Aşırı Sıcaklar Soylarını Tehdit Ediyor

Caretta CARETTA'LARIN SOYU TEHDİT ALTINDA

Muğla'nın Dalyan Beldesi İztuzu sahilindeki Caretta Caretta üreme alanında, küresel ısınma nedeniyle bu yıl yuva çıkışlarının Mayıs ayına kayması ve aşırı sıcak yuvalar nedeniyle kaplumbağaların dişi olması türü tehdit ediyor. İztuzu Deniz Kaplumbağaları Araştırma ve Koruma Merkezi görevlisi ve Pamukkale Üniversitesi (PAÜ) Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Eyüp Başkale, önlem alınmazsa küresel ısınmadan dolayı popülasyonun sürekli dişi olması nedeniyle deniz kaplumbağaları neslinin 100-150 yıl sonra kaybolacağını söyledi.

Akdeniz ülkeleri sahillerinde en önemli Caretta Caretta üreme merkezi olarak bilinen Dalyan'daki İztuzu sahilinde, deniz kaplumbağalarının yuva çıkışları hızla devam ediyor. Geçen yıllara oranla bu sene aşırı sıcaklar nedeniyle yuva çıkışları Haziran ayından mayıs ayına kaydı. PAÜ Biyoloji Bölümü eğitmenleri ve çeşitli üniversitelerden gelen öğrenciler, yuva çıkışlarında yavru Caretta Caretta'ların denize daha güvenli olarak ulaşabilmeleri için sahili gözetim altında tutuyor. Sabah gün doğarken ve akşam 20. 30'dan itibaren yuva çıkışları kontrol ediliyor ve sayım yapılıyor. Gelişimi tamamlanmamış yavrular özel havuzlara alınarak süreci tamamlamasına yardımcı olunuyor.

Üç yıldan bu yana rehabilitasyon merkezi olarak yaralı deniz kaplumbağalarını tedavi etmekle birlikte tedavi sonrasında denize salınması işlemini gerçekleştiren ve Caretta Caretta yuvalarını gözlem altında tutan İztuzu Deniz Kaplumbağaları Araştırma ve Koruma Merkezi görevlilerinden PAÜ Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Eyüp Başkale, küresel ısınmanın deniz kaplumbağalarının soyu ile ilgili ciddi bir tehlike oluşturduğunu belirtti. "20-25 yıl sonra çiftleştirmek için erkek deniz kaplumbağası bulmakta güçlük çekileceğini" kaydeden Başkale, "Deniz kaplumbağaları insan ve çoğu omurgalı hayvanlarda olduğu gibi cinsiyet kromozomlarına sahip değil. Bu hayvanların cinsiyetleri sıcaklığa göre değişir. Özellikle yüksek sıcaklıklarda deniz kaplumbağaları dişi eğilimli hale geliyor. İlerleyen zamanlarda da artan dişi popülasyonları tür neslinin tükenmesine neden oluyor. Şu anda yuvalama devam etse de böyle giderse ortalama yüzde 70-80 civarında dişi yavru çıkışı meydana gelmiş olacak" dedi.

ERKEK SIKINTISI OLACAK

Deniz kaplumbağalarının 20-25 yılda olgunlaştığını ve dişi eğilimli popülasyonun etkisinin o zaman belli olacağını kaydeden Başkale, erkek caretta caretta sıkıntısının başgöstereceğini söyledi. Başkale, "Yani türde azalma olacak. Belki bunu Dalyan kumsalında hissedemesek bile Türkiye ve dünyanın diğer kumsallarında rahatlıkla göreceğiz. Çünkü küresel ısınmayla birlikte giderek artan dişi popülasyonu nedeniyle üremek için erkek kıtlığı yaşanacak. Sonuç olarak dinozorlarda olduğu gibi zamanla deniz kaplumbağalarını, belki 100-150 yıl içinde olur ama, zamanla kaybedeceğiz" dedi.

ÇARE YUVA YERİ DEĞİŞTİRMEK

Eyüp Başkale, yuvadaki ısı durumu ayarlayıp yumurtadan erkek yavru çıkmasını sağlamanın mümkün olabileceğini belirterek, "Yuva yeri değiştirme çalışmalarıyla bu gerçekleşebilir. Önceden hazırlanmış özel yuvalar veya straforlar içinde taşımayla bu tip çalışmalar mevcut. Ancak bu müdahaleyi yapmadan gözlem çalışmalarımızın bir süre daha devam etmesi gerekir. Ta ki ne zaman kırmızı alarm çalar, gerekli izinler alınır o zaman bu tip çalışmalar başlar. Şu anda biz yuva değiştirme çalışmalarını cinsiyet amaçlı değil, su baskınlarından kaçınmak amacıyla yapıyoruz. Ayrıca tilki saldırısına uğramış ve içinde hala canlı yumurta varsa bu tip yuvaların yerini değiştiriyoruz" diye konuştu.

YUVA VE YAVRU SAYISINDA ARTIŞ

Rehabilitasyon merkezinin çalışmalarını da değerlendiren Yrd. Doç. Dr. Başkale, "10 yıllık süreçte 250 yuvadan bahsederken, bizim burada çalışmalara başlamamızla birlikte Mayıs ayı dahil olmak üzere geçen yıl 354 yuva mevcuttu. Bu da buranın ne kadar iyi korunduğunu gösterir. Bu sene üreme devam ediyor olmasına karşın şu ana kadar 300 üzerinde yuva mevcut. Son 10 yıl içindeki en iyi yuva ve denize ulaşan yavru sayısını elde ediyoruz. Geçen yıl 14 bin civarında yavru denize ulaştı. Bu sene bu güne kadar 3 bin - 3 bin 500 civarında. Yuvaların çoğu hala açılmadı" dedi.