Uygulamayı yükle! YÜKLE

Avrupa ülkeleri Ukrayna müzakerelerinde ABD-Rusya sürecinin dışında kalmak istemiyor

Son Güncelleme:

Brüksel'deki AB Dış İlişkiler Konseyi toplantısında Avrupa ülkeleri, Ukrayna müzakerelerinde ABD ile Rusya arasındaki sürecin dışında kalmak istemediğini gösterdi. Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya ile AB kurumlarının yer alacağı ortak heyetle temsil hedefleniyor.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Nail Alkan, Brüksel'de düzenlenen AB Dış İlişkiler Konseyi Toplantısı'nda öne çıkan güvenlik gündemini ve Türkiye'nin stratejik konumunu AA Analiz için kaleme aldı.

***

16 Kasım 2026 tarihinde Brüksel'de yapılan Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler Konseyi Toplantısı, Avrupa'nın güvenlik ortamıyla ilgili önceliklerini ve uluslararası gelişmelerde bir aktör olarak rolünü pekiştirme yönündeki çabalarını ortaya koydu. Rusya-Ukrayna Savaşı, Suriye'deki siyasi geçiş süreci, Gazze'deki insani durum ve Avrupa'nın karşı karşıya olduğu güvenlik tehditleri toplantının temel gündem maddelerini oluşturdu. Toplantının en dikkati çekici gündemlerinden biri ise Ukrayna'da olası bir barış müzakeresinde Avrupa ülkelerinin ABD ve Rusya arasında şekillenen diplomatik sürecin dışında kalmak istemediklerini açık biçimde ortaya koymaları oldu.

Ukrayna müzakerelerinde Avrupa'nın masada belirleyici olma arayışı

ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında yürütülen temaslar, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın geleceğine ilişkin yeni tartışmaları beraberinde getirdi. ABD'nin arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmelerde Ukrayna'nın geleceği ve olası barış koşulları ele alınırken Avrupa ülkeleri, kıtanın güvenliğini doğrudan ilgilendiren bir savaşın yalnızca Washington ve Moskova arasında karara bağlanmasına karşı çıkıyor.

Avrupa ülkeleri Rusya-Ukrayna müzakere sürecinde etkili ve gelişmelere müdahil olmak istiyor. Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve Polonya'nın yanı sıra AB kurumlarının temsil edileceği ortak bir Avrupa heyetinin oluşturulması ise oldukça önem taşıyor. İngiltere'nin AB üyesi olmamasına rağmen bu yapıda yer alması, girişimin yalnızca AB kurumsal çerçevesiyle sınırlı olmadığını, daha geniş bir Avrupa güvenlik yaklaşımına dayandığını gösteriyor. Avrupa ülkeleri böylece Ukrayna müzakerelerinde ortak bir siyasi tutum geliştirmeyi ve ABD ile Rusya arasındaki görüşmelerde doğrudan temsil edilmeyi hedefliyor.

Müzakerelerde gündeme gelen en hassas konulardan biri, Ukrayna'nın NATO üyeliği ile Donbas bölgesinin geleceği arasındaki olası bağlantı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin açıklamalarına göre ABD'li müzakereciler, Ukrayna'nın NATO üyeliği karşılığında Donbas'tan çekilmesi ihtimalini gündeme getirdi. Ukrayna'nın doğusunda bulunan Donetsk ve Luhansk bölgelerini kapsayan Donbas, savaşın en önemli mücadele alanlarından biri. Böyle bir formülün Ukrayna ve Avrupa ülkeleri tarafından kabul edilmesi oldukça güç görünüyor. Çünkü mesele yalnızca toprak kaybı değil, Ukrayna'nın egemenliği ve gelecekteki güvenlik kaygıları.

Rusya'nın yeni Avrupa güvenlik düzeniyle ilgili tutumu

Rusya'nın müzakere sürecinde öne çıkardığı bir diğer konu, savaşın sona erdirilmesinden önce Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden ele alınması. Moskova, Ukrayna meselesinin daha geniş bir Avrupa güvenlik düzenlemesi çerçevesinde değerlendirilmesini istiyor. Bu yaklaşım, 1975 Helsinki Nihai Senedi ile şekillenen ve daha sonra Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) çerçevesinde kurumsallaşan güvenlik ilkelerini yeniden tartışmaya açabilecek nitelikte.

Ancak Avrupa ülkeleri, Rusya'nın bu yaklaşımının mevcut güvenlik düzenini zayıflatmasından kaygı duyuyor. Avrupa açısından öncelik, Ukrayna'nın egemenliğinin korunması ve Rusya'nın askeri müdahalesinin Avrupa güvenliğine yönelik yeni tehditler oluşturmamasıdır.

19 Kasım'da APEC Zirvesi çerçevesinde ABD, Rusya ve Çin liderlerinin bir araya gelmesinin beklenmesi de uluslararası diplomasi bakımından önem taşıyor. Ukrayna meselesinin de gündeme gelebileceği bu temas, Putin açısından Rusya'nın uluslararası diplomatik izolasyondan çıkması ve yeniden küresel güç dengelerinin merkezinde yer alması bakımından fırsat sunabilir. Bununla birlikte bu görüşmenin Rusya'ya yönelik yaptırımların kaldırılması anlamına geldiğini söylemek için henüz erkendir.

Avrupa güvenliğinde artan tehditler ve Ukrayna'ya destek

Toplantının önemli gündemlerinden biri de Avrupa ülkelerinin karşı karşıya olduğu siber saldırılar, sabotaj girişimleri ve hibrit tehditler oldu. Almanya'da Leipzig çevresinde yaşanan insansız hava aracı olayları ve Estonya'nın Rusya sınırındaki güvenlik önlemlerini artırması, Avrupa'nın güvenlik kaygılarını derinleştiriyor. Fransa'nın kritik altyapılara yönelik siber saldırılardan İran'ı sorumlu tutması da tehditlerin yalnızca Rusya ile sınırlı olmadığını gösteriyor. Bu gelişmeler, Avrupa ülkelerinin savunma ve güvenlik politikalarında daha fazla koordinasyona ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.

AB, Ukrayna'ya yönelik mali desteğin sürdürülmesini de gündeme aldı. 2027 yılı için yaklaşık 45 milyar avroluk destek teklifinin hayata geçirilmesi konusunda ise üye ülkeler arasında görüş ayrılıkları bulunuyor. Özellikle Macaristan, Çekya ve Slovakya'nın teklife sıcak bakmaması, AB'nin ortak karar alma mekanizmasının Ukrayna'ya yönelik mali desteğin uygulanmasını zorlaştırabileceğini gösteriyor. Bu durum, Avrupa'nın Ukrayna'ya destek konusunda siyasi irade ortaya koymasına rağmen ortak bir mali ve stratejik politika oluşturmakta zorlandığına işaret ediyor.

Orta Doğu ve Suriye gündemi

Dış İlişkiler Konseyi Toplantısı'nda Orta Doğu'daki gelişmeler de değerlendirildi. Suriye'nin siyasi geçiş süreci, ekonomik toparlanması ve yeniden yapılanması, toplantıda ele alınan konular arasındaydı. Söz konusu durum, bölgedeki istikrarın Avrupa güvenliği açısından taşıdığı önemi de ortaya koydu.

Gazze konusunda ise Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, İsrail'e insani yardımların bölgeye ulaştırılması ve Gazze'deki ağır insani koşulların iyileştirilmesi yönünde çağrıda bulundu.

Türkiye'nin konumu ve genel değerlendirme

Toplantının Türkiye açısından önemli boyutlarından biri, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Brüksel'deki temasları ve katıldığı Bölgeler Arası Güvenlik ve Bağlantısallık Bakanlar Toplantısı oldu. Fidan'ın Avrupalı mevkidaşlarıyla gerçekleştirdiği görüşmeler, Türkiye'nin bölgesel güvenlik ve diplomatik süreçlerdeki rolünün önemini ortaya koydu. Özellikle Karadeniz güvenliği, enerji ve ulaştırma bağlantıları ile Orta Koridor, Türkiye-AB ilişkileri açısından stratejik önem taşıyor.

Ankara açısından Orta Koridor, yalnızca ekonomik bir ulaştırma güzergahı değil, Avrupa ile Türk dünyası arasındaki stratejik bağlantısallığın temel unsurlarından biri. Türkiye'nin coğrafi konumu, enerji ve ticaret yollarının çeşitlendirilmesi bakımından Avrupa için önemli fırsatlar sunuyor. Bununla birlikte Karadeniz'de yeni güvenlik mekanizmaları oluşturulurken Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin ve bölgesel sahiplenme ilkesinin dikkate alınması da önem arz ediyor.

16 Kasım Brüksel toplantısının üç temel gerçeği ortaya koyduğunu söyleyebiliriz. Birincisi, Avrupa güvenliğinin askeri tehditlerin yanı sıra siber saldırılar ve sabotaj girişimleri nedeniyle de baskı altında olduğu görülüyor. İkincisi, Avrupa ülkeleri Ukrayna'nın geleceğine ilişkin müzakerelerde ABD ve Rusya'nın belirleyici olduğu bir sürecin dışında kalmak istemiyor. Üçüncüsü, Türkiye'nin de katıldığı bölgeler arası güvenlik ve bağlantısallık girişimleri, Avrupa'nın stratejik ilgisinin Karadeniz'den Güney Kafkasya ve Orta Asya'ya uzandığını gösteriyor. Bu gelişmeler, Türkiye'nin Avrupa güvenliği ve Avrasya bağlantısallığı bakımından önemini artırırken Ankara ile Brüksel arasında karşılıklı çıkarlara dayalı yeni işbirliği alanlarının geliştirilmesini de gerekli kılıyor.

[Prof. Dr. Mustafa Nail Alkan, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'nde Öğretim Üyesidir.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: AA