Kazım Karabekir ile İsmet Paşa'nın Günlüklerin Arasına Gizlenmiş Yakın Dostluk

Genelkurmay Başkanlığı'nın bu hafta başında 62. ölüm yıldönümü dolayısıyla andığı Kurtuluş Savaşı'nın büyük komutanlarından Kazım Karabekir'in "Günlükler"i ilginç yeni ayrıntıları da ortaya çıkardı. Yapı Kredi Yayınları(YKY) tarafından Kasım 2009'da iki cilt halinde yayımlanan Kazım Karabekir'in "Günlükler"i, İstiklal Savaşı'nın iki önemli komutanı İsmet İnönü ile Kazım Karabekir Paşa'nın, 1919'un tarihi ortamında aralarında güçlü bir dostluk bağı olduğuna işaret ediyor.

Her iki komutan da tuttukları günlüklere karşılıklı olarak 1919 yılının ilk günü için aynı notu düşerken Kazım Karabekir'in defterinde: "1 Ocak 1919 Çarşamba. Evden çıkmadım. İsmet geldi. Hava güzel, latif. İstanbul'dayım" cümleleri yer alıyor. İsmet İnönü'nün 2001 yılında YKY tarafından yayınlanan (Defterler 1913-1973, s5.Yapı Kredi Yayınları) günlüklerinde ise "Kazım beni 1919 senesinde her gün hatırlayacak. İsmet" diye yazıyor. Ve bu not aynı şekilde Kazım Karabekir'in de günlüklerinde yer alıyor. Her iki kitap da yakın dönem Türk tarihine ışık tutması yönüyle tarihçiler ve araştırmacılar için zengin bir bilgi kaynağı olarak değerlendiriliyor.

-KAZIM KARABEKİR'İN GÜNLÜKLERİ ÜÇ YILDA HAZIRLANDI-

Yapı Kredi Yayınları, bir ilki gerçekleştirerek Kazım Karabekir Paşa'nın 1906-1948 yılları arasında tuttuğu, yakın tarihimize ışık tutan "Günlükler"ini Kasım 2009'da iki cilt halinde yayımladı. Yakın tarih açısından büyük önem taşıyan bu büyük eserin transkripsiyonu, Budak Kayabek ve 6 arkadaşından oluşan bir ekibin 3 yıl süren titiz çalışmasıyla tamamlandı ve kitap Yücel Demirel tarafından yayına hazırladı. Özellikle tarihçiler ve araştırmacılar için çok değerli bir bilgi kaynağı olarak görülen Kazım Karabekir'in Günlükler'inin satış grafiğinin yüksek olduğu belirtildi. Yapı Kredi Yayınları, daha önce İsmet İnönü, Mareşal Fevzi Çakmak, Celal Bayar ve Nihat Erim'in değişik dönemlere ait günlüklerini yayımlamıştı. İsmet İnönü'nün bin 271 sayfadan oluşan defterleri Aralık 2001'de ilk baskısını yaptı. YKY, bu değerli çalışmanın kitap olarak hala piyasada satıldığını açıkladı.

Celal Bayar ve Fevzi Çakmak'ın baskıları ise şu anda piyasada bulunmuyor ancak, YKY'nin bu kitapları da yeniden basmayı planladığı kaydedildi.

-42 YILDA 6 BİN 898 GÜN İÇİN NOT TUTTU-

Kazım Karabekir, döneminin diğer devlet adamları ve silah arkadaşları gibi düzenli bir şekilde günlük tuttu. Bir kitap yapma amacı olmaksızın düzenli şekilde tuttuğu bu notlardan diğer kitaplarını yazarken faydalandı. Karabekir, 42 yılı kapsayan bu döneme ait tam 6 bin 898 gün boyunca günlüklerine not düştü. En fazla günlük ise 2. Dünya Savaşı günlerine ait.

Kazım Karabekir'in günlükleri, 1906 yılından başlıyor ve 1948'de ölümüne kadar devam ediyor. Günlükler, Kazım Karabekir Müzesi'nde saklanan 35 parça küçük deftere yazılmış. 1908, 1912, 1915, 1928, 1929, 1930, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1946 yılına ait defterler ise arşivde bulunmuyordu. Bu yıllardan 1908'e ait defterin olmadığını Kazım Karabekir, 1909'a ait defterde de belirtiyor. Diğer defterlerin olup olmadığı hakkında bir kayıt da bulunmuyor.

"Günlükler"in tutulduğu defterler yıllarca Karabekir'in kızları tarafından muhafaza edildi. Kazım Karabekir Paşa Müzesi kurulduğunda ise diğer tüm belgelerle birlikte bu defterler de müzeye taşındı. Defterlerin bir kısmının bu dönemlerde kaybolmuş olabileceği düşünülüyor. Ancak bu kayıp defterlerin de günün birinde ortaya çıkması gibi bir sürprizin de her zaman olabileceği belirtiliyor.

-KARABEKİR'İN "1. DÜNYA SAVAŞI" VE "İSTİKLAL HARBİMİZ'DE ENVER PAŞA" KİTAPLARI DA YAYIMLAYACAK-

İlk kez gün ışığına çıkan Günlükler'in yanı sıra Yapı Kredi Yayınları, Karabekir'in dönemin devlet adamlarıyla yaptığı yazışmaları ve mektupları da önümüzdeki dönemde kitap olarak yayımlayacak. 2010 yılında YKY tarafından Karabekir'in "1. Dünya Savaşı" ve "İstiklal Harbimiz'de Enver Paşa ve İttihat ve Terakki Cemiyeti" adlı kitapları da yayımlanacak.

1. Dünya Savaşı adlı kitabın en önemli özelliği, Karabekir'in Irak ve Çanakkale cephelerinde geçirdiği günlerde tuttuğu notların ilk kez okurla buluşacak olması. Bu dönem, "Günlükler" adlı kitapta da yer almıyor.

Yapı Kredi Yayınları Günlükler'den önce Kazım Karabekir'in çeşitli dönemlerdeki anılarından oluşan İttihat ve Terakki Cemiyeti, Edirne Hatıraları, İstiklal Harbimiz ve Hayatım adlı kitaplarını yayınladı.

-İLK CÜMLENİN ÜZERİNDEN 103 YIL GEÇTİ-

YKY, Karabekir'in toplam 20 kitabını yayımlamayı planladığını açıkladı. Yazarın hayattayken hazırladığı ancak bir kısmı basılamamış toplam 27 kitabı buluyor. YKY, bu kitapların bazılarını birleştirerek tek kitap halinde yayımlayacak.

İlk cümlesinin üzerinden 103, son noktasının ardından 61 yıl geçen Günlükler incelendiğinde, okurlar, geniş bir dönemi kapsayan çok önemli olaylara tanık oluyor. YKY, Kazım Karabekir Paşa'nın notlarının, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kuruluşunda yer aldığını, ancak cemiyetin Meşrutiyet'in ilanından sonra parti haline geldiğinde ortaya çıkan yanlışlıkları, Milli Mücadele'nin ilk zaferini kazanmasını, Doğu Cephesi'ndeki başarılarından sonra elindeki askeri güçle Batı'ya destek olduğunu, Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte devrimlerin halka benimsetilmesi konusunda hassasiyet gösterilmesini, devlet yönetiminde istibdada her zaman karşı çıkmış olan tarihsel bir kişiliğin izlerini taşıdığını vurguluyor.

Bu arada defterler yayımlarken miladi tarih esas alındı ve parantez içinde de o günlerde kullanılan Rumi tarihlere yer verildi. Günlükler her zaman günü gününe yazıldığı gibi bazı bilgiler Kazım Karabekir tarafından sonradan eklendi. Böyle durumlarda, daha sonra öğrendiği bir bilgiyi olayın geçtiği güne ekleyen Kazım Karabekir, sağlığında kitaplarını yazarken, gözden geçirdiği bazı notlara eklemeler de yaptı.

-İSMET İNÖNÜ NÜN DEFTERLERİ-

Yapı Kredi Yayınları, geçen yıllarda da benzer şekilde Cumhuriyet tarihinin önemli isimlerinden İsmet İnönü, Fevzi Çakmak, Celal Bayar ve Nihat Erim'in günlüklerini de ilk kez yayımlayarak, tarih yazımına önemli bir katkıda bulundu. Bunların başında İsmet İnönü'nün Defterler(1919-1973) isimli iki ciltlik kitabı geliyor. Defterler (1919-1973)/ İsmet İnönü başlığıyla yayımlanan iki ciltlik kitap, Türkiye'nin yetiştirdiği en büyük devlet adamlarından birinin en "mahrem" sayılabilecek yazılarını ortaya çıkardı. Siyasal tarihimizin kilometre taşlarının birinci elden anlatımını içeren bu iki cilt, siyasetçi İsmet İnönü'nün insani yanlarını da ortaya koyuyor.

-MAREŞAL FEVZİ ÇAKMAK VE GÜNLÜKLERİ-

Bu kitapta modern Türkiye'nin kurucularından Mareşal Fevzi Çakmak'ın kaleminden, imparatorluğun en uzun on bir yılının (1911-1921) öyküsü anlatılıyor. Mareşal Fevzi Çakmak'ın, 30 Mart 1911'den vefatından bir hafta öncesine; 2 Nisan 1950'ye kadar titizlikle ve askeri bir disiplinle tuttuğu günlükleri, yıllar süren titiz ve yorucu bir çalışmanın ürünü olarak yayımlandı. Dr. Nilüfer Hatemi'nin, Princeton Üniversitesi'nde doktora tezi olarak hazırladığı günlüklere, Mareşal Çakmak'ın ailesi ve gençlik yıllarına dair iki bilimsel inceleme bölümü ile ilk kez yayımlanan belge ve fotoğraflar eşlik ediyor.

-KAYSERİ CEZAEVİ GÜNLÜĞÜ/ CELAL BAYAR-

3'üncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın kitabın da ise, yaklaşık üç yıl kaldığı Kayseri Cezaevi'ndeki günlerini ve geriye dönüşler yaparak, Yassıada anılarını aktarıyor.(ANKA)

(NÇ/HF)