"Kara Maden" İçin Ilo Kılavuzu: "Yangın Madencinin Felaketi..."

"Kara maden" 50 ülkede çıkarılıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 2011 tarihli "Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık" kılavuzunda, kömür madenlerinde yangın, havalandırma, giriş ve çıkış yollarına ilişkin ayrıntılı ilkeler yeralıyor. ILO kılavuzunda yangının yolaçabileceği tahribat anlatılırken "Yangınlar madende kolaylıkla yayılabilir, madendeki havalandırma kontrollerini tahrip eder, sınırsız yakıt desteği ve alev alabilen metan bulunması nedeni ile maden patlamalarını tetikleyerek madencilerin felaketine yol açar" deniliyor.

-KARA MADEN...-

ILO Kılavuzu'nun "Yangın" bahsinde şu öneri, tanım ve tasvirler yapılıyor:

"-Kömür 50 kadar ülkede yeraltı madenlerinde üretilmektedir. Yeraltı kömür madenleri; işyeri koşullarının tüm yönleri ile devamlı olarak izlendiği bir ortamda, maharetli az sayıdaki işgücünün kullandığı son

model uzaktan kumandalı aletlerle üretim yapılan işletmelerden, eskiden kalma yöntemlerle sağlıksız ve güvenliksiz koşullarda elle kazı yapılan ve kömürün elle çıkarılıp taşındığı işletmelere kadar değişiklik göstermektedir.

-Kömürün çıkarılması, taşınması ve işlenmesi, uygun olarak kontrol edilmezse, kaza hastalık ve ölümle sonuçlanan bir dizi sağlık ve güvenlik tehlikelerine yol açabilir. İşveren, kontrolünde bulunan yeraltı kömür madenlerinde güvenlik ve sağlıkla ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya en düşük düzeye indirmek için özellikle aşağıda belirtilenler olmak üzere, gerekli bütün önlemleri almalıdır:

(a) güvenli bir işletme ve sağlıklı bir çalışma ortamı koşullarının temin edilmesi için madenin, iletişim sistemi dâhil olmak üzere elektrikli, mekanik ve diğer ekipmanlarla, planlanmış, kurulmuş ve donatılmış olmasını sağlamalıdır;

(b) işçilerin verilen görevleri kendilerinin ve başkalarının güvenlik ve sağlıklarını tehlikeye sokmadan yapabilecekleri şekilde madenin işletilmesi, çalıştırılması, bakımı ve işe son verilmesi sağlanmalıdır;

(c) insanların yaptıkları iş nedeniyle girecekleri sahalardaki zeminin stabilitesini koruyucu önlemler alınmalıdır;

(d) uygulanabilen durumlarda, yeraltındaki her işletmeden yeryüzüne ayrı çıkış yolları olan iki ayrı çıkış sağlanmalıdır;

(e) işçilerin maruz kalabilecekleri çeşitli tehlikeleri belirlemek ve maruziyet düzeylerini ölçmek için çalışma ortamının izlenmesi, değerlendirilmesi ve düzenli denetimi sağlanmalıdır;

(f) girişe izin verilen tüm yer altı çalışmalarında yeterli havalandırma sağlanmalıdır;

(g) belirli tehlikelere duyarlı tabakalarda, bir işletme planı, güvenli bir çalışma sistemi ve işçilerin korunmasını sağlayacak yöntemler hazırlanmalı ve uygulanmalıdır;

(h) maden işletmesinin özelliğine uygun olarak, yangın ve patlamaların başlamasını ve yayılmasını önleyici, tespit edici ve bunlarla mücadele edici önlemler alınmalıdır;

(i) işçilerin güvenlik ve sağlığı için ciddi bir tehlike olması durumunda, işlemlerin durdurulması ve işçilerin güvenli bir yere sevk edilmesi sağlanmalıdır;

(j) yöneticiler veya nezaretçiler, herhangi bir kişinin güvenlik ve sağlıkla ilgili yönetmeliklere ve uygulama kılavuzlarına uymadığını belirlediklerinde hızla düzeltici önlemler almalıdırlar. Bu müdahalenin başarısız olması durumunda, sorun derhal daha yüksek düzeydeki yöneticiye aktarılmalıdır."

-"PATLAYICILIĞI YÜKSEK TOZ"-

ILO'ya göre kömürün üretimi, taşınması ve işlenmesi, küçük partiküller halinde kömür tozu oluşumuna yol açıyor. Patlayıcılığı yüksek olan bu toz, kontrol edilmez ve birikmesine izin verilirse tutuşabiliyor. Havada bulunması halinde, kömür tozu büyük patlamalara neden olabiliyor. Kömür tozu patlamaları, öldürücü kuvvetler oluşturabilir, yangın ve aşırı ısınmış hava madende hızla yayılarak, madende çalışanların ölümlerine veya yaralanmalarına kaynaklık edebiliyor. Patlama kuvveti; havalandırma, tavan kontrolleri ve kaçış yollarının tıkanarak, madencilerin oksijenin boğucu gazlarla yer değiştirdiği ortamlarda kapalı kalmalarına sebep olabiliyor.

-"YANGIN MADENCİNİN FELAKETİ..."-

ILO, kömür madeni yangılarını "maden işçisinin güvenliği ve sağlığı için önemli bir tehlike" olarak tanımlarken şu tasviri yapıyor:

"Yangınlar yer altındaki işçilerin hayatları ve geçimleri için tehlike oluşturur. Yeraltı kömür madenlerindeki havalandırma akımları, yangından çıkan yoğun duman ve toksik yanma ürünlerini maden boyunca

taşıyabilir, bu da çok uzun olan kapalı geçiş yollarından kaçmayı zor ve ölümcül yapar. Yangınlar madende kolaylıkla yayılabilir, madendeki havalandırma kontrollerini tahrip eder, sınırsız yakıt desteği ve alev alabilen

metan bulunması nedeni ile, maden patlamalarını tetikleyerek madencilerin felaketine yol açar."

-BÜTÜN MADENLERDE MÜMKÜNSE HAVA GİRİŞİ İÇİN İKİ ANA YOL..."-

ILO kılavuzuna göre bütün madenlerde, mümkün olduğunca, hava girişi için iki ayrı ana yol temin edilmesi gerekiyor. Yollardan birinin yangın nedeniyle etkilenecek olursa, diğeri yer altında bulunan kişinin madenden kaçmasını sağlayacak güvenli bir yol oluşturması için açık kalacak şekilde birbirinden ayrılmış olması tavsiye ediliyor. Öneriler şöyle sürüyor:

"Bütün madenlerde, mümkün olduğunca, yer altındaki her işyerinden, her biri yüzeye ayrı çıkış yolları ile bağlı olan, iki çıkış temin edilmelidir. Hava girişi için iki ana giriş yolu olmayan madenlerde tek olan

ana giriş, yangın tehlikesinden, mümkün olduğunca, uzak yapılmış ve donatılmış olmalıdır. Her maden, ulusal yasa veya yönetmelikler doğal koşulları ve boyutları nedeniyle muaf tutmadıkça, yangınla etkin bir şekilde mücadele amacı ile bütün çalışma yerlerine yeterli miktarda ve basınçta su iletebilen su şebeke devresine sahip olmalıdır. Ulusal yasa veya yönetmelikler, yağmurlama tipi su sistemlerini, köpük üretici sistemleri, çok amaçlı kuru toz sistemlerini veya diğer otomatik yangın bastırma sistemlerini harekete geçirmek için otomatik yangın algılayıcıları ve uyarı sistemlerinin kullanılmasını gerektiren standartlar oluşturmalıdır."

Her madende, yangından etkilenen tüm kişilerle etkin olarak haberleşme sağlanmasının ve bir acil durum yöntemi geliştirilmesinin önemine dikkat çeken ILO şu uyarıyı da yapıyor:

"Kömür madenleri kömür, kömür tozu ve yanıcı ve patlayıcı maden gazları için doğal depolar bulundurur. Kömür madenlerine elektrikli ve üzerlerinde elektrik akımı bulunan aletlerin girmesi, sayısız ölüm ve yaralanmalara yol açabilen maden yangınları ve patlamaları başlatma potansiyeli yaratır ve madeni harap eder."