128 taraf devlet Cenevre'de ölümcül otonom silahlar için iki yıllık çalışma başlattı
Cenevre'deki 7. Gözden Geçirme Konferansı'nda 128 taraf devlet, ölümcül otonom silahlar için uluslararası hukuki metin üzerinde iki yıl çalışılmasında mutabık kaldı. BM yetkilisi Nakamitsu, usule ilişkin sorunlar nedeniyle gözden geçirme yapılamamasını talihsiz buldu.
İsviçre'nin Cenevre kentinde düzenlenen ve 16 Kasım'da başlayan Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi'nin 7. Gözden Geçirme Konferansı tamamlandı.
Konferansın sona ermesinin ardından İsviçre'nin Birleşmiş Milletler (BM) Cenevre Ofisi nezdinde Daimi Temsilci Yardımcısı Büyükelçi ve Konferans Başkanı Julien Thöni ile BM Genel Sekreter Yardımcısı ve Silahsızlanma İşleri Yüksek Temsilcisi Izumi Nakamitsu, BM Cenevre Ofisi'nde basın toplantısı düzenledi.
Thöni, toplantı kapsamında BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi de dahil olmak üzere 128 taraf devleti bir araya getiren ve mutabakat temelinde işleyen bu sözleşme için oldukça önemli bir an yaşandığını söyledi.
Otonom silah sistemlerine ilişkin tartışmaları ileriye taşımadaki yakın iş birliğinden dolayı tüm delegasyonlara teşekkür eden Thöni şu ifadeleri kullandı:
"Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi, 10 yılı aşkın süredir devam eden tartışmaların ardından ölümcül otonom silah sistemlerine dair uluslararası bir hukuki metin üzerinde çalışma başlatma konusunda mutabakata vardı. Bu sürecin önümüzdeki iki yıl içinde yürütülmesi öngörülüyor. Bu, insani silahsızlanma adına, ayrıca pek çok ülkenin, sivil toplumun ve geniş kamuoyunun beklentilerini karşılama noktasında önemli bir başarıdır."
Thöni, bu gelişmenin derin bölünmüşlüklerin yaşandığı bu süreçte dahi çok taraflı diplomasinin somut sonuçlar ortaya koyabileceğini kanıtladığına değindi.
"Sabahın çok erken saatlerinde varılan bu mutabakat, Cenevre'nin zor zamanlarda dahi diyalog ve uzlaşının mümkün olduğu bir merkez olma rolünü bir kez daha gözler önüne seriyor." diyen Thöni, Cenevre'de, dünyanın pek çok bölgesine fayda sağlayacak çözümlere ulaşmalarının mümkün olduğunu vurguladı.
Thöni, bir metin taslağı üzerinde çalışacaklarını vurgulayarak, "Ardından taraflar bu metnin yasal olarak bağlayıcı mı, bağlayıcı olmayan bir nitelikte mi, yoksa hem bağlayıcı olan hem de olmayan unsurları bir arada barındıran bir yapıda mı olacağına karar verecekler. Ancak en önemlisi, bir metin hazırlama sürecini başlatacak olmamızdır. Nihai karar ise bu sürecin sonunda ortaya çıkacaktır." diye konuştu.
"Bunu özellikle talihsiz bir gelişme olarak nitelendiriyorum"
BM Silahsızlanma İşleri Yüksek Temsilcisi Nakamitsu ise şu şekilde konuştu:
"Konferansın gerçekleşmesinin ancak yaşanan usule ilişkin zorlukların aşılamaması nedeniyle herhangi bir gözden geçirmenin yapılamamış olmasının oldukça talihsiz bir durum olduğunu belirtmek isterim. Bunu özellikle talihsiz bir gelişme olarak nitelendiriyorum. Zira çatışmaların ve savaşların arttığı, sivillerin doğrudan çatışma ortamının içinde kaldığı ve çok sayıda can kaybının yaşandığı günümüz koşullarında, insani bir silahsızlanma çerçevesi olarak Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi'nin önemi daha da artmaktadır."
Ülkelerin, uygulama sürecine dair herhangi bir gözden geçirme yapamamış olmasının oldukça üzücü olduğuna işaret eden Nakamitsu, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in, 2026'nın sonuna kadar öldürücü otonom silah sistemleri konusunda yasal olarak bağlayıcı bir belgenin müzakere edilmesi ve hatta sonuçlandırılması gerektiği konusundaki görüşünü çok net bir şekilde ifade ettiğini hatırlattı.
Nakamitsu, "En azından yüksek sözleşmeci tarafların iki yıl içinde ayrıntılı çalışmalar yürütmesini öngören bir görev tanımımız var. Büyükelçi Thöni'nin de belirttiği gibi devletlerin bir araya gelip kapsamlı çalışmalar yapması için iki yıl oldukça kısa bir süredir. Görev tanımına açıkça girmemiş olsa da, bu süreç yoğun müzakereler gerektirecek ve nihayetinde bir belgeye ulaşmayı hedefleyecektir. Günümüz dünyasında bu otonom silah sistemlerinin yarattığı özgün zorlukları ele alacak olmamızın önemli bir başarı olduğunu düşünüyorum." dedi.
Bunu yeni bir çalışma sürecinin başlangıcı olarak görmeleri ve bu sürece gerçekten yatırım yapmaları gerektiğinin de altını çizen Nakamitsu, görev tanımının devletlerin bir "hükümet uzmanları grubu" olarak bir araya geleceğini öngördüğünü kaydetti.
Nakamitsu, hükümet uzmanları grubunun yeni oluşumunun 2 yıl boyunca faaliyet göstereceğini ve gelecekte oluşturulacak bir hukuki belgenin niteliği ile biçimine dair tavsiyeler sunacağına işaret ederek, "Buna, yüksek sözleşmeci tarafların söz konusu belgeyi bağlayıcı bir protokol olarak kabul edip etmemeleri konusu da dahil. Şunu ifade etmek isterim ki, hukuki açıdan bağlayıcı bir belgeye ulaşma yolu veya imkanı hala açık; bu kapı kapanmış değildir. Dolayısıyla yüksek sözleşmeci tarafları yaklaşımlarını şimdiden değiştirmeye ve ölümcül otonom silah sistemlerini yasaklayacak ya da düzenleyecek, mümkün olan en güçlü belgeyi nasıl oluşturabilecekleri üzerine düşünmeye başlamaya davet ediyorum." diye konuştu.
Düzenlemeye tabi olmayan otomatik veya otonom silahların yaratabileceği olası sonuçları her zaman tartıştıklarını vurgulayan Nakamitsu, yüksek sözleşmeci taraflarla birlikte çalışmaya ve ellerinden geleni en iyi şekilde yapmaya hazır olduklarını aktardı.