Marjane Satrapi Hayatını Kaybetti

Persepolis grafik roman serisi ve filmiyle en çok tanınan Fransız-İranlı yazar, yönetmen, illüstratör ve aktivist Marjane Satrapi'nin 56 yaşında hayatını kaybetti. Paris'teki Élysée Sarayı haberi doğruladı.

Saraydan yapılan açıklamada, "Persepolis ile küresel bir izleyici kitlesini büyülediği" belirtilen Satrapi için "Fransız kültürünün önde gelen bir figürü ve özgürlüğe adanmış bir sanatçı; eserleri evrensel bir mesaj taşıdı ve kendisine büyük uluslararası ün kazandırdı" ifadeleri kullanıldı.

İlk kez 2000 yılında yayımlanan Persepolis, 1979 İran Devrimi (İslam Devrimi olarak da biliniyor) sırasında ve sonrasında büyüyen genç bir kızın hikâyesini anlatıyor.

Sekiz yıl sonra, Satrapi'nin ortak yönetmenliğini üstlendiği film uyarlaması Oscar'da en iyi animasyon dalında aday gösterildi.

AFP haber ajansı, "yakın çevresinden bir kişi"nin, Satrapi'nin "kocası ve hayatının aşkı Mattias Ripa'nın ölümünden bir yıl kadar sonra, üzüntüden öldüğünü" söylediğini aktardı.

Saraydan yapılan açıklamada, "Çocuksu bakış açısı, ironisi, şefkati ve içsel çatışmalarıyla yazar, okurların kendilerini özdeşleştirdiği son derece dokunaklı bir dünya yarattı" ifadelerine yer verildi.

Satrapi, İran hükümetini eleştiriyor ve Persepolis'te 1979 devriminin ardından İran'ın İslami liderliğinin dayattığı kurallar altında mücadele ettiği Tahran'daki çocukluğunu tasvir ediyordu.

Eser daha sonra, ailesi tarafından sürgünde yeni bir hayata başlamak üzere Avrupa'ya gönderilmesini anlatıyor.

Filmin başrollerinde genç Marjane rolünde Chiara Mastroianni ve annesi rolünde Catherine Deneuve yer aldı.

Studio Canal UK, X platformunda yayımladığı mesajda Persepolis'in "parlak" ve "olağanüstü sanatçısı ve film yapımcısını" andı.

Mesajda, "Bu son derece kişisel ve güçlü film aracılığıyla, kimlik, özgürlük, sürgün ve direniş üzerine bir hikâyeyi dünyadaki izleyicilere sundu ve bu hikâye hâlâ yankı bulmaya devam ediyor" denildi.

Satrapi, gençliğinde dört yıl boyunca Avusturya'da prestijli Viyana Fransız Lisesi'nde eğitim gördü.

Ağır bir bronşit geçirdikten sonra bir süreliğine ülkesine döndüğünde, Persepolis serisinin ikinci kitabında da tasvir edildiği gibi, büyük ölçüde değişmiş bir Tahran'la karşılaştı.

Tahran'daki İslami Azad Üniversitesi'nde görsel iletişim alanında yüksek lisans derecesi aldı; bu dönemde evlendi ancak daha sonra boşandı.

Ailesi onu İran'dan ayrılıp Avrupa'ya dönmesi için teşvik etti. Bunun üzerine Satrapi Fransa'ya taşındı ve sanat eğitimine Strasbourg'daki Haute School Arts Du Rhin'de devam etti.

Ülkede on yıldan fazla yaşadıktan sonra 2006'da Fransız vatandaşlığı aldı, ancak geçen yıl Fransa'nın Légion d'honneur nişanını kabul etmeyi reddetti. Bunu, sonradan benimsediği ülkenin anavatanıyla ilişkilerindeki "ikiyüzlülük" olarak nitelendirdi.

İran'daki rejime karşı özgürlük ve hak talepli protestoları destekledi.

2022'de İran'da, başörtüsünü "uygun şekilde takmadığı" gerekçesiyle ahlak polisi tarafından gözaltına alınmasının ardından hayatını kaybeden Mahsa Amini sonrası başlayan "Kadın, Yaşam, Özgürlük" protestolarının ardından, Satrapi Deadline'a verdiği demeçte anne ve babasının 1983'te kadınlara başörtüsü dayatılmasına karşı sokaklara çıktığını anlattı.

Babası için "Orada bulunan az sayıdaki erkekten biriydi; o zamanlar kadın haklarının toplumun hakları olduğunu anlamıyorlardı" dedi.

Ayrıca Persepolis ve aktivizmi nedeniyle rejim tarafından tehditler ve hakaretler aldığını da açıkladı.

"Bana yalancı ve casus dendi. Hayatta korkmamayı öğrendim" diyen Satrapi şöyle devam etti:

"Korku hissetmiyor değilsiniz; korkuyu hissedersiniz ama sonra onunla ilgilenip ilgilenmeyeceğinize karar verirsiniz. Korkusuz ya da umursamaz olduğum için değil; ama ülkemde vurulan 17 yaşındaki çocuklar var ve ben yarım yüzyıldan fazla yaşadım."

2023 yılında, Tahranlı beş gencin Rema ve Selena Gomez'in Calm Down şarkısıyla dans ettikleri bir TikTok videosu paylaşmaları nedeniyle tutuklanmasını protesto amacıyla Paris'teki İran büyükelçiliği önünde düzenlenen gösteriye öncülük etti.

"Biz sanatçılar mütevazı olmalıyız ama hiçbir şey yapmamak daha kötü, kayıtsız olmak daha kötü. Yaptığım şeyin çok büyük ya da muazzam olduğunu düşünmüyorum ama bir sesim var, bir yüzüm var ve Fransa'da tanınıyorum; sadece yapmam gerekeni yapıyorum" dedi.

Diğer film çalışmaları arasında, şizofreni hastası bir fabrika işçisini canlandıran Ryan Reynolds'ın rol aldığı ve halüsinasyonlarının onu cinayete sürüklediği 2014 yapımı korku-komedi The Voices yer alıyor.

Ayrıca öncü Polonya-Fransız fizikçi ve kimyager Marie Curie'nin hayatını anlatan Radioactive filmini; Poulet aux Prunes (2011) ve La Bande des Jotas (2012) filmlerini de yönetti.

Diğer kitapları arasında Embroiderie ve Woman, Life, Freedom (Kadın, Yaşam, Özgürlük) bulunuyor.

İsveçli bir yapımcı, oyuncu ve senarist olan eşi geçen yıl hayatını kaybetti. Satrapi yakın zamanda Instagram'da duygusal paylaşımlar yaparak, "Hayatımın aşkını kaybettim" dedi.