Diyarbakır'da Tandır Geleneği Devam Ediyor

Tandır ekmeği yapımı kadınların çalışmasının gözle görülür bir simgesi ve toplum hayatının temel taşlarından biri olarak görülüyor. Yükselen binalar nedeniyle artık pek görmenin mümkün olmadığı Diyarbakır'da bu gelenek özellikle varoş semtlerde her şeye rağmen devam ediyor.

Güneydoğu'da, topraktan yapılan ve küçük ağzından içeri el uzatılarak duvarına hamur yapıştırmak suretiyle ekmek pişirilen tandırlar, köyden kente göçle birlikte şehirlerin varoşlarında da görülüyor.

Sabahın ilk ışıklarıyla un, yağ, tuz ve maya ile hamur yoğuran kadınlar, daha sonra yakın köylerden toplanan veya satın alınan odun, çalı çırpı ve tezeklerle tandırını yakıyor. Kırsalda hemen hemen her evin avlusunda bulunan tandır kent merkezinde çok az yerlerde bulunuyor.

TANDIR HEM GÜZEL EKMEK HEM SOSYALLİK DEMEK

Diyarbakır Şehitlik semtinde Surların hemen altındaki şehitlik mahallesinde kadınlar ömürlerinin büyük bir kısmını mahallede hemen hemen her sokakta kurulan 2-3 metrekarelik topraktan yapılmış tandır fırınlarında geçiriyor. Kentte kadınların sosyal faaliyet imkanları oldukça kısıtlı. Yöre kadınları, tandır sayesinde sosyalleştiklerini ve ayrıca tandırda pişen ekmeğin normal fırın ekmeğiyle kıyaslanmayacak kadar güzel olduğunu söylüyor.

KOMŞULUK İLİŞKİSİ VE YARDIMLAŞMA

48 yaşındaki Hanife Karaduman, haftada birkaç kez güneş doğmadan kalkıp geleneksel tandır ekmeğini pişiriyor. "Tandır ekmeği bizim için bir yaşam tarzı haline gelmiş; zamanımızın çoğu tandırda geçiyor. Çok zor bir iş olmasına rağmen bu işi severek yapıyoruz," diyen Karaduman, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Kadınlarla bir araya gelip birçok şeyi paylaşma fırsatı buluyoruz. Diyarbakır'da özellikle şehitlik semtinde fazla yapabilecek bir şey yok. Bu nedenle burası bizim sosyalleşme mekanımız olmuş gibi. Farkına varmadan ömrümüzün en güzel anlarını tandır başında geçiriyoruz. Sohbet ediyoruz iyilikleri güzellikleri paylaşıyoruz ve tabi ki ekmeğimizi pişiriyoruz. Bu aynı zamanda Diyarbakır'da birçok yerde bitmek üzere olan komşuluk ilişkilerimizi, yardımlaşmayı da canlı tutuyor"

HEM GELENEKSEL HEM SOSYAL ALAN

Kendileri için tandırın anlamını anlatan kadınlardan Şükran Beyazadam ise tandırın hem geleneksel, hem de sosyal bir alan olmasının önemine değinerek, "Bazen tandır ekmeği pişirmek bir coşkulu şenlik havasına dönüşür bizler arasında, özellikle de bayramlarda çok eğleniriz. Bir tatlı telaş bir yardımlaşma her yaştan tüm konu komşu toplanırız tandır başına, bir yandan ekmeğimizi, çöreğimizi yapar, öte yandan sohbet ederiz. Biz kesinlikle bundan çok keyif alıyoruz" şeklinde tandırın kendisi için ne ifade ettiğini söylüyor.

KESİNLİKLE DAHA DOYURUCU VE DAHA EKONOMİK

Tandır ekmeği pişirerek bin yıllık bir geleneği yaşatan ve ailelerinin karnını doyuran kadınların kimileri, bu işten biraz para bile kazanıyor. İnsanın tandır ekmeğinin pişerken çıkardığı kokudan bile doyduğunu söyleyen Mensure Keskin, yine de çocukları için ekmek yaptığını dile getirerek, "Çocuklarım sevdiği için yapıyorum. Hem tandır ekmeği bereketli ve vitaminli oluyor. Kendi ekmeğimizi yaptığımız için ekonomik sıkıntılardan etkilenmiyoruz. Bizler ekmek pişirerek ekmek alma derdinden kurtulduk. Kimse bizim ekmeğimizle oynayamaz, Ekmek fırınlarda en az 1 TL ve kesinlikle doyurucu değil, kendi ekmeğimizi yaparak hem bu masraftan tasarruf ediyoruz, hem de daha doyurucu olan ekmeğimiz oluyor" şeklinde konuştu.

Engin ÖZTÜRK