Zeynep ve Ayşe Madi, Trablus'ta geleneksel dokumacılığı canlandırmaya çalışıyor

Libyalı kuzenler Zeynep Madi ve Ayşe Madi, Trablus'un eski şehir bölgesinde, atölyelerindeki asırlık tezgahta tarihi dokuma zanaatını yeniden canlandırmaya çalışıyor.

Libya'da tarihin ve kültürün kumaşa ve kilime döküldüğü geleneksel dokuma zanaatı, kaybolmaya yüz tutmuş bir hazine gibi geriye kalan tek tük atölyelerde var olma mücadelesi veriyor.

Libyalıların Osmanlı döneminden beri nesilden nesile aktardığı söz konusu zanaat, İtalyan işgalinin ardından ülkeye giren ithal fabrika ürünlerinin çoğalması nedeniyle unutulmaya yüz tuttu.

Trablus'un eski şehir bölgesindeki atölyelerinde dokuma zanaatını canlandırmaya çalışan Zeynep ve Ayşe Madi kuzenler, dokuma zanaatının inceliklerini, Libya'daki tarihi serüvenini ve zorluklarını AA muhabirine anlattı.

Zeynep Madi, geleneksel Libya dokumacılığının sadece kilim ve halıdan ibaret olmadığını, ipek ve yünün maharetli ellerde biçimlenerek zarif geleneksel giysilere, feracelere hatta battaniyelere dönüştüğünü söyledi.

Çocukluğundan itibaren ailesindeki kadınların yanında yün işleriyle uğraştığını belirten Madi, "Annem, büyükannem, halam, teyzem; ailedeki tüm kadınlar yün işiyle uğraşırdı. Yıkama, tarama ve eğirme gibi süreçlerde onlara yardım ederdik." ifadelerini kullandı.

Mesleği Abdulbasit el-Tacuri'nin yanında öğrendiğini aktaran Libyalı usta, "Hacı Abdulbasit, bu zanaatta dokuma tezgahında çalışan son usta konumundaydı. Biz geleneksel olarak erkeklerin yürüttüğü bu meslekte kuzenimle birlikte çalışan ilk kadın ustalar olduk." dedi.

Zeynep Madi, eskiden elbise fabrikalarının bulunmadığını ve geleneksel dokumanın Libya'da hayati bir ihtiyaç olduğunu söyledi.

Libyalı kadın usta, "Büyüklerimiz bu zanaatı kuşaktan kuşağa devretmişler. Eskiden battaniye evde dokunur, kadınlar kendileri için 'jerd' ve 'huly' adı verilen geleneksel giysileri üretirlerdi. Özellikle dondurucu soğuklarıyla bilinen Nafusa Dağları bölgesinde insanları bu yünden başkası ısıtmazdı." diye konuştu.

İtalyan işgali zanaatın gerilemesine yol açtı

Libya'da 1911 yılındaki İtalyan işgali öncesinde dokumacılığın çok yaygın olduğuna dikkati çeken Zeynep usta, "İtalyan işgali öncesinde sadece Trablus'ta 350 ila 400 dokuma tezgahı aktif şekilde çalışıyordu. Trablus, Mısrata ve Bingazi'de dokuma tezgahları yaygındı. İtalyanların Libya pazarını ucuz ve seri üretim fabrikasyon ürünlerle doldurması sonucu insanlar hazır ürünlere yöneldi. Bu durum yün işçiliği ve dokumacılık zanaatının yok olmasına zemin hazırladı." değerlendirmesinde bulundu.

Zeynep Madi, bu zanaatı Trablus'ta sürdüren sadece birkaç kişi kaldığını, Bingazi ve Mısrata'da dokuma tezgahlarının tamamen kaybolduğunu ancak bu zanaatı seven, tutkusu olan ve arayan bir kitle bulunduğunu da sözlerine ekledi.

El dokuması bir kilimin tamamlanması yaklaşık 10 gün sürüyor

Ayşe Madi de Libya kültürünü ve geleneklerini korumak ve yaşatmak amacıyla kuzeniyle birlikte dokuma ustası olarak geleneksel ürünler ürettiklerini söyledi.

"El dokuması bir kilimin tamamlanması yaklaşık bir hafta ile 10 gün arasında zaman alıyor. Ürettiğimiz yastık ve minder kılıfı gibi ürünler ise tezgahta iki ila üç günlük bir çalışma gerektiriyor." diyen Ayşe usta, tezgahtan çıkan dokumaların dikiş aşamasının ardından son halini aldığını kaydetti.

Libya'da geleneksel ürünlere yönelik talebin gün geçtikçe arttığını belirten Ayşe Madi, "El dokuması ürünlerimiz son derece zarif bir görünüme sahiptir. Üzerlerinde Libya'ya özgü geleneksel motif ve desenleri taşıyan bu ürünler, kullanıldıkları mekanlara otantik bir hava katıyor." ifadelerini kullandı.

"Ham madde ihtiyacını Tunus'un Cerbe Adası'ndan karşılıyoruz"

Libya'da yün üretimi için yeterli ham madde bulunduğunu ancak talep az olduğu için üretim yapılmadığını, dokumacılıkta en çok zorlandıkları noktanın kaliteli ham madde temini olduğunu söyleyen Ayşe usta, "Kaliteli ham maddeyi temin etmek için Tunus'un Cerbe Adası'na seyahat etmek zorunda kalıyoruz. Malzemenin kalitesini ve doğru renkleri bizzat yerinde seçerek Libya'ya getiriyoruz." dedi.

"Gençlerin ilgisini çekebilmek için üretimi modern çağa uyarladık"

Yeni neslin ilgisini çekmek için yeni tasarımlar yaptıklarını kaydeden Libyalı usta, "Gençlerin ilgisini çekebilmek için üretimi modern çağa uyarladık. Halı ve kilimin yanı sıra kadın çantaları, sırt çantaları, laptop kılıfları ve yastıklar üretiyoruz. Müşterilerimizin taleplerine göre her defasında yeni tasarımlar geliştiriyoruz." ifadelerini kullandı.

Ayşe Madi, geleneksel el dokuması ürünlere ilginin arttığını belirterek şunları kaydetti:

"Trablus'ta tezgahta dokuma yapan usta sayısı parmakla gösterilecek kadar azaldı ancak insanlar yavaş yavaş bu köklü kültüre geri dönüyor. Eğitimlerin artması ve gençlerin bu alana yönelmesiyle geleneksel dokumacılığımız yok olmaktan kurtulacaktır."