Rusya'da Akaryakıt Krizi Derinleşiyor

Rusya'da devam eden akaryakıt krizi, ekonomik büyümenin yavaşladığı ve özel sektörün yüksek finansman maliyetleriyle karşı karşıya bulunduğu bir dönemde ekonomideki sorunları derinleştiriyor.

Benzin ve dizel yakıt fiyatlarındaki hızlı yükseliş, üretim ve nakliye giderleri üzerinden diğer mal ve hizmetlere yansırken, Rusya Merkez Bankasını faiz indirimlerinde daha temkinli davranmaya zorluyor.

Söz konusu tablo, savaşla birlikte iç talepte yaşanan yavaşlama nedeniyle satışları baskı altında kalan şirketleri daha da zorlarken, enerji ve lojistik maliyetlerinin artmasıyla işletme sermayesi ve yatırım finansmanına erişimin uzun süre yüksek maliyetli seyretmesi şirketler üzerindeki baskıyı artırıyor.

Ülkenin 40'tan fazla bölgesinde akaryakıt satışına çeşitli kısıtlamalar getirilirken hükümet, iç piyasadaki arzı artırmak amacıyla benzin, motorin ve uçak yakıtı ihracatını durdurdu.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, geçen hafta yaptığı açıklamada, yaşanan yakıt krizinin temel nedenleri arasında Ukrayna'nın insansız hava aracı (İHA) saldırıları nedeniyle bazı rafinerilerin kısmen devre dışı kalmasını, yaz döneminde talebin artmasını ve teslimat güzergahlarındaki değişimi göstermişti.

Dünyanın önde gelen petrol ve petrol ürünü tedarikçilerinden Rusya'nın ihracatı sınırlaması ise sorunu ülke içi piyasanın ötesine taşıyarak Avrupa ve Asya'daki enerji piyasalarının da gündemine yerleştirdi.

Rusya Federal İstatistik Kurumu (Rosstat) verilerine göre, ülkedeki benzin fiyatları 30 Haziran-6 Temmuz haftasında yüzde 2,1, dizel yakıt fiyatları yüzde 3,4 artarken, aynı dönemde haftalık enflasyon ise yüzde 0,31 düzeyinde gerçekleşti.

Benzin fiyatları 1 Ocak-6 Temmuz döneminde yüzde 13,9, dizel yakıt fiyatları ise yüzde 14,7 artarken, aynı dönemde tüketici fiyatları genel düzeyindeki artış yüzde 4,5'te kaldı. Böylece akaryakıttaki fiyat artışı genel enflasyonun üç katını aştı.

Rusya Merkez Bankası uzun süreli etkiye dikkati çekti

Rusya Merkez Bankasının 19 Haziran'daki faiz toplantısına ilişkin yayımladığı değerlendirmede, "Akaryakıt piyasasındaki durumun enflasyon üzerindeki etkisi geçmişe kıyasla daha uzun sürebilir." ifadesi kullanılmıştı.

Benzin ve motorinin tüketici sepetinde yer aldığına işaret edilen açıklamada, fiyatlardaki yükselişin enflasyonu doğrudan artırdığı, ayrıca nakliye ve üretim maliyetleri üzerinden diğer mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıdığı belirtilerek, "Akaryakıt fiyatlarındaki artış, maliyetler ve enflasyon beklentilerindeki güçlenme yoluyla geniş bir mal ve hizmet grubunda fiyat artış hızını yükseltebilir." uyarısında bulunulmuştu.

Banka, akaryakıt piyasasındaki gelişmeler ile ikincil etkilerin büyüklüğünü bundan sonraki para politikası kararlarında dikkate alacağını vurgulamıştı.

Rusya Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina ise "Haziran enflasyonunu akaryakıt fiyatlarında yaşanan sıçrama etkileyecek. Hükümet gerekli önlemleri alıyor ancak arzın yeniden tesis edilmesi zaman alabilir." değerlendirmesinde bulunmuştu.

Akaryakıt, ekonominin geneline maliyet yükü getiriyor

Rusya Merkez Bankasının haziranda yayımladığı rapor, şirketlerin artan maliyetleri fiyatlarına nasıl yansıttığına ilişkin de önemli veriler ortaya koyuyor. Rapora göre, şirketlerin toplam maliyetleri içerisinde akaryakıt, enerji ve su giderlerinin payı ortalama yüzde 7 düzeyinde bulunurken, söz konusu giderler 2025'te bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 11, şirketlerin lojistik, depolama ve teslimat giderleri de yüzde 13,8 arttı.

Banka, talebin güçlü ve enflasyon beklentilerinin yüksek seyrettiği dönemlerde şirketlerin artan maliyetleri satış fiyatlarına daha hızlı yansıttığını belirtirken, gıda ve hafif sanayi gibi nihai tüketiciye yönelik sektörlerin maliyet değişimlerinin fiyatlara en hızlı aktarıldığı alanlar arasında yer aldığına işaret etti.

Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, tarım, gıda, perakende, inşaat ve ulaştırma başta olmak üzere çok sayıda sektörün giderlerine eklenirken, tarımsal üretimin yoğunlaştığı yaz döneminde motorin arzında yaşanan sorunlar da üretim ve nakliye maliyetlerini artırarak gıda fiyatları üzerindeki baskıyı güçlendiriyor.

Özel sektör yüksek faize daha uzun süre maruz kalıyor

Rusya Merkez Bankası, 19 Haziran'da politika faizini 25 baz puan indirerek yüzde 14,25'e çekerken, akaryakıt piyasası ve bütçe harcamalarından kaynaklanan risklerin para politikasında gevşeme alanını daralttığını vurguladı.

Rus ekonomisinin yılın ilk yarısında yaklaşık yüzde 0,5 büyüdüğünü tahmin eden ve üretim artışının büyük ölçüde devlet destekli sektörlerden kaynaklandığını belirten Banka, yüksek kamu talebinin devam etmesinin, ekonomide özel tüketim ve yatırımların daha ılımlı bir görünüm sergilemesini zorunlu kıldığı değerlendirmesinde bulundu.

Ülkedeki özel sektör, iç talepteki yavaşlama, pahalı kredi ve artan girdi maliyetleriyle aynı anda karşı karşıya bulunurken, akaryakıt fiyatlarının enflasyonu yukarı çekmesi Rusya Merkez Bankasını faiz indirimlerinde daha temkinli davranmaya itiyor ve şirketlerin beklediği kredi maliyeti düşüşü de gecikiyor.

Ekonominin soğuma sürecinde bulunduğu Rusya'da, yaşanan arz sorunları yatırımların ve üretim kapasitesinin genişletilmesinin üzerinde ilave baskı oluştururken, krizin uluslararası boyutu da ihracat yasaklarıyla önem kazanıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı, Rusya'nın motorin ve uçak yakıtı gibi ürünlerinin ihracatındaki önceki düşüşlerin küresel fiyat farklarını yükselttiğine işaret ederken, Hürmüz Boğazı'nda sevkiyatların durduğu bir dönemde Rus ürünlerinin de uluslararası piyasada azalması, alternatif tedarik arayışını güçlendiriyor ve taşıma maliyetlerini yükseltiyor.

Rusya Başbakan Yardımcısı Novak, akaryakıt talebinin yılın ilk yarısında 2025'in aynı dönemine göre yaklaşık üçte bir arttığını, üretimdeki zorunlu düşüşün teslimat güzergahlarının değiştirilmesine yol açtığını belirtirken, hükümet, çalışan rafinerilerin kapasite kullanımını azami düzeye çıkardı. Rusya'nın mevcut yakıt stokları piyasaya yönlendirilirken, bazı tesislerin planlı bakımları ertelendi ve temmuzda ithal akaryakıt sevkiyatlarının başlaması için düzenlemeler yapıldı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkenin enerji sisteminin dayanıklılık payının "dünyadaki en yüksek seviyelerden birinde" bulunduğunu belirterek, "Yakıt konusunda yaşanan zorluklar geçici nitelikte." ifadesini kullandı.

Sektör yetkilileri, yakıt arzının normale dönüş hızının, Rusya Merkez Bankasının faiz indirimlerinin seyrinden özel sektörün finansman koşullarına ve ihracat yasaklarının süresine kadar birçok unsur üzerinde belirleyici olacağının altını çiziyor.