"Enerji Borsası ile Türkiye, Bölgesinin Enerji Merkezi Olacak"

MÜCAHİD EKER - Doğalgaz İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (DİVİD) Yönetim Kurulu Başkanı Fatih Baltacı, iyi çalışan bir Enerji Borsası'nın Türkiye'nin bölgesinde enerji politikalarının belirleyicisi olduğu bir enerji merkezi olması neticesini doğuracağını, Türkiye Doğalgaz Dağıtıcıları Birliği Derneği (GAZBİR) Yönetim Kurulu Başkanı Yaşar Arslan ise Enerji Borsası ile piyasada arz ve talebe göre oluşan fiyatların rahatça takip edilebileceğini belirtti.

Doğalgaz sektörü temsilcileri, 30 Mart 2013 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun getirdiği önemli yeniliklerden olan ve Enerji Borsası olarak da bilinen Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi'nin (EPİAŞ) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından hazırlanan ana sözleşme taslağına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

DİVİD Yönetim Kurulu Başkanı Fatih Baltacı, EPİAŞ adı altında atılan bu adımı olumlu bulduklarını ifade etti. Doğalgaz ithalatının, cari açığın en göze batan kalemlerinden biri olduğuna işaret eden Baltacı, Türkiye için bu kadar hayati önem arz eden bir emtianın fiyatının ülke içinde, kendi talep dinamiklerine göre belirlenmesinin faydalarının yadsınamaz olduğunu, Enerji Borsası'nın arz güvenliği ve enerji politikasına sürdürülebilirlik gibi getiriler de sağlayacağını kaydetti.

Taslak metinde elektrik piyasası dengesizlik hesaplamalarının da EPİAŞ bünyesine dahil edildiğini aktaran Baltacı, "Doğalgaz tarafına baktığımızda, bu sene dengeleme piyasasının kurulması yönünde çok ciddi bir inisiyatif olduğunu ve önemli çalışmaların yapıldığını görüyoruz. Elektrik piyasasındaki tecrübelerin bu noktada doğalgaz piyasasına öncülük yapacağına inanıyoruz. Bu çalışmalar, ileride kurulacak derinlikli ve likit bir doğalgaz piyasasına temel teşkil edecektir. Yine taslakta belirtildiği gibi, BOTAŞ'ın ayrışmasının tekrar üzerinde durulmasını doğalgaz piyasasının gelişmesinin önündeki temel bir sıkıntının daha ortadan kaldırılacağı yönünde verilmiş bir söz olarak algılıyoruz" ifadelerini kullandı.

"Doğalgaz fiyatı iç piyasada serbestçe ve arz talep dengelerine göre belirlenecek"

Baltacı, Enerji Borsası'nın doğalgazın fiyatının iç piyasada serbestçe ve arz talep dengelerine göre belirlenmesini sağlaması yönüyle oldukça önemli olduğunu vurgulayarak, "Fiyatın iç piyasada belirlenmesiyle beraber ithalat fiyatının belirlenmesinde piyasa talebi sinyalleri rol oynayacaktır. Dolayısıyla bunun neticesi olarak çeşitli sübvansiyon mekanizmalarına da ihtiyaç kalmayacaktır. Aynı zamanda fiyatların piyasaya bırakılması, spot LNG gibi çeşitli arz kaynaklarına yönelme imkanı da sağlayarak arz çeşitliliğine katkıda bulunacaktır" yorumunu yaptı.

Doğalgazın fiziksel teslimatının yapıldığı ve günlük fiyatların belirlendiği bir piyasanın yanısıra uzun vadeli fiyatlandırmanın da yapılmasının elzem olduğunu belirten Baltacı, bu sayede öngörülebilirlik ve şeffaflıktaki iyileşmelerin yerli ve yabancı doğrudan yatırımı Türkiye'ye çekeceğini ifade etti.

"En fazla son tüketiciler fayda sağlayacak"

EPİAŞ'ın kuruluş amacı ve genel işleyişi dikkate alındığında doğalgaz ithalat segmentinin yönetimde temsil edilmesinin önemli bir boşluğu dolduracağını dile getiren Baltacı, şunları kaydetti:

"Doğru yapılandırılmış, serbestlik ve düzenlenme dengesi iyi kurulmuş bir Enerji Borsası'nın ülkemize getireceği en büyük kazanç genel anlamda bir optimizasyon işlemi görecek olmasıdır. Enerji piyasası için öngörülebilirlik, üretici için sürdürülebilirlik, tüketici ve dağıtıcı için ise hem arz güvenliği hem de talebe göre belirlenen rekabetçi tedarik fiyatı anlamına gelmektedir. İyi çalışan bir Enerji Borsası ayrıca Türkiye'nin bölgesinde enerji politikalarının belirleyicisi olduğu bir enerji merkezi olması neticesini doğuracaktır.

Enerji Borsası'nın kurulmasının birincil etkilerinden biri gerçek anlamda rekabetçi bir piyasa yapısının oluşmasıdır. Bu durumdan da en fazla son tüketiciler fayda sağlayacaktır. Sübvansiyon yoluyla yönetilen bir piyasanın orta ve uzun vadede sürdürülebilir bir yöntem olmadığı artık hem akademik hem de pratik anlamda görünen bir gerçektir. Arz ve talep kesişiminde belirlenecek fiyata sahip olmak uzun vadeli ve sağlıklı bir doğalgaz politikası için de gereklidir. Devletin fiyatlara çeşitli sübvansiyon mekanizmalarıyla etki etmemesi, devletin omuzundaki yükü hafifletmekle beraber bugünkü geçici çözümlere dayalı piyasa yapısının kaldırılmasının yanında gelecek jenerasyonlar için de daha sağlıklı bir piyasa yapısına sahip olunması anlamına gelecektir."

"Yaklaşık 7 milyar lira doğalgaz piyasası işlemleri oluşacak"

GAZBİR Yönetim Kurulu Başkanı Yaşar Arslan ise EPİAŞ'ın hızla kurulmasını desteklediklerini, hazırlanan taslak genel hatlarıyla enerji piyasalarının beklentilerine cevap verdiğini belirttti.

Taslakta, doğalgaz piyasa işleyişinin BOTAŞ'ın ayrışma süreci nedeniyle ikinci planda kaldığını ve sektör temsilcilerinin vereceği görüşlerle düzeltmeler yapılacağını düşündüklerini ifade eden Arslan, "EPİAŞ doğalgaz piyasasını olumlu etkileyecektir. Piyasada arzın artmasıyla, özellikle ikili anlaşmalar kapsamındaki asgari alım taahhütleri nedeniyle sorun yaşayanlara büyük imkan tanınacaktır. EPİAŞ'la birlikte, sektörde talep yönetiminin önemi ortaya çıkacak ve sektör ile tüketicilere yeni fırsatlar yaratacaktır" dedi.

Arslan, EPİAŞ ortaklığında, doğalgaz dağıtım şirketlerinin elektrik piyasası gibi düşünülerek kapsam dışı bırakıldığını, halbuki doğalgaz sektöründe elektrik sektöründen farklı olarak dağıtım ve perakende satışının birlikte yürütüldüğünü ve bu konunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Enerji Borsası ile işlemlerde güven ve standart geleceğine, piyasada arz ve talebe göre oluşan fiyatların rahatça takip edileceğine işaret eden Arslan, "Ayrıca tüketici geleceğe dönük fiyat tahminlerini yapılabilecek. Elektrik piyasası mevcut işlemleri kadar, yaklaşık 7 milyar lira doğalgaz piyasası işlemleri oluşacak. Doğalgaz sektörü artan elektrik taleplerinde arz güvenliğinde dikkatli olacaktır" değerlendirmesinde bulundu.

Arslan, kamu elektrik üretim ve doğalgaz satış payı daha makul ve rekabetçi seviyelere düşmeden genel piyasa fiyatları konusunda bir şey söylemenin gerçekçi olmayacağını ifade ederek, EPİAŞ'ın devreye girmesiyle kamunun enerji borsasında hangi oranlarda kalacağının ve ikili anlaşmalarda gelecek yıllardaki stratejisinin daha fazla önem taşıyacağını da sözlerine ekledi.

Enerji Borsası'nın elektrik ve doğal gaz piyasasını kapsaması sağlanacak

EPDK tarafından hazırlanan EPİAŞ ana sözleşme taslağına göre, Enerji Borsası'nın merkezi Ankara olacak. Şirketin ortaklık yapısında Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ), Borsa İstanbul ve piyasa katılımcıları adıyla özel sektör yüzde 30'ar pay alacak, şirkette kalan yüzde 10'luk hisse ise stratejik ortaklık kurulması şartıyla Borsa İstanbul'da kalacak.

TEİAŞ'ın yüzde 30'luk A grubu hissesinin yarısı ileride Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi'nin (BOTAŞ) ayrışma sonrası kurulacak olan Gaz Sistem İşletmecisi'ne devredilecek. Bu sayede Enerji Borsası'nın elektrik ve doğal gaz piyasasını kapsaması sağlanacak.

Yeni yapıda halen yıllık 7 milyar liranın üzerinde elektrik ticaretinin yapıldığı Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi'nin (PMUM), EPİAŞ bünyesinde faaliyet göstermesi planlanırken, uzun vadede çevre ülkelerin ve doğal gaz piyasasının dahil olmasıyla bu rakamın 10 kata yakın artabileceği hesaplanıyor.

6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nda, EPİAŞ'ın EPDK tarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içerisinde hazırlanacak ana sözleşmenin ticaret siciline tescil ve ilanı ile faaliyete geçeceği maddesi yer alıyordu. - İstanbul