Jelling'deki runik taşlar Bluetooth'a adını veren kral Harald'ı anlatıyor

Telefonunuzu kulaklığınıza veya dizüstü bilgisayarınıza kablosuz bağladıysanız, muhtemelen Bluetooth kavramına zaten aşinasınız. Teknoloji modern olsa da bu ismin ardındaki hikaye bin yıldan daha eskiye, mirası Kopenhag'ın yaklaşık 250 kilometre batısındaki küçük Danimarka kasabası Jelling'de görülebilen bir Viking kralına uzanıyor.Burada bugün de görülebilen iki kadim runik (anıt) taş, kralın hüküm sürdüğü dönemin hikayesini anlatıyor. Aynı zamanda sıra dışı lakabının nasıl olup da dünyanın en yaygın kullanılan teknolojilerinden birine isim verdiğine dair ilk ipucunu sunuyor. İngizce'de "blue" mavi, "tooth" da diş anlamına geliyor. Bluetooth lakaplı Viking kralıSöz konusu kral, 10. yüzyılda Danimarka'yı yöneten Harald Gormsson. Lakabı Bluetooth (Eski İskandinav dilinde *Blátonn*) idi ve bu lakap ilk kez ölümünden 150 yıl sonra kayıtlara geçti. "Mavi" ya da çürümüş bir dişe gönderme olduğu düşünülüyor.Harald'ın en önemli başarılarından biri, M.S 965 civarında gerçekleştiği düşünülen, Danimarka'nın Hristiyanlığı kabul etmesiydi. Harald tarafından yaptırılan Jelling'deki iki runik taştan büyük olanı, kralın "tüm Danimarka ve Norveç'i hakimiyeti altına aldığını ve Danimarkalıları Hristiyanlaştırdığını" ilan ediyor. Ayrıca, İskandinavya'daki en eski İsa tasvirlerinden birini barındırıyor. O zamana kadar Kuzey Avrupa'nın büyük bir kısmı, kabile şefleri tarafından yönetilen daha küçük bölgelere bölünmüştü. Hristiyanlık, Harald'a iktidarını pekiştirme, Danimarka'nın Hristiyan Avrupa ile bağlarını güçlendirme ve yeni oluşan devleti birleştirme imkanı verdi. Kongernes Jelling Deneyim Merkezi ve Müzesi küratörü Adam Bak, "Bu, Kuzeylilerin oldukça zorlu bir öğrenme sürecinden geçtiği 200 yıllık Viking Çağı'nın ardından gerçekleşen bir Danimarka ulus inşası süreci" diyor. "Avrupa'daki farklı siyaset biçimleri, Hristiyanlığın kendilerine neler katabileceği ve bir devlette iktidarın merkezileştirilmesi konularında yetkinlik kazandılar."Jelling neden önemli?Harald'ın hikayesi, Jelling'deki coğrafi dokuya işlenmiş halde. Babası Gorm, kasabadaki iki runik taştan daha küçük ve daha eski olanını, eşi Thyra'nın anısına yaptırmıştı. Bu taşın, ülke sınırları içinde "Danimarka" adının yazılı olarak geçtiği ilk örnek olduğu düşünülüyor.Yakındaki Vejle kasabasında yaşayan Anne Havgaard Mikkelsen, "Biz buna Danimarka'nın doğum belgesi diyoruz. Dolayısıyla Jelling, ülkenin doğum yeri" ifadelerini kullanıyor. Günümüzde sadece dör bin kişilik bir nüfusa sahip olsa da burası Harald Bluetooth döneminde iktidarın merkeziydi. Başlangıçta bir pagan mezar alanı olan Jelling, Harald'ın hükümdarlığı sırasında pagan ve Hristiyan geleneklerinin iç içe geçtiği bir yer haline geldi.Günümüzde beyaz direkler bir zamanlar Jelling anıtlarını çevreleyen hattını gösterirken, yüzlerce işaret taşı da muhtemelen Thyra'ya adanmış, gemi biçimindeki devasa bir alanın sınırlarını çiziyor. İki mezar höyüğü ve bir Hristiyan kilisesiyle tamamlanan bu alanın, Bak'a göre, "cesur Viking savaşçılarıyla, Thor ve Odin'den" çok, "siyaset ve dönüşümü; eski olandan yeni olana geçişi" anlattığı söylenebilir.1994 yılında Jelling höyükleri, runik taşlar ve kilise, Danimarka'nın ilk UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edildi. Yakındaki Kongernes Jelling ziyaretçi merkezinde yer alan interaktif sergiler, Viking inançları ile Hristiyanlık arasındaki geçiş sürecini gözler önüne sererken Danimarka'nın "vaftiz taşı" ve "doğum belgesi" olarak nitelendirilen iki runik taş, cam bir muhafaza ardında korunuyor.Viking kralından Bluetooth'aAradan geçen 1000 yılı aşkın sürenin ardından, Harald'ın birleştirici kimliği, ismine beklenmedik bir şekilde ikinci bir hayat kazandıracaktı.1990'ların sonlarında, Toshiba, IBM, Nokia, Intel ve Ericsson gibi şirketlerden mühendisler, farklı markalara ait cihazları birbirine bağlayabilecek yeni bir teknoloji geliştiriyorlardı. Bir kod adına ihtiyaçları vardı.Amerikalı Intel mühendisi Jim Kardach, İsveçli mühendislerle birlikte çalışırken konu Vikinglere geldi. İlgi duymaya başlayan Kardach, tarihle ilgili bir kitaba kendini kaptırdı ve tıpkı bu yeni teknolojinin farklı cihazları birleştirebilmesi gibi, Danimarka ile Norveç'i birleştiren kraldan çok etkilendi.Resmi basın açıklaması henüz yazılmadan kod adı sızdı ve sonrası teknoloji tarihine geçti.Bak, "Halkla ilişkiler ekibi bu isimden nefret ediyordu çünkü 'Bluetooth'u (Mavi Diş) dişte hijyen yetersizliğiyle ilişkilendiriyorlardı" diyor. "Bu konuda çok endişeliydiler, ürünün ne olduğunu daha iyi açıklayan ama çok daha sıkıcı pek çok farklı isim önerdiler. Bluetooth ise, son derece özgün bir isim olması sayesinde büyük bir patlama yaptı."Runik taşlardan esinlenen logosu da teknolojinin kalıcılığına katkı sağladı. Her yerde karşımıza çıkan bu sembol, Harald Bluetooth'un anısına "H" ve "B" harflerini temsil eden İskandinav harflerini bir araya getiriyor.Teknolojinin 2023'teki 25. yıl dönümünde Kardach ve diğer kurucular, Harald'ın adını izinsiz kullandıkları için "özür dilemek" üzere Kongernes Jelling'e gittiler. Müze yönetimi bu özrü kabul etti ve ismi önümüzdeki 1000 boyunca kullanmaya devam etme izni verdi.Bak, "Harald gösteriş yapmayı severdi" diyor. "Sanırım bugün milyarlarca insanın her gün adını andığını bilse çok mutlu olurdu."