Elektrik Piyasası'na Yeni Düzenleme

Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) ticaret unvanı altında bir anonim şirket kurulacak.

TBMM Başkanlığı'na sunulan Elektrik Piyasası Kanunu Tasarısı'na göre, elektrik enerjisi iletim faaliyeti, TEİAŞ tarafından yürütülecek.

TEİAŞ, kurulması öngörülen yeni iletim tesisleri için iletim yatırım planı yapacak, yeni iletim tesislerini kuracak ve iletim sistemini rekabet ortamına uygun şekilde işletecek ve gerektiğinde iletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yatırımı yapacak.

TEİAŞ, şebeke, dengeleme, uzlaştırma ve yan hizmetler hakkındaki yönetmeliklerin uygulanmasını gözetecek, gerekli denetimleri yapacak, sonuçlar hakkında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na rapor sunacak ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edecek, iletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yapacak.

TEİAŞ'ın mülkiyet ve işletme sınırı, iletim sistemine yapılan bağlantı noktasında başlayacak. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın uygun görüşü alınarak uluslararası enterkonneksiyon hatlarının ulusal sınırlar dışında kalan kısmının tesisi ve işletilmesini yapabilecek.

TEİAŞ, bu amaçla uluslararası şirket kurabilecek, kurulmuş uluslararası şirketlere ortak olabilecek ve bölgesel piyasaların işletilmesine ilişkin organizasyonlara katılabilecek.

Yeni iletim tesisi ve iletim hatları yapılması gerektiğinde, TEİAŞ'ın yeterli finansmanının olmaması durumunda, söz konusu yatırımlar, bu tesise bağlantı talebinde bulunan tüzel kişi veya kişilerce yapılabilecek ya da finanse edilebilecek. Yapılan yatırımın tutarı, ilgili tüzel kişi veya kişiler ile TEİAŞ arasında yapılacak tesis sözleşmesi ile geri ödenecek. TEİAŞ, iletim sisteminin işletilmesi için ihtiyaç duyulan her türlü altyapıyı kuracak ve işletecek.

-Dağıtım faaliyeti-

Dağıtım faaliyeti, dağıtım şirketi tarafından lisansında belirlenen bölgede yürütülecek. Dağıtım şirketi, sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumlu olacak.

Piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler, bir dağıtım şirketine ve dağıtım şirketi piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişilere doğrudan ortak olamayacak. Dağıtım şirketi, dağıtım faaliyeti dışında bir faaliyette alamayacak.

Dağıtım şirketi, dağıtım sistemini; elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletecek, bu tesisleri yenileyecek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapacak, kullanıcılarına ayrım gözetmeksizin hizmet sunacak.

Özelleştirme sonrası elektrik dağıtım tesislerinin iyileştirilmesi, güçlendirilmesi ve genişletilmesi için yapılan yatırımların mülkiyeti kamuya ait olacak.

Dağıtım şirketinin işletme sınırı, dağıtım sistemine bağlantı yapılan noktada başlayacak ve dağıtım şirketince işletme ve bakım hizmetleri karşılığı kullanıcılardan mülkiyeti bedelsiz devralınan sayaçları kapsayacak.

Tüketicilerin sayaçlarının kurulumu, işletilmesi ve bakımı ile mevcut sayaçların bir program dahilinde mülkiyetinin bedelsiz devralınması, dağıtım şirketi tarafından yapılacak.

Özel direkt hat tesisi, dağıtım şirketi ile üretim şirketi arasında yapılacak sistem kontrol anlaşması ile mümkün olabilecek.

Dağıtım şirketi, dağıtım bölgesindeki genel aydınlatma ve bunlara ait gerekli ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ve işletilmesinden de sorumlu olacak. Şirket, dağıtım faaliyetlerinde kullanılmak üzere 154 kV gerilim seviyesinde dağıtım tesisi kurabilecek.

-Toptan ve perakende satış faaliyetleri-

Toptan ve perakende satış faaliyetleri, üretim şirketleri ile tedarik lisansı kapsamında kamu ve özel sektör tedarik şirketleri tarafından yürütülecek. Tedarik şirketleri, herhangi bir bölge sınırlaması olmaksızın, toptan veya perakende satış faaliyetlerinde bulunabilecek.

Bu şirketler, enterkonneksiyon şartı oluşmuş ülkelerden ya da ülkelere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu onayı ile elektrik enerjisi ithalatı ve ihracatı faaliyetlerini yapabilecek.

Dağıtım şirketi tarafından yürütülmekte olan perakende satış faaliyeti, ilgili dağıtım şirketinin ortaklarınca aynı kontrol yapısıyla kurulan tedarik şirketi tarafından yerine getirilecek.

Tedarik lisansı sahibi özel sektörün, üretim ve ithalat şirketlerinden satın alacağı elektrik enerjisi miktarı, bir önceki yıl ülke içerisinde tüketilen elektrik enerjisi miktarının yüzde yirmisini geçemeyecek. Söz konusu özel sektörün, tüketiciye satacağı elektrik enerjisi miktarı da bir önceki yıl ülke içerisinde tüketilen elektrik enerjisi miktarının yüzde 20'sini geçemeyecek.

Dağıtım şirketi tarafından kurulan tedarik şirketinin, piyasada rekabeti kısıtlayıcı veya engelleyici ilişkilere girmemesi için, tedarik şirketinin, bağımsız bir iktisadi işletme olarak çalışabilmesini sağlayacak tedbirler yönetmelikle düzenlenecek.

Tedarik şirketinin piyasada rekabeti kısıtlayıcı veya engelleyici etki doğuran davranış veya ilişkilerinin tespiti halinde; ilgili tedarik şirketi, bağımsız bir iktisadi işletme olarak çalışabilmesini teminen Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nca öngörülecek tedbirlere uymakla yükümlü olacak.

Kurul, bu tedarik şirketinin yönetiminin yeniden yapılandırılması ya da dağıtım şirketiyle sahiplik veya kontrol ilişkisinin belli bir program dahilinde kısıtlandırılmasını, sonlandırılmasını da içeren tedbirleri almakla yükümlü olacak.

-Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi kurulacak-

Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) ticaret unvanı altında bir anonim şirket kurulacak. EPİAŞ, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine aykırı olmayacak şekilde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde faaliyete geçecek.

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası tarafından işletilecek piyasaları ilgilendiren konularda, Sermaye Piyasası Kurulu'nun görüşü alınacak. EPİAŞ'taki kamu kuruluşlarının ve kamu sermayeli şirketlerin doğrudan ve dolaylı toplam sermaye payı, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası hariç, yüzde 15'i aşamayacak. Bakanlar Kurulu bu oranı değiştirmeye yetkili olacak.

EPİAŞ'a hissedar olan kamu kuruluşları, kamu sermayeli şirketler ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, EPİAŞ'ın yönetiminde temsil edilecek.

EPİAŞ, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ile TEİAŞ tarafından işletilen piyasalar dışındaki organize toptan elektrik piyasalarının işletim faaliyetini yürütecek. EPİAŞ; TEİAŞ tarafından piyasa işletim lisansı kapsamında işletilen organize toptan elektrik piyasalarının mali uzlaştırma işlemleri ile birlikte gerekli diğer mali işlemleri de yürütecek.

EPİAŞ, organize toptan elektrik piyasalarında yeni piyasalar kurulmasına yönelik çalışmaları yapacak ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na sunacak.

Organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi amacıyla oluşturulan ya da ileride oluşturulabilecek uluslararası elektrik piyasalarına taraf olarak katılacak, uluslararası elektrik piyasası işletmecisi kuruluşlara ortak veya üye olabilecek. Piyasa işletim tarifelerini belirleyerek Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na sunacak.

EPİAŞ, kurulmasından itibaren 6 ay içerisinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan, gerekli lisansını alarak, piyasa işletim faaliyetlerini yürütmeye başlayacak. EPİAŞ piyasa işletim lisansı alancaya kadar, ilgili piyasa işletim faaliyetini TEİAŞ yürütecek.

-İthalat ve ihracat faaliyetleri-

Elektrik enerjisi ve kapasitenin uluslararası enterkonneksiyon şartı oluşmuş ülkelere ihracatı ve bu ülkelerden ithalatı, tedarik lisansı sahibi şirketler ve üretim şirketleri tarafından, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu onayı ile yapılacak.

Sınırdaki illerde kurduğu üretim tesisinde ürettiği elektriği, kuracağı özel direkt hat ile ihraç etmek isteyen tüzel kişilere, üretim lisansı almak kaydıyla Bakanlığın uygun görüşü doğrultusunda Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nca izin verilebilecek.

Sınır bölgelerinde elektrik enerjisinin temini amacıyla, teknik gereklilik doğması halinde geçici olarak izole bölge yöntemiyle elektrik ithalatına yine söz konusu Kurul tarafından izin verilebilecek.

-Organize sanayi bölgelerince yürütülebilecek faaliyetler-

Organize sanayi bölgeleri tüzel kişiliklerinden, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun yönetmelikle belirleyeceği şartları sağlayanlar, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre şirket kurma şartı aranmaksızın, onaylı sınırları içerisinde, Kurumdan üretim ya da veya dağıtım lisansı alarak üretim, dağıtım faaliyetlerinde bulunabilecekler.

Dağıtım lisansı sahibi olmayan organize sanayi bölgesinin onaylı sınırları içindeki dağıtım faaliyeti, ilgili dağıtım şirketi tarafından yürütülecek. Bu durumdaki organize sanayi bölgeleri, katılımcılarından dağıtım bedeli talep edemeyecek, katılımcılarının serbest tüketici olmaktan kaynaklanan haklarını kullanmalarına ve elektrik piyasalarında faaliyet göstermelerine engel olamayacak.

Dağıtım lisansı sahibi organize sanayi bölgesi katılımcılarından, serbest tüketici sınırını aşan tüketiciler, tedarikçilerini seçme hakkını, organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine dağıtım bedeli ödemek kaydıyla kullanabilecek.

Organize sanayi bölgesi tüzel kişiliği, katılımcılarının elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla tüketim miktarına bakılmaksızın serbest tüketici sayılacak.

İmdat grupları ve iletim ya da dağıtım sistemiyle bağlantı tesis etmeyen üretim tesisi ile kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi, lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf tutulacak.

(sürecek)

Muhabir: Kubilay Çelik

Yayıncı: Sefa Salantur - TBMM