Shenzhen'de yapay zeka yükselirken fabrika işçileri geçici işlere yöneliyor
Shenzhen'de yapay zeka ve robot yatırımları öne çıkarken, fabrika işlerini kaybeden işçiler geçici ve güvencesiz işlere yöneliyor. Artan kiralar ve emlak krizi küçük işletmeleri zorluyor, bu da kentin teknoloji vizyonuyla işçi kaygılarını yan yana getiriyor.
27 yaşındaki Huang Shihua, Çin rüyasını yaşıyor.Shenzhen'de önde gelen bir insansı robot şirketinde mühendis olarak çalışıyor. Çin'in güneydoğusunda yer alan bu büyük metropol, yapay zeka, robotik ve yerli inovasyonla desteklenen yüksek teknolojili bir geleceğin doğuş yeri olarak lanse ediliyor.İnsansız hava araçları gökyüzünde süzülerek yemeğinizi getiriyor, sürücüsüz taksiler gideceğiniz yere doğru yolculuğunuzda rahatlatıcı müzik çalıyor ve robotlar size sadece kapuçino sunmakla kalmıyor, kahve çekirdeklerinizin kökenini de açıklıyor.Kahve yapan ve satranç oynayan insansı robotlarla çevrili olan Huang, "Shenzhen'de bir mucize yarattık" diyor. "Çin'in dört bir yanından tutku ve hayallerle dolu birçok genç buraya akın etti."Şimdi hepsi robotları daha akıllı hale getirmenin yollarını arıyor.
Çinlilerin Shenzhen'e verdiği isim bu şehre çok yakışıyor: "Hayaller şehri". Çin'in en zengin şehirlerinden biri olan Shenzhen, Hong Kong'a yakın ve ülkenin onlarca yıl önceki büyüme patlamasının başladığı yer. Üretim envanteri Çin'in yükselişini yansıtıyor: Plastik yüzlü örme bebekler, ardından televizyonlar, daha sonra iPhone'lar, elektrikli araçlar, drone'lar ve şimdi de Huang'ı ve yeni nesil Çinli girişimcileri cezbeden robotlar.Bu genç mühendislerin peşinde olduğu "mucizeler", Devlet Başkanı Şi Cinping'in Çin için cesur vizyonunun merkezinde yer alıyor. Öyleyse, bu vizyonu sergilemek için Shenzhen'den daha iyi bir yer neresi olabilir ki? ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve diğerleri bu hafta küresel bir ekonomi zirvesi için bir araya geldiğinde şehir merkez sahne olacak.Ancak bu gösterişli sahil kentinin bir başka yüzü de var; onların asla göremeyeceği bir yüzü. Yüksek gökdelenlerden uzaklaşıp, bir zamanlar dünyanın elektronik üretiminin büyük bir bölümünün kaynağı olan Shajing ve Songgang'a doğru ilerlediğinizde, Şi'nin Çin'inin hangi zorluklarla karşı karşıya olduğunu göreceksiniz."Herkes hayatın zor olduğunu hissediyor" diyor bir inşaat işçisi. "Birçok fabrika yer değiştirdi ve işçiler işlerini kaybetti."Çin, üretimde olağanüstü başarısını sürdürüyor ve Shenzhen bunun kanıtı. Ancak şehir aynı zamanda dünyanın ikinci büyük ekonomisinin sorunlarının da belirtilerini barındırıyor. Gayrimenkul krizi henüz sona ermedi ve geleceğe güveni zedeliyor. Burası Çin'in en pahalı şehirlerinden biri, ancak taksi şoförümüzün bize söylediğine göre, evinin değeri şu anda orijinal fiyatının sadece üçte biri kadar.Zayıf emlak piyasası ve durgun tüketici harcamaları, birçok hane halkının daha az alım yapması anlamına geliyor. Fabrikalar giderek ihracata bağımlı hale gelirken, birçok üretici daha ucuz iş gücü arayışıyla üretimi azalttı, küçüldü, otomasyona geçti veya başka yerlere taşındı. Sonuç olarak, giderek artan sayıda işçi, genellikle daha düşük ücret ve daha az sosyal haklarla, geçici işlere yöneliyor.İsmini vermek istemeyen 40'lı yaşlarında bir kurye, "Shenzhen sihirli bir yer değil" diyor."Bazıları Shenzhen'in taşı toprağı altın der ama artık durum böyle değil. Buraya gelip başarılı olabileceğiniz bir şehir değil. Çok çalışmazsanız hiçbir şeyiniz olmaz."BBC, Çin'in ilerlemesinin bu iki çok farklı yönünü incelemek için Shenzhen'de birkaç gün geçirdi: bir yandan yapay zekanın göz kamaştırıcı vaadi, diğer yandan ise gelecekte kendilerine yer olup olmayacağından endişe duyan işçilerin kaygıları.
Çarşamba günleri DexForce Technologies ofislerinde sandviç ve 'bubble tea' günü.Asansör, öğleden sonraları için enerji verecek ücretsiz karbonhidrat ve şeker için doğru kata yönelen genç mühendisler ve geliştiricilerle dolu. Yolda, insan boyutunda, sarı renkli ve uzuvları asansörün her köşesini dolduran robotlarının yanından itişip kakışıyorlar."On yıl içinde robotların, son derece tekrarlayan veya hatta tehlikeli görevleri üstlenerek insanlığa daha iyi hizmet edebileceğine inanıyorum" diyor Huang. Bu, kahve servisinden madenlerde çalışmaya kadar her şey olabilir ve geleceğin laboratuvarında, makinelerin nasıl davranacaklarını öğrenirken çırpındığı, sarsıldığı veya ani hareketler yaptığı bu ortamda, tüm bunlar için eğitiliyorlar.Ona göre, "Shenzhen bir başka 'Amerika'. Tıpkı ABD'deki gibi, birçok genç hayallerini gerçekleştirebildi ve arzu ettikleri zenginliğe kavuştu."Şi Cinping, Çin'i ileri teknolojide dünyaya liderlik etmeye zorlarken, duymak istediği şey tam olarak bu. Shenzhen gerçekten de uzun zamandır fırsat arayan bir yer oldu, ancak Huang ve meslektaşları çok daha fazlasını yapmak istiyor. Sadece Çin'in imalat sektöründeki üstünlüğünü sürdürmekle yetinmiyor, onu dönüştürmek istiyorlar.
Huang, yapay zekanın "hayatlarımızı daha kolay ve konforlu hale getirmenin" ötesinde, "tüm dünyanın tek bir aile, küresel bir köy haline gelmesine" yardımcı olacağını düşünüyor. "Yapay zekanın eşitliği teşvik etme potansiyeli var ve yapay zeka destekli eşitlik olasılığı, bana göre, en heyecan verici olasılık."Büyük bir coşkuyla gülümseyen adam, robotların Afrika ve Güneydoğu Asya'daki gelişmekte olan ekonomilerin üretim hatlarını yeniden şekillendirerek bu ekonomilerin arayı kapatmasına yardımcı olabileceğini umduğunu anlatıyor.Binanın her yerinde hissedilen bu teknoloji odaklı iyimserlik, Shenzhen'in diğer bölgelerindeki belirsizlikle tezat oluşturuyor; zira orada henüz robotlara rastlanmıyor. Ama bu, farklılıkların sadece ilki.Huang'ın yaşadığı semtte, teknoloji ve finans sektöründe çalışanlar sabah egzersizlerinin ardından ofislerine doğru yürürken, muhtemelen 30 yuan'dan (4,50 dolar) fazla tutan kahvelerini yudumluyorlar. Diğer tarafta ise fabrikalar arasında taşınan mallarla dolu sokaklarda motosikletler hızla ilerlerken, satıcılar 3 yuanın altında fiyatlarla koca bir tabak dolusu acılı erişte satıyor.
Binlerce kiracının yaşadığı 70 katlı SEG plazanın dışındaki öğle yemeği telaşına tanık oluyoruz. 50 yaşındaki Bayan Lu, bir tür kuryelik yapıyor "İkinci katta küçük bir işletmem vardı. Devre kartları satıyordum. Ama bugünlerde iş yapmak çok zorlaştı ve kiralar da arttı" diye yakınıyor.ABD'deki Silikon Vadisi'ne benzetilen Shenzhen'de, yeni sermayenin akınıyla birlikte kiralar hızla yükseldi ve küçük, geleneksel işletmeler piyasadan dışlandı. Bayan Lu, kuryeler ona bir planla gelene kadar başka bir iş bulamamıştı.Asansörün gelmesi yarım saat sürebiliyor; bu da olabildiğince çok sipariş yetiştirmeye çalışan bir sürücü için boşa harcanan para anlamına geliyor. Bu nedenle Bayan Lu, sürekli genişleyen güvencesiz iş ekonomisinin yeni bir katmanı haline geldi."Kuryeler yemekleri binanın girişine getiriyor. Biz de alıp yukarı taşıyoruz. Kuryeler bize sipariş başına 2 yuan ödüyor" diye açıklıyor. Kuryeler sipariş başına dört ila sekiz yuan kazanıyor, bu yüzden Bayan Lu onların kazancından iyi bir pay alıyor."Öğle yemeği yoğunluğunun en fazla iki-üç saat sürdüğü bir dönemdeyiz... Bizim hizmetimizi kullanırlarsa daha fazla sipariş alabilirler ve biz de biraz para kazanabiliriz. Ama piyasa kötü. Bu aralar günde sadece 200 yuan civarında kazanıyorum."
Tahmini 200 milyon Çinli işçi, yani kentsel işgücünün yaklaşık %40'ı, şu anda bir tür geçici işe bağımlı durumda. Shenzhen'deki birçok kurye şoförü, fabrikalarda eskiye göre daha az iş fırsatı olduğu için geçici işleri tercih ettiklerini söylüyor."Durumun bizim ihtiyaçlarımıza uyum sağlamasını beklemek yerine, bizim çinde bulunduğumuz duruma uyum sağlamamız gerekiyor" diyor sürücülerden biri. Bir grup sürücü, endüstriyel teslimat için bir elektronik sigara fabrikasının kapısının önünde bekliyor.Diğerleri de onaylayarak başlarını sallıyor. Başka bir sürücü ise pek seçeneği olmadığını söylüyor: "İki çocuğum var, yetiştirmem gerekiyor ve çalışmayı bırakamam. Başka bir şey düşünmeye vaktim yok."Kalıcı işler genellikle sosyal güvenlik ve emeklilik primlerini gerektiriyor, bu da net maaşı azaltıyor. Ancak serbest çalışma, daha fazla nakit para ve esnek çalışma saatleri anlamına geliyor. İş bulma danışmanı Li Xiaohe, "Çoğu çalışan, belirli ve kısa süreli işleri tercih ediyor. Bu, istedikleri zaman istifa edip ayrılma esnekliği sağlıyor; kalıcı çalışan olmak istemiyorlar" diyor.Giderek daha sık kaldırımlara, saatte yaklaşık 22 yuan karşılığında küçük elektronik cihazların montajını yapan geçici fabrika işleri ilanları asıyor. Acentelerin sayısının da azaldığı ve birçok eski dükkanın kapandığı görülüyor; bu da geleneksel imalat sektöründeki gerilemenin bir başka işareti.Li, "İşlerimiz belki de eskisi kadar iyi değil. Shenzhen'in geçirdiği dönüşümün etkilerini hissedebiliyoruz" diye itiraf ediyor.
Bu dönüşümü gözden kaçırmak zor.Şehrin sahil şeridi boyunca özel olarak inşa edilmiş bir "yetenek parkı"nın yemyeşil arazisinin üzerinde drone'lar vızıldıyor, yemekleri özel bir platforma teslim ederken alçalıyor ve hızla hareket ediyor. Turistler, ellerinde telefonlarıyla drone'ların öğle yemekleriyle inişini görüntülüyor."Bu inanılmaz. Teknoloji harika. Keşke evimizde de böyle bir şey olsaydı" diyor Kanadalı bir turist. Beş yuanlık kahve siparişimiz 15 dakikadan biraz fazla bir sürede geliyor, drone sorunsuz bir şekilde iniyor ve ben de siparişimi alabiliyorum.Vietnam'dan gelen Anle, "Yıllar önce Shenzhen'in bir balıkçı köyü olduğunu duydum. Ha, artık balıkçı köyü değil" diye gülüyor ve kendisi ve eşi için drone ile sütlü çay siparişi veriyor.Sergilenen tüm yaratıcılığa rağmen, sıradan bir gerçeklikten ziyade nelerin mümkün olduğunun bir gösterisi gibi hissettiriyor. Sadece belirli yerlerde mümkün olan teslimatlar, yerel saatle 20.00'de sona eriyor. Ayrı bir uygulama ile sipariş edilebilen sürücüsüz araçlar da bir yenilik; hatta yolda size masaj bile sunuyorlar.Geceleyin, binlerce dans eden ışığın parıltısı altında, drone'lar farklı bir rol üstleniyor. Parkın üzerinde uçarak insanları düzgün davranmaları ve sorun çıkarmamaları konusunda uyarıyorlar.
Işıltılı şehir silüetinden uzakta, işçiler ucuz güveç ve deniz ürünleri şişleri satan restoranların dışındaki plastik masaların etrafında toplanıyor. Cadde boyunca daha pahalı restoranlar da var, ancak onlar da darbe aldı. Bir işletme sahibi bize, çalışanların akşam yemeğine para harcamakta tereddüt etmeleri nedeniyle işlerinin %70'ten fazla düştüğünü söylüyor.Birçoğu burada on yıllarını geçirmiş durumda, bunlardan biri de 58 yaşındaki inşaat işçisi Wu. Kendisi, Çin'in şehri yabancı işletmelere açmasından kısa bir süre sonra, 1990'larda Siçuan'dan Shenzhen'e geldi.O, daha yoksul bölgelerden üretim hatlarında veya gökdelen inşaatında çalışmak için gelen milyonlarca göçmen arasındaydı. Hala gelmeye devam ediyorlar. Konuştuğumuz herkes başka bölgelerden gelmişti. Genellikle günde 14 saate kadar çalışıyorlar ve paylaşımlı yurtlarda yaşıyorlar; istikrarlı bir iş ve ailelerine gönderebilecekleri iyi bir ücret umuduyla ayaktalar.
Bu işçiler için, Çin imalat sektörünün rekor düşük seviyeye indiği Covid pandemisi, ilk dönüm noktası olmuş görünüyor. "Covid'den sonra maaşlarımız en az üçte bir oranında düştü" diye hatırlıyor Wu ve ücretler o zamandan beri hiçbir zaman tam olarak eski seviyesine ulaşmadı."Çalışmaya devam edeceğim. Bunu yaptığınız sürece geliriniz olur. Daha fazla maaş mı, yoksa daha az mı? Fark etmez. Çalışmaya devam ettiğiniz sürece geliriniz olur. Ekonomi yavaşlarsa hepimiz yavaşlarız. Büyürse hepimiz daha iyi oluruz."Shenzhen, bunca yıldır verdiği sözü tuttu: Çok çalışırsan hayatın iyileşir. Ancak otomasyon ve yapay zeka ile yeniden şekillenen bir şehirde, bu eski vaat artık o kadar güvenilir görünmüyor.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .