Petrol Piyasasında Spot ve Vadeli Fiyatlar Arasında Rekor Fark
İran savaşı nedeniyle yükselen petrol fiyatları, Brent petrolünün spot ve vadeli işlemler arasındaki büyük farkla gündeme geldi. Uzmanlar, piyasanın ciddi şekilde bozulduğunu ve arz sıkıntısının etkilerini vurguluyor.
Google'da petrol fiyatını arattığınızda, genellikle ABD ve Avrupa'daki iki yaygın fiyatla karşılaşırsınız. Elektronik piyasalarda sürekli değişen bu fiyatlar, İran savaşının enerjiyi pahalılaştırdığını gösterse de, durumun Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonraki kadar kötü olmadığını düşündürür. Ancak gerçek bir tanker dolusu petrol satın almak isteseniz, bedeli çok ağır olur.
Salı günü, Başkan Trump'ın ateşkes açıklamasından önce, Brent petrolünün yaygın fiyatı varil başına yaklaşık 109 dolardı. Bu, 2022'deki 130 doların üzerindeki zirvenin altındaydı. Ancak enerji şirketlerinin tankerlerle taşınan petrolü alıp sattığı piyasada fiyat neredeyse 145 dolara ulaştı. Bu rekor seviye, ABD ve İsrail'in İran'a saldırmasından önceki fiyatın iki katından fazladır.
İki fiyat arasındaki bu büyük farkın nedeni, birinin vadeli işlem fiyatı, diğerinin spot fiyat olmasıdır. Vadeli fiyat, yatırımcıların petrolün gelecekteki değerini düşündüğünü yansıtırken, spot fiyat fiziki teslimatla bağlantılıdır. Son haftalarda bu fark olağanüstü büyüdü ve uzmanlar, vadeli fiyatların gerçek arz şokunu yansıtmadığını söylüyor.
Avustralyalı Macquarie Group'tan Vikas Dwivedi, 'Piyasa ciddi biçimde bozulmuş durumda' ifadesini kullanırken, Chevron CEO'su Mike Wirth de benzer endişeleri dile getirdi. Spot ve vadeli fiyatlar genellikle kriz dönemlerinde ayrışır, ancak Argus verilerine göre son günlerdeki fark son 20 yılın tüm dönemlerinden daha büyük.
İran savaşı, petrol piyasalarını derinden sarsmış durumda. Tahminlere göre, savaş başladığından beri dünya petrol arzının yüzde 10'u veya daha fazlası devre dışı kaldı. Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş mümkün olmadığı için fiyatlar hızla yükseldi ve bazı Asya ülkelerinde kıtlık yaşandı.
İki haftalık ateşkes, Trump'ın açıklamasından sonra fiyatların düşmesine yol açtı, ancak sahadaki koşullar değişmedi. Deniz taşımacılığı şirketleri hâlâ temkinli davranıyor, bu da dünya petrolünün önemli bir bölümünün Basra Körfezi'nde sıkışıp kaldığı anlamına geliyor. TD Cowen'dan Jason Gabelman, 'Fiziki fiyat size şu anda piyasanın ne kadar sıkışık olduğunu gösteriyor' dedi.