Toplu İş Sözleşmesi'nde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Esasları Belirlendi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Toplu İş Sözleşmesi'nde arabulucuya ve hakeme başvurma esaslarını belirledi. Bugün itibarıyla yürürlüğe giren yönetmeliğe göre arabuluculuk sistemi, Çalışma Genel Müdürlüğü, Seçici Kurul ve arabuluculardan oluşacak. Arabulucuları seçmek üzere oluşturulan seçici kurul üyelerinden bugüne kadar seçimle gelenlerin mevcut görevleri üç yıl tamamlanıncaya kadar, seçilmiş arabulucular ise seçildikleri görev alanlarındaki görev süreleri sonuna kadar çalışmaya devam edecek. Yüksek Hakem Kurulu'nun toplu çıkar uyuşmazlıklarına ilişkin kararları kesin olacak ve toplu iş sözleşmesi hükmünde bulunacak.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın Toplu İş Sözleşmesinde Arabulucuya ve Hakeme Başvurma Yönetmeliği Resmi Gazete'de yayımlandı. Yönetmelik, Yüksek Hakem Kurulu'nun çalışma usul ve esaslarını; Yüksek Hakem Kurulu'nun başkan ve üyeleri ile bu Kurulda görevlendirilecek uzman ve raportörlere ödenecek tazminatları; bilirkişi ve tanıklara verilecek ücretleri ve toplu çıkar uyuşmazlıklarında özel hakem incelemesinde uygulanacak hükümleri; arabulucuların nitelikleri, seçimi, ücretleri, görevlendirilmeleri ve çalışmalarında uygulanacak usul ile ilgili hususları düzenlemeyi amaçlıyor. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na dayanarak hazırlanan yönetmeliğe göre arabuluculuk sistemi; Çalışma Genel Müdürlüğü, başvuruları inceleyerek gerekli nitelikleri taşıyanlar arasından arabulucuları belirleyen seçici kurul ve toplu görüşmelerin uyuşmazlıkla sonuçlanması üzerine, seçici kurul tarafından belirlenerek Resmî Gazete'de yayımlanan listeden görevli makamca görevlendirilen ve tarafların anlaşmaya varması için her türlü çabayı harcayarak ilgililere önerilerde bulunan arabuluculardan oluşacak.

Genel Müdürlük, bu Yönetmelikte belirtilen görevleri yerine getirecek; Seçici Kurul raportörlük hizmetlerini ve diğer büro hizmetlerini yürütecek.

-ARABULUCULUK YAPANLAR SEÇİCİ KURUL TARAFINDAN SEÇİLECEK-

Arabuluculuk yapabilecek olanlar seçici kurul tarafından belirlenecek. Seçici kurul, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başkanlığında; müsteşar veya müsteşar yardımcısı, Çalışma Genel Müdürü, üniversitelerin iş ve sosyal güvenlik hukuku anabilim dalı ile çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri bölümü öğretim üyeleri arasından Yükseköğretim Kurulu'nca seçilen bir üye, en çok üyeye sahip ilk iki işçi sendikaları konfederasyonu yönetim kurullarınca seçilen birer üye, en çok üyeye sahip işveren sendikaları konfederasyonu yönetim kurulunca biri kamu işverenlerinden olmak üzere seçilen iki üye ile oluşacak. Seçimle gelen üyelerin görev süreleri üç yıl olacak. Bu üyeler yeniden seçilebilecek. Her bir üye için iki yedek üye seçilecek. Herhangi bir nedenle görevi sona eren üyenin yerine seçilen üye kalan süreyi tamamlayacak. Bakanın toplantıya katılmaması halinde, seçici kurula, müsteşar veya müsteşar yardımcısı başkanlık edecek. Seçici kurul üyelerinin izinli veya mazeretli olmaları halinde, toplantıya bu makama vekalet edenler ya da yedek üyeler katılacak.

-ARABULUCULARIN NİTELİKLERİ-

Arabulucular, Türk vatandaşı olacak. Medeni ve siyasi hakları kullanma ehliyetine sahip bulunacak. Siyasi parti organlarında, sendika şubesi, sendika ve konfederasyonlarda herhangi bir suretle görevli bulunmayacak. Yükseköğretim Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kamu kurum ve kuruluşlarında görevli bulunmayacak.

-ARABULUCU ÜCRETİNİN TESPİTİ VE ÖDENMESİ-

Arabulucu ücreti; görevli makam tarafından, "Arabulucu Ücretleri Cetveli"nde toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyeri veya işyerlerinde çalışan işçi sayısına göre belirlenen gösterge rakamının, memur aylık katsayısıyla çarpımı suretiyle hesaplanacak. Görevlendirilen arabulucu ve belirlenen ücret, görevli makamca arabulucuya, taraflara ve Bakanlığa bildirilecek.

-GENEL SEKRETERLİK-

Kurulun yazışma ve uzmanlık hizmetleri, Kurul Başkanına bağlı Genel Sekreterlikçe yürütülecek. Genel Sekreter, Kurul Başkanı'nın önerisi üzerine genel usullere göre atanacak. Uzman ve raportör talepleri Kurul tarafından Başbakanlığa bildirilecek. Başbakanlık, yeteri kadar uzman ve raportör belirleyerek Kurula atayacak veya görevlendirecek. İşçi ve işveren kuruluşlarında çalışmakta olanlar, Kurulda uzman ve raportör olarak görevlendirilemeyecek.

-KURULUN TOPLANMASI VE KARARLAR-

Yüksek Hakem Kurulu'nda işçi ve işveren temsilcileri olarak en çok işçi ve işveren mensubu olan konfederasyonlarca seçilecek ikişer üye yer alacak. İşveren temsilcilerinden biri, en çok işveren mensubu olan işveren sendikaları konfederasyonunun seçeceği kamu işvereni olacak. Ancak uyuşmazlık konusunun tarafı olan sendikanın bağlı bulunduğu işçi veya işveren sendikaları konfederasyonlarının en çok üyeye sahip konfederasyondan farklı olması halinde, sendikanın bağlı bulunduğu konfederasyonun seçeceği bir üye, ikinci üyenin yerine Kurul üyesi olarak toplantıya katılacak. Kurul Başkanı, başvuruların alındığı günden başlayarak altı iş günü içinde toplanmak üzere Genel Sekreterden Kurul'u toplantıya çağırmasını isteyecek.

Kurul, Kurul Başkanı tarafından belirlenen gün ve saatte, Kurul Başkanı ve en az beş üyenin katılımı ile toplanacak. Mazeretli ya da izinli olan Kurul Başkanı ve üyelerinin yerini, yedek başkan ve aynı gruptan yedek üyelerden biri alacak.

-KARAR VERME SÜRESİ-

Kurul, teşmile ilişkin görüş bildirme dışındaki işlerde, yapacağı ilk toplantı gününden başlayarak en geç iki ay içinde kesin kararını verecek. Kurul kararları ve varsa muhalefet görüşleri gerekçeli olarak yazılacak. Kararlarda; Kurul Başkanıyla üyelerin adı, soyadı ve imzası, kararın tarih ve numarası, başvuruda bulunanlar ve başvuru nedeni, uyuşmazlığın tarafları ile uyuşmazlığın olduğu işyerinin unvan ve adresi yer alacak.

-KARARLARIN NİTELİĞİ-

Yüksek Hakem Kurulu'nun toplu çıkar uyuşmazlıklarına ilişkin kararları kesin olacak ve toplu iş sözleşmesi hükmünde bulunacak.

Her toplantı günü için Kurul Başkanı'na 1100, üyelere 1000, Kurulda görevli uzman ve raportörlere her çalışma günü için 700 gösterge rakamının memur aylık katsayıyla çarpılması sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödenecek. Uzman ve raportörlere ödenecek tazminat, aylık toplam iş gününü geçemeyecek. Uzman ve raportörlerin çalışmaları dosya üzerinden değerlendirilecek. Uzman ve raportörlere ödenecek tazminat; iş yoğunluğu, uyuşmazlığın niteliği ve kapsamı, işyeri ve işin özelliği dikkate alınarak Genel Sekreterce belirlenen ve Kurul Başkanınca onaylanan çalışma günü üzerinden hesaplanacak. Bilgi ve görüşlerini sözlü ve yazılı olarak bildirmeleri istenen bilirkişilere 500, tanıklara 400 gösterge rakamının birinci fıkrada sözü edilen katsayıyla çarpılması sonucunda bulunacak miktarda ücret ödenecek. Kurulun giderleri ile demirbaş ve kırtasiye gereksinimi Bakanlık bütçesinden karşılanacak.

-ÖZEL HAKEME BAŞVURMA-

Toplu çıkar uyuşmazlıklarında özel hakeme başvurma hususunda yazılı olarak anlaşan taraflar, uyuşmazlık konularıyla bunlara ilişkin önerilerini seçtikleri özel hakeme bildirecek. Taraflar, özel hakem olarak Kurulu da seçebilecek.

Özel hakem, uyuşmazlığı incelemeye başladığı tarihten itibaren otuz gün içinde kararını verecek ve kararı derhal yazılı olarak taraflara ve görevli makama alındı belgesi karşılığında teslim eder ya da iadeli taahhütlü olarak gönderecek. Taraflar özel hakem olarak Kurulu seçtikleri takdirde, 25 inci maddede öngörülen tazminat tutarındaki özel hakem ücretini, tebliğ tarihinden itibaren üç iş günü içinde Kurul Başkanlığı adına açılacak hesaba yatıracak. Aksi kararlaştırılmadıkça, özel hakem ücreti taraflarca eşit olarak ödenecek. Tarafların, Kurulu özel hakem olarak seçmeleri nedeniyle ikinci fıkraya göre yatırdıkları özel hakem ücreti, Kurulun esas hakkındaki karar toplantısına katılanlara ödenecek.

-GEÇİŞ HÜKÜMLERİ-

Bugüne kadar oluşturulan Seçici Kurul üyelerinden seçimle gelenlerin mevcut görevleri üç yıl tamamlanıncaya kadar, seçilmiş arabulucular seçildikleri görev alanlarında görev süreleri sonuna kadar devam edecek.