Binlerce Yıldır Aynı Yöntemle Üretiliyor

İBRAHİM YAKUT- İnsanlığın ilk yerleşim yerlerinde de izine rastlanan harman tuğlası, binlerce yıldır aynı yöntemle üretiliyor.

Toprak ve suyun buluşmasıyla hazırlanan, günlerce yakılarak güçlendirilen harman tuğlası, hiçbir teknolojik yöntem kullanılmadan oluşturuluyor. Tuğla fabrikalarının seri üretimi karşısında sayıları hızla azalmaya başlayan harman tuğlası atölyeleri, yılın belli dönemlerinde ürettikleri tuğlalarla ayakta kalmaya çalışıyor.

Diyarbakır'da bir dönem 200'e ulaşan tuğla atölyeleri sayısı, gelişen teknoloji karşısında 2'ye kadar düştü.

Tarihi Ongözlü Köprü yakınındaki atölyede yarım asırdır harman tuğlası üreten Ramazan Sümer, AA muhabirine yaptığı açıklamada, harman tuğlasının artık yeteri kadar ilgi görmediğini anlatarak, şunları söyledi:

"Eskiden binalarda kullanılırdı. Şimdi blok tuğlalar çıktığı için onlar rağbet görüyor. Ama harman tuğlası diğerine oranla daha sağlamdır. Yazları serin, kışları sıcak tutar. Toprağı nehir kenarından getiriyoruz. Harman tuğlasını daha çok devlet kurumları alt yapıda kullanıyor. Fırınlar da alıyor. Yapacağımız başka iş olmadığı için bunu sürdürüyoruz."

Diyarbakır'da harman tuğlası yapımından yaklaşık 25 kişinin geçimini sağladığını belirten Sümer, "Eskiden gelip bize, 'gelin sizi kurumlara işçi ve memur olarak alalım' diyorlardı. Bizler ise 'Yok, kardeşim çok güzel bir işim var' diyorduk. Şimdi ise bu iş yok oluyor" dedi.

Mehmet Hüseyin Leygara ise evlerde harman tuğlası kullanımının 12 Eylül darbesinden sonra "depreme dayanıklı olmadığı" gerekçesiyle yasaklandığını ifade ederek, "Şimdi ekmek fırınlarında, yer altı kablo döşemelerinde ve binaların çatısında bulunan bacaların yapımında kullanılır. Eksiden bu atölyeler Diyarbakır'ın fabrikaları gibiydi. Binlerce insan buralardan geçiniyordu" diye konuştu.

-Hazırlanışı

Üç oğluyla birlikte atölyede çalışan Burhan Savaş ise harman tuğlası yapım işlemini şu şekilde anlattı:

"İlk önce toprak hazırlanıyor. Suyla balçık haline getiriliyor. Samanla harmanlanıyor. Bir gün bekletildikten sonra karıştırılıyor. Gece geç saatlarde gelip ayakla karıştırıldıktan sonra kalıplara dökülerek kurumaya bırakılıyor. Kuruduktan sonra bir kat tuğla bir kat da kömür kullanılarak hazırlanan fırınlara taşınıyor. Fırının çevresi sıvandıktan sonra en alt kısmındaki kanallardan ateşe veriliyor. Yakma işlemi 20-30 gün sürüyor. Daha sonra kullanıma hazır hale geliyor." - Diyarbakır