BDDK'dan Elektronik Paraya İkincil Mevzuat

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), elektronik para kuruluşlarının faaliyetleri sırasında kullandıkları bilgi sistemlerinin yönetimine ve yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenmesine ilişkin tebliğ taslağı ile Türkiye'de faaliyet gösteren ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının yetkilendirilmesi ve faaliyetlerine yönelik usul ve esasları belirleyen yönetmelik taslağını görüşe açtı.

BDDK, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı İle Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Taslağı ile Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemlerinin Yönetimine ve Denetimine İlişkin Tebliğ Taslakları'nı internet sitesinde yayınladı. BDDK söz konusu tebliğ taslağı ile ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının Kanun kapsamındaki faaliyetlerinin ifasında kullandıkları bilgi sistemlerinin yönetimine ve yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenmesine ilişkin usul ve esasları, yönetmelik ile Türkiye'de faaliyet gösteren ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının yetkilendirilmesi ve faaliyetleri ile ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracına ilişkin usul ve esasları düzenlemeyi amaçlıyor.

-BİLGİ SİSTEMLERİ RİSK YÖNETİMİ-

Tebliğ taslağına göre ödeme ve elektronik para kuruluşları üst yönetimi, ödeme hizmetlerinin güvenli bir şekilde sunulması amacıyla bilgi sistemleri kullanımından kaynaklanan risklerin yönetilmesi için etkin bir gözetim yürütecek. Bu kapsamda kuruluş, üst yönetimi tarafından onaylanmış bir risk yönetim politikası çerçevesinde, faaliyetlerinde bilgi teknolojilerinin kullanılmasından kaynaklanan riskleri tespit etmek, analiz etmek, ölçmek, izlemek, kontrol etmek ve raporlamak üzere bir risk yönetim yapısı teşkil edecek.

Ödeme ve elektronik para kuruluşu, risk analizlerinin ne şekilde gerçekleştirileceğine ilişkin hazırladığı prosedürler çerçevesinde, sonuçları üst yönetime raporlanacak şekilde, yılda en az bir defa bilgi sistemlerine ilişkin genel bir risk analizi gerçekleştirecek. Kuruluş, bilgi sistemlerinde meydana gelecek önemli değişikliklerden önce olası riskleri değerlendirir ve bilgi sistemlerine ilişkin risk analizini tekrarlayacak. Kuruluş risk analizi yaparken, hizmetlerini sunmak için kullandığı teknoloji altyapısı, uygulama mimarisi, programlama teknikleri ve dış hizmet sağlayıcılardan kaynaklanabilecek riskleri de dikkate alır. Yapılacak risk analizi aynı zamanda kullanıcı bilgilerinin güvenliğini ve korunmasını sağlamaya yönelik bir bakış açısıyla gerçekleştirilecek.

-BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SÜRECİ -

Kuruluş üst yönetimi, bilgi sistemlerinin ve verilerin gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliğini sağlayacak önlemlere ilişkin kontrol altyapısının geliştirilmesi ve düzenli olarak güncellenmesi çalışmalarını gözetim altında tutar ve bu amaçla bilgi güvenliği politikasını oluşturur ve onaylayacak.

-BİLGİ SİSTEMLERİNE İLİŞKİN SINIRLAMALAR -

Ödeme ve elektronik para kuruluşları birincil ve ikincil sistemlerini yurt içinde bulundurmaları zorunlu olacak. Gönderenin ve alıcının her ikisinin de yurt içinde bulunduğu ödeme işlemlerinin tamamlanmasında kullanılan tüm bilgi sistemleri ve bunların yedeklerinin yurt içinde bulunması esas olacak. Bu kapsamda her ne ad altında olursa olsun hizmet alınması halinde, alınacak söz konusu hizmetin sağlayıcısının bu kapsamdaki faaliyetlerini yürütmede kullandığı bilgi sistemleri ve bunların yedekleri de yurt içinde tutulacak.

-MUAFİYET VE İSTİSNALAR-

Ödeme hizmetini yürüten ödeme kuruluşu, ödeme hesabı açılmaksızın, kullanıcının fatura ödeme işlemelerini sadece ödeme kuruluşuna veya temsilcilerine gelerek yüz yüze gerçekleştirebilmesi ya da bu yöntemin yanında fatura ödeme işlemlerinin kuruluşun çağrı merkezi veya hizmet noktaları aracılığıyla gerçekleştirebilmesi halinde, bu Tebliğin sadece 13, 15 ve 16. maddeleri hükümlerine tabi olacak. Bağımsız bilgi sistemleri denetimi yapılmasına karar vermeye ve bu denetimin kapsam ve sıklığını belirlemeye Kurum yetkili olacak.

-YÖNETMELİK TASLAĞI: DOLAYLI PAY SAHİPLİĞİNİN HESAPLANMASI-

Taslağa göre yönetmeliğin uygulanmasında, gerçek kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesinde, bir gerçek kişi ile eş ve çocuklarına ve bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları ortaklıklara veya bu kişi veya ortaklıkların ayrı ayrı veya birlikte kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte dikkate alınır. Tüzel kişilere ait dolaylı pay sahipliğinin belirlenmesinde bunlara ait paylar ile bunların kontrol ettikleri ortaklıklara ait paylar birlikte hesaplanacak.

Bir gerçek veya tüzel kişinin bir kuruluşun sermayesindeki dolaylı pay sahipliğinin tespitinde uygulanacak usul ve esaslar şöyle olacak:

"Kuruluşta pay sahibi bulunan veya pay devralacak tüzel kişi ortaklıklar ile varsa bunların tüzel kişi ortaklarının ortaklık yapıları zincirleme bir suretle gerektiği takdirde gerçek kişilere ulaşılıncaya kadar tespit edilecek. Kuruluş sermayesinde tüzel kişiler aracılığı ile olan dolaylı pay sahipliği oranı, iştirak oranlarının çarpılması suretiyle hesaplanacak. Aynı kişinin ara kademelerde yer alan tüzel kişilere doğrudan iştiraki bulunması halinde, söz konusu doğrudan iştirak oranı, müteakip çarpım işleminden önce o kademeye kadar ulaşılan orana ilave edilecek.

Ödeme hizmetleri, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ile Kurulca faaliyet izni verilen Türkiye'de kurulu kuruluşlar tarafından gerçekleştirilecek. Kuruluşun unvanının ödeme kuruluşu ya da elektronik para kuruluşu olduğunu gösterir ibareleri içermesi zorunlu olacak. Kanunun 14. maddesinin üçüncü fıkrasına göre tutulan ödeme hesabına faiz işletilemeyecek. Fatura ödemelerine aracılık edilmesine yönelik hizmetlerin yürütülmesinde, fatura üreten kurumlar ile adlarına tahsilat yapılabilmesi konusunda sözleşme yapılmış olması zorunlu olacak.

-ELEKTRONİK PARALARIN İHRACI-

Taslağa göre elektronik para ihraç eden kuruluş, aldığı fon tutarı kadar elektronik parayı gecikmeksizin ihraç edecek. Elektronik para temin etmek üzere elektronik para ihraç eden kuruluşun temsilcisine verilen fonlar, elektronik para ihraç eden kuruluşa verilmiş sayılacak. Elektronik para ihraç eden kuruluş, elektronik para karşılığında aldığı fonun tutarını gösteren kağıt üzerinde veya elektronik ortamda düzenlenmiş dekontu elektronik para kullanıcısına vermek zorunda olacak. Elektronik para karşılığında alınan fon için faiz işletilemez ve elektronik para kullanıcısına elektronik paranın tutulduğu süreye bağlı herhangi bir menfaat sağlanamayacak.

-ELEKTRONİK PARANIN GERİ ÖDENMESİ-

Elektronik para ihraç eden kuruluş, elektronik paranın karşılığı kadar fonu elektronik para kullanıcısının talebi üzerine derhal geri ödemekle yükümlü olacak. Geri ödeme elektronik paranın fona çevrilmesi suretiyle gerçekleştirilecek. Elektronik para kullanıcısı elektronik paranın bir kısmının veya tamamının fona çevrilmesini talep edebilecek. Elektronik para ihraç eden kuruluş ile elektronik para kullanıcısı arasındaki sözleşmede fona çevirme koşulları ödenecek ücretler de dahil olmak üzere açıkça kararlaştırılacak. Sözleşmede elektronik para için bir son kullanma tarihi kararlaştırılabilecek. Sözleşme imzalanmadan önce elektronik para kullanıcısı, elektronik para ihraç eden kuruluş tarafından sözleşme koşulları hakkında bilgilendirilecek. Elektronik para ihraç eden kuruluş fona çevirme işlemi için, sözleşmede belirtilmiş olmak kaydıyla; sözleşmenin sona ermesinden önce talep edilmesi halinde, sözleşmede son kullanma tarihinin kararlaştırılması ve elektronik para kullanıcısının bu tarihten önce talepte bulunması halinde, son kullanma tarihinden bir yıldan uzun bir süre geçtikten sonra talep edilmesi halinde, bu işlemin maliyetiyle orantılı bir ücret talep edebilecek. Elektronik para kullanıcısının tüketici olmadığı hallerde, fona çevirme koşulları taraflar arasında serbestçe belirlenecek.

-YÖNETİM KURULU ÜYELERİ-

Kuruluşun yönetim kurulu, genel müdür dâhil üç kişiden az olamayacak. Genel müdür, bulunmadığı hâllerde vekili, yönetim kurulunun doğal üyesi olacak. Genel müdür ile aynı nitelikleri haiz olmak kaydıyla genel müdür vekili olarak yönetim kurulu toplantılarına katılacaklar ve hangi hallerde bu toplantılara katılacakları yönetim kurulunca belirlenecek.

Kuruluş genel müdürünün en az yedi yıl, genel müdür yardımcılarının ise en az beş yıl olmak üzere işletmecilik veya finans alanında mesleki deneyime sahip ve lisans düzeyinde öğrenim görmüş olması gerekecek.

-BAŞLANGIÇ SERMAYESİ-

Başlangıç sermayesi; ödenmiş sermaye, hisse senedi ihraç primleri, hisse senedi iptal karları, yedek akçeler, geçmiş yıllar karı ve dönem net karı toplamından varsa net dönem zararı ve geçmiş yıllar zararının düşülmesi suretiyle hesaplanacak.

-ASGARİ ÖZKAYNAK YÜKÜMLÜLÜĞÜ-

Kuruluşun özkaynağı, belirlenen usul ve esaslara göre Haziran ve Aralık ayı sonu itibariyle hesaplanacak. Hesaplanan özkaynak, ödeme kuruluşu için yürütülen faaliyetlere göre Kanunun 14. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde belirtilen asgari ödenmiş sermaye tutarından ve bu maddenin üçüncü fıkrasına göre hesaplanan asgari özkaynak tutarından; elektronik para kuruluşu için ise Kanunun 18 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde belirtilen asgari ödenmiş sermaye tutarından ve bu maddenin altıncı fıkrasına göre hesaplanan asgari özkaynak tutarından az olamayacak. Kurul, yapılacak risk değerlendirmesi doğrultusunda bir kuruluşun asgari özkaynak tutarını yüzde yirmi oranına kadar artırmaya veya azaltmaya yetkili olacak.

-ÖDEME FONLARININ KORUNMASI-

Ödeme fonları; bir ödeme işleminin gerçekleştirilmesi için ödeme kuruluşunun, şubesinin, temsilcilerinin veya ödeme kuruluşu adına hareket eden üçüncü taraf bir hizmet sağlayıcısının ödeme hizmeti kullanıcısından veya bir ödeme hizmeti kullanıcısı adına diğer bir ödeme hizmeti sağlayıcısından aldığı ve ödeme hizmeti kullanıcısı adına uhdesinde tuttuğu ancak henüz alıcıya ödenmemiş fonların toplamından oluşacak. Ödeme kuruluşu, ödeme fonlarını, diğer fonlardan ayrıştırarak takip eder ve sadece ödeme işleminin gerçekleştirilmesi amacıyla kullanabilecek.

Alındığı günü izleyen iş günü sonunda ödenmemiş ödeme fonları, 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bir banka nezdinde, ödeme kuruluşu adına açılacak ve sadece bu fonların korunması amacıyla kullanılacak koruma hesaplarına yatırılacak. Ödeme fonları alındıkları para cinsinden açılan koruma hesaplarında tutulacak. İlgili yabancı para cinsinden hesap açılmasının mümkün olmaması veya makul olmayan bir maliyet gerektirmesi durumunda ödeme fonları başka bir para cinsine çevrilerek koruma hesabında tutulabilecek. Koruma hesaplarında bulunan fonlarla ilgili kayıtlar, ödeme fonlarının ödeme hizmeti kullanıcısı bazında takibini sağlayacak şekilde tutulacak.

Ödeme kuruluşu koruma hesaplarında bulunan fonlara ilişkin kendi kayıtları ile bankadan alınacak hesap ekstrelerini günlük olarak karşılaştırarak her iş günü bir önceki iş gününe ait kayıtların mutabakatını sağlamakla yükümlü olacak.

-ELEKTRONİK PARA KORUMA HESABI-

Elektronik para kuruluşu, şubeleri, temsilcileri veya elektronik para kuruluşu adına hareket eden üçüncü taraf bir hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik para ihraç edilmesi karşılığında alınan ve alındığı günü izleyen işgünü sonuna kadar fona çevrilmeyen tutarlar 5411 sayılı Kanun kapsamındaki bir banka nezdinde, sadece bu fonların tutulacağı fonların korunması amacıyla açılan hesaba aktarılacak. Bu hesap, ilgili banka nezdinde elektronik para koruma hesabı olarak tanımlanacak.

-ÜCRETLER-

Ödeme hizmeti sağlayıcısı, sözleşmede kararlaştırılmış olması şartıyla ödeme hizmeti kullanıcısından belirli durumlarda maliyetiyle orantılı bir ücret talep edebilecek. Ödeme işleminin bir para biriminin diğer bir para birimine çevrilmesini gerektirmesi durumu dışında, gönderen ve alıcı bu işlem için kendi ödeme hizmeti sağlayıcısı tarafından belirlenen ücreti ödeyecek. Ödeme aracının kullanıldığı ödeme işlemlerinde, ödeme hizmeti sağlayıcısı alıcının gönderenden ücret istemesini veya gönderene indirim yapmasını engelleyemeyecek.

-İLAVE ÜCRET VE İNDİRİMLER HAKKINDA BİLGİLENDİRME -

Alıcı, bir ödeme aracının kullanımı için ilave ücret talebini veya indirim teklifini ödeme işleminden önce gönderene bildirecek. Bir ödeme aracının kullanımı için ödeme hizmeti sağlayıcısı veya bir üçüncü kişi tarafından ücret talep edilmesi halinde, bu durum ödeme işleminden önce ödeme hizmeti kullanıcısına bildirilecek.

-TÜKETİCİ OLMAYAN ÖDEME HİZMETİ KULLANICILARI-

Ödeme hizmeti kullanıcısının tüketici olmadığı ödeme işlemlerinde, taraflar arasındaki sözleşmede, yönetmeliğin ilgili maddelerinin uygulanmaması ya da farklı şekilde uygulanması kararlaştırılabilecek. Taraflar arasında, yetkilendirilmemiş veya hatalı bir şekilde gerçekleştirilmiş ödeme işlemine ilişkin bildirim konusunda Yönetmeliğin 45 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan süreden farklı bir süre belirlenebilecek.

-DÜŞÜK DEĞERLİ ÖDEME ARACI VE ELEKTRONİK PARA İÇİN AYRICALIK-

Çerçeve sözleşmeye göre 300 TL'yi aşmayan ödeme işlemlerinde ya da 500 TL veya altında harcama limiti olan veya herhangi bir zamanda içerdiği fon tutarı 500 TL'yi geçmeyen ödeme araçlarında bilgilendirme yükümlülüklerine ilişkin olarak; Ödeme hizmeti sağlayıcısının gönderene sadece ödeme aracının kullanılma yöntemi, sorumluluk, ödenecek ücretler ve diğer önemli bilgileri de içeren ödeme hizmetinin temel özellikleri ile gerektiğinde Yönetmeliğin 35. maddesinde sayılan diğer şartlara nereden ulaşılabileceğine ilişkin bilgiyi sağlayacağı kararlaştırılabilecek. Ayrıca, ödeme hizmeti sağlayıcısının çerçeve sözleşmede değişiklik öneremeyeceği, ödeme hizmeti sağlayıcısının ödeme hizmetinin gerçekleşmesinden sonra ödeme hizmeti kullanıcısının ödeme işlemini tespiti için işleme özgü referans bilgisini, ödeme işleminin tutarını ya da aynı tür birden fazla işlemin yapıldığı hallerde işlemlerin toplam tutarını ve bu işlemler için ödenecek ücretlere ilişkin bilgileri sağlamakla yükümlü olduğu; kullanıcısı belli olmayan ödeme araçlarında ya da ödeme hizmeti sağlayıcısının bu bilgileri vermesinin teknik olarak mümkün olmadığı hallerde bu bilgilendirmenin yapılmayacağı; ancak her halükarda ödeme aracındaki fonun tutarına ilişkin bilgileri sağlamakla yükümlü olacağına karar verilebilecek.

Çerçeve sözleşmeye göre, 300 TL aşmayan ödeme işlemlerini ilgilendiren ya da 500 TL veya altında harcama limiti olan veya herhangi bir zamanda içerdiği fon tutarı 500 Türk Lirasını geçmeyen ödeme araçlarına ilişkin olarak; ödeme aracının kullanıma kapatılamıyor veya sonraki kullanımların engellenemiyor olması halinde, Yönetmeliğin 44. maddesinin dördüncü fıkrası, 44. maddesinin beşinci fıkrasının (c) ve (ç) bentleri, 45. maddesinin beşinci ve altıncı fıkralarının uygulanmayacağı, kullanıcısı belli olmayan ödeme araçlarında veya ödeme aracının özellikleri nedeniyle ortaya çıkan diğer sebeplerle, ödeme hizmeti sağlayıcısının ödeme işleminin yetkilendirilmiş olduğunu ispat edememesi halinde, Yönetmeliğin 45. maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı fıkralarının uygulanmayacağı kararlaştırılabilecek.

-YETKİLİ MERCİLERLE İŞBİRLİĞİ -

Yabancı ülke kanunlarına göre denetime yetkili ve Kurum muadili mercilerin, kendi ülkelerindeki faaliyet gösteren ödeme kuruluşu ve elektronik para kuruluşlarının Türkiye'deki ortaklıklarında denetim yapma ve bilgi talepleri ile kuruluşların yurt dışındaki şube veya ortaklıklarının konsolidasyon kapsamında yer alan bilgilerine ilişkin taleplerinin karşılıklılık ilkesi de dikkate alınarak yerine getirilmesi Kurulun iznine tâbi olacak. Yurt içi ve yurt dışı yetkili mercilerle denetime, bilgi paylaşımına ve diğer hususlara dair yapılacak işbirliğine ilişkin ilave usûl ve esaslar ilgili tarafların görüşü alınmak suretiyle Kurulca belirlenebilecek.

-YURTDIŞINDAN TEMİN EDİLECEK BELGELER-

Bu Yönetmelikte yer alan faaliyet izinleri ile ilgili olarak yabancı uyruklu kişilerden, gerekli görülen ve ilgili ülke mevzuatına göre temin edilmesi mümkün olan belgeler istenecek. Yabancı uyruklu kişilerden istenilen belgelerin bu kişilerin yerleşik olduğu ülkede kayıtların tutulduğu bir merci ya da sistem olmaması nedeniyle temin edilememesi durumunda, bu durumun ilgili ülkenin yetkili mercilerinden alınacak bir belge ile Kuruma tevsik edilmesi zorunlu olacak. Yabancı uyruklu kişilerden istenilen belgelerin bu kişilerin yerleşik olduğu ülkede kayıtların tutulduğu bir merci ya da sistem olmaması nedeniyle temin edilemediği ve bu durum ilgili ülkenin yetkili mercilerinden alınacak bir belge ile Kuruma tevsik edilemediği takdirde, söz konusu tevsikin yapılamayacağına dair ilgili gerçek kişi veya tüzel kişilerce yazılı olarak beyanda bulunulması zorunlu olacak. Yönetmelikte yer alan parasal tutarların günün şartları dikkate alınarak güncellenmesi yetkisi Kurula ait olacak. Kuruluşların Kanun kapsamındaki faaliyetlerini gerçekleştirmede kullandıkları bilgi sistemlerinin yönetimi ile yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenmelerine ilişkin usul ve esasları da kurul belirleyecek.