Saraybosna'nın Yürek Burkan Tarihi

Bosna Hersek'te 1992-1995 yıllarındaki savaşta Sırp saldırılarına maruz kalan başkent Saraybosna, aradan geçen 34 yıla rağmen savaşın izlerini taşımayı sürdürüyor.

Saraybosna, modern tarihin en acı savaşlarından birine sahne olurken, kente yönelik ilk barikatlar Sırp güçleri tarafından 5 Nisan 1992'de kuruldu. Şehirde ilk bomba 6 Nisan'da patlarken, Saraybosna toplam 1425 gün boyunca ağır kuşatma şartları altında kaldı.

Avrupa Birliği (AB), savaşa giden süreçte 15 Ocak 1992'de Slovenya ve Hırvatistan'ın bağımsızlığını tanırken, Bosna Hersek için referandum şartı öne sürdü. Sırpların tehditlerine rağmen Şubat 1992'de referandum kararı alınan ülkede, bağımsızlık süreci bu gelişmeyle hız kazandı.

1 Mart 1992'de yapılan referandumla Bosna Hersek bağımsızlığını ilan etti ancak 5 Nisan 1992'de Saraybosna'da Sırp birliklerince kuşatma hazırlıkları başlatıldı ve şehrin çevresine barikatlar yerleştirildi.

Kuşatmanın başlangıcı kabul edilen saldırı, 5 Nisan'da Sırp keskin nişancıların Saraybosna'da iki sivili, Suada Dilberovic ve Olga Sucic'i öldürmesiyle gerçekleşti. Savaş karşıtı gösteri yapan Saraybosnalılara açılan ateş sonucu çok sayıda kişi de yaralandı.

Sırp güçleri, Saraybosna'yı çevreleyen tepe ve dağlara yaklaşık 13 bin kişilik ağır silahlı birlik konuşlandırarak kenti kuşatma altına aldı ve buradan yoğun saldırılar düzenledi. Buna karşılık Bosna Devleti Savunma Kuvvetleri (Bosna Hersek Cumhuriyeti Ordusu-ARBiH) kuşatma altındaki şehirde 19 ay içinde yaklaşık 70 bin kişilik bir ordu oluşturdu ancak yetersiz askeri teçhizat nedeniyle kuşatmayı kırmakta başarılı olamadı.

Saraybosna, 29 Şubat 1996'ya kadar kuşatma altında kaldı

Adına şiirler ve şarkılar yazılan Balkanlar'ın önemli şehirlerinden Saraybosna, 29 Şubat 1996'ya kadar Sırp saldırıları ve kuşatma altında yaşamını sürdürdü.

Kuşatma süresince Sırp güçleri, şehirde hedef gözetmeksizin bombardıman gerçekleştirdi. Kente hakim noktalara yerleşen keskin nişancılar ise günlük hayatını sürdürmeye çalışan kadın, çocuk ve yaşlıları hedef aldı.

Siviller, kimi zaman ekmek kuyruğunda beklerken, kimi zaman pazarda alışveriş yaparken havan saldırılarının hedefi oldu.

1425 gün süren kuşatma boyunca Saraybosna'da 1601'i çocuk olmak üzere toplam 11 bin 541 kişi hayatını kaybetti. Şehre günde ortalama 329 havan topu düştü.

Sırp güçleri, kentin Osmanlı ve Müslüman kimliğini hedef alarak camiler, medreseler, kütüphaneler ve tarihi yapıları da bombardımana tuttu.

Bosna Hersek'teki savaş, 21 Kasım 1995'te ABD'nin Ohio eyaletindeki Dayton Hava Üssü'nde tarafların anlaşmasıyla sona erdi.

Dayton Barış Antlaşması, ABD'li diplomat Richard Halbrooke'un girişimleriyle, Bosna Hersek'in ilk Cumhurbaşkanı merhum Aliya İzzetbegoviç, eski Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Milosevic ve eski Hırvatistan Cumhurbaşkanı Franjo Tudjman tarafından paraflandı.

Saraybosna'da 6 Nisan olayları

Farklı dinlere ait ibadethaneleri ve çok kültürlü yapısıyla "Avrupa'nın Kudüs'ü" olarak anılan Saraybosna'da, 6 Nisan tarihi üç ayrı dönemde kritik olaylara sahne oldu.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Saraybosna, 6 Nisan 1941'de Nazi Almanyası tarafından bombalanırken, şehir 4 yıl sonra yine 6 Nisan 1945'te eski Yugoslavya ordusunun operasyonuyla işgalden kurtarıldı.

Bu dönemde 7 bin 92'si Yahudi olmak üzere toplam 10 bin 961 Saraybosnalı hayatını kaybetti.

Son savaşta ise Saraybosna, 6 Nisan 1992'de ilk kez bombalandı ve 1425 gün sürecek kuşatma başladı.

Bugün, 6 Nisan tarihi Saraybosna'nın Nazi işgalinden kurtuluşunun yıl dönümü olarak "Şehir Günü" şeklinde kutlanırken, aynı zamanda kuşatma kurbanlarının anıldığı bir gün olma özelliği taşıyor.

Aradan 34 yıl geçmesine rağmen Saraybosna'da yaşananlar hafızalardaki yerini koruyor, başkentte hayatını kaybedenler için anma törenleri düzenlenmeye devam ediliyor.