Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Açıklaması

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Marmara Fayı'ndaki deprem etkinliğinin en azından son birkaç milyon yıldır süregeldiğini göz önünde bulundurulduğunda, sadece son 2000 yılda oluşan büyük depremlerden elde edilen ortalama yinelenme sürelerine dayanarak bir zaman kestirimi yapmanın tutarsız bir yaklaşım olacağını ve büyük hatalar içereceğini bildirdi.

Enstitüden, deprem kestirimlerine ilişkin yapılan yazılı açıklamada, deprem konusunun, haklı nedenlerle toplumda duyarlılık yarattığı ve çeşitli kurum veya kişilerce bu yönde yapılan açıklamaların önemli etkilere yol açtığı kaydedildi.

Enstitü tarafından daha önce yapılan açıklamalarda belirtildiği üzere, depremlerin son derece karmaşık bir doğal süreç sonucunda oluştuğuna ve bugünkü bilgiler ışığında depremin oluş zamanının kestirimi konusunda güvenilir bir tahmin yürütmenin mümkün olmadığına değinilen açıklamada, bilim dünyasında depremler için genel kabul görmüş herhangi bir zaman kestirim yöntemi bulunmadığının altı çizildi.

Depremin olacağı zamanla ilgili değişik tahminlerin yapıldığı ve bunların toplumla paylaşıldığı ifade edilen açıklamada, şöyle denildi:

"Bu tür tahminlerin bilimsel dayanakları da çoğu zaman yeterli açıklıkta belirtilmemektedir. Bilim etiği açısından, araştırıcıların ürettikleri sonuçları kamuoyu ile paylaşmaları olağan bir durum olsa da, bu tür sonuçların önceden bilimsel ortamlarda her açıdan tartışılmış olması ve bunların arasından sadece bilimsel kabul görenlerin kamuoyuna iletilmesi doğru olan yoldur. Bilimsel dünyanın denetiminden geçmemiş veya tartışmalı yaklaşımların kesinlik kazanmış gibi sunulması doğru değildir."

İstanbul'un, tarihi boyunca birçok yıkıcı depreme maruz kaldığına işaret edilerek, şu bilgilere yer verildi:

"Kenti 4. ve 19. yüzyıllar arasında 32 adet hasar yapıcı deprem etkilemiştir. Bu durum, ortalama her 50 yılda bir orta şiddette bir depreme karşılık gelmektedir. Yaklaşık her 300 yılda bir ise İstanbul çok şiddetli depremlere maruz kalmaktadır. Ancak buna bakarak gelecekte İstanbul'daki depremlerin mutlaka eşit zaman aralıklarında olacağını söylemek mümkün değildir. Nitekim, İstanbul'u etkileyen depremler 3'üncü-6'ncı ve 14'üncü-17'nci yüzyıl periyotlarında yüksek, 7'nci-13'üncü yüzyıl periyodunda ise düşük bir oluşum frekansı göstermektedir. Ana Marmara Fayı'ndaki deprem etkinliğinin en azından son birkaç milyon yıldır süregeldiğini göz önünde bulundurursak, sadece son 2000 yılda oluşan büyük depremlerden elde edilen ortalama yinelenme sürelerine dayanarak bir zaman kestirimi yapmanın tutarsız bir yaklaşım olacağı ve büyük hatalar içereceği ortaya çıkacaktır.

Deprem oluşumunun olasılıksal yöntemler ile incelenmesi (yani belirli bir bölgede, belirli büyüklükteki bir depremin, belirli bir süre içinde meydana gelme olasılığının hesaplanması) bugün için kullanılan tek bilimsel yaklaşımdır. Sismisite analizleri, küresel konum belirleme (GPS) yöntemi ile elde edilen yerdeğiştirmeler, paleosismoloji ve gerilme analizleri kullanılarak önümüzdeki şu kadar yıl içinde, şu bölgede, şu mertebede bir depremin olabileceği, ancak belirli bir olasılık değeri verilerek ifade edilebilir. Nitekim, benzer çalışmalar sonucunda Marmara Denizi'nde 7 veya daha büyük manyitüdlü bir depremin yıllık olma olasılığı yüzde 2 (otuz yıl içinde olma olasılığı yüzde 60) olarak elde edilmektedir. Dünyada benzer yüksek deprem ihtimalini paylaşan diğer iki kent Tokyo ve San Francisco'dur.

Sonuç olarak, depremin oluş zamanının önceden tahmin edilmesinin olanaksız olduğu gerçeğinin toplumca benimsenmesi ve çeşitli kurum, kişi ve medya tarafından bu yönde yapılan açıklamaların da bu bilinçle değerlendirilmesinin en doğru yaklaşım olacağı açıktır."

Muhabir: Andaç Hongur/ Emel Soy

Yayıncı: Sabri Çelebioğlu - İSTANBUL