi Genel Müdürlüğü Bağlarbaşı'nda kuruldu ve ben de 1985 yılında göreve başladım. Benden önce yaklaşık 45 bin maddenin yazımına karar verilmişti. Benim de içinde olduğum bir heyet kuruldu ve bu maddeleri gözden geçirdik. Daha sonra bu maddelerin yazımı için siparişler vermeye başladık. Ben de kısa bir süre sonra ansiklopedinin genel müdür yardımcısı oldum."

"İslam dünyasında bu ansiklopedi sadece Türkiye'de başarılmıştır"

Ansiklopedi bünyesinde oldukça yoğun bir çalışma süreci yaşadığını belirten Özel, "Gerçekten çok zor bir süreci geride bıraktık. 30 yıl boyunca tıpkı bir fabrika gibi çalıştık. Tayyar Altıkulaç, geçenlerde yapılan bir etkinlikte, 'Bu ansiklopedinin ortaya çıkmasında 1 numaralı isim Ahmet Özel'dir.' demişti. Biliyoruz ki bu tür işler birkaç kişinin sürüklemesiyle ortaya çıkar. Bu güzel iş de bana nasip olmuş oldu. Bu süreçte kendi sahamdan uzaklaşmak durumunda kaldım ama tamamen de kopmadım, çalışmalarıma da devam ettim." dedi.

Özel, ansiklopedi çalışmasının kendisi için verimli bir süreç olduğunu sözlerine ekleyerek, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Bu uzun ve zorlu görev benim için önemli bir tecrübe oldu. Yaklaşık 30 yıl boyunca burada emek verdim. Ansiklopediden edindiğim tecrübe, daha sonra ortaya koyduğum eserlerde kendini gösterdi. Son olarak güzel bir siyer hazırladım. Daha önce gitmek istediğim ve olmadığı için üzüldüğüm işler olmuştu. Cenab-ı Hakk'a beni bu işte vazifeli kıldığı için şükrediyorum. Geriye dönüp baktığım zaman iyi ki bu işler olmamış diyorum. İslam dünyasında bu ansiklopedi sadece Türkiye'de başarılmıştır. Bu da ne kadar önemli ve kıymetli bir iş ortaya koyulduğunun bir göstergesidir. Bizden sonra gelecek nesil ise bu tecrübenin üstüne çıkarak daha güzel eserler ortaya koyacaklardır."

"TDV İslam Ansiklopedisi" hakkında

Türkiye Diyanet Vakfı tarafından hazırlanan "İslam Ansiklopedisi", Müslümanlar tarafından hazırlanıp tamamlanan ilk özgün telif ansiklopedi çalışması olarak öne çıkıyor.

İslam dini, tarihi, medeniyeti ve İslam toplumlarına ilişkin geniş bir bilgi birikimi sunan eser, aynı zamanda İslami ilimler ile beşeri ve sosyal bilimler alanındaki araştırmalar için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Çalışmaları 1983 yılında kurulan İslam Ansiklopedisi Genel Müdürlüğünce yürütülen eserin ilk cildi 1988'de yayımlandı. Ansiklopedi, 2013'te 44. cildin, 2016'da ise iki ek cildin yayımlanmasıyla tamamlandı.