Anadolu'dan Bir Kesit: Üsküp Türk Çarşısı

MÜRSEL ÇETİN - Makedonya'nın başkenti Üsküp'te kültürel ve tarihi özelliğe sahip, zamana meydan okuyan Türk Çarşısı, dar sokakları, kaldırımları, sağlı sollu dizilmiş iki katlı dükkanları, çeşmeleri, hanları ve camileriyle adete Anadolu'dan bir kesit sunuyor.

AA muhabirinin derlediği bilgiye göre, 1389 yılında Osmanlı Devleti tarafından fethedilmesinin ardından sancak merkezi ve vilayet merkezi olarak kullanılan Üsküp, aynı zamanda Balkanlar'daki önemli ticaret merkezlerinden biri konumundaydı. Dönemin ticaret hayatında önemli yer tutan çarşıların en güzel örneklerinden birisi olan Üsküp Türk Çarşısı, 17. yüzyılda Balkanlar'da dönemin en büyük çarşılarından biri olmuş. Bosna, Karadağ, Sırbistan ve Kosova halkının bütün alışverişlerini bu çarşıdan yapmış. Yugoslavya döneminde de çarşıda, 24 saat ticaret yapılırmış. Sahip olduğu konum itibariyle şehrin ekonomik açıdan gelişmesindeki rolü büyük olan çarşı, Vardar Nehri'nin doğu yakasında yer alıyor ve bugün de Üsküp'ün en gözde merkezlerinden biri olarak ülkenin en otantik yerleri arasında yerini almış.

Kaybolmaya yüz tutmuş sanatlar yaşatılıyor

Kültürel ve tarihi özelliğe sahip, zamana meydan okuyan Türk Çarşısı, dar sokakları, kaldırımları, sağlı sollu dizilmiş iki katlı dükkanları, çeşmeleri, hanları ve camileriyle adete Anadolu'nun bir beldesini andırıyor. Kaybolmaya yüz tutan sanatların yaşatıldığı tarihi çarşının içerisinde Demirciler, Kazancılar gibi çarşılar yer alıyor. Çarşıda, giyimden gıdaya, deri işlemeciliği ürünlerden hediyelik eşyalara kadar görmek mümkün.

Osmanlı mirası tarihi eserlerin önemli bir kısmının yer aldığı Türk Çarşısı'nda, Kurşunlu, Kapan ve Sulu Han ile sanat galerisi olarak kullanılan Çifte Hamam'ın yanı sıra Murad Paşa, Dükkancık, Mustafa Paşa, İsa Bey, Yahya Paşa, İshak Bey ve Alaca camileri bulunuyor ve bu camiler ibadete açık.

"Su bile Türkçe akar"

Türkçe konuşulan çarşıda, esnaflar burada "Su bile Türkçe akar" diyerek Türkiye'ye ve Osmanlı'ya olan vefa ve sevgilerini dile getiriyor. Mimari yapılarının dışında hayat tarzı ve alışkanlıklarıyla da Anadolu'da benzerlerinden farkı olmayan çarşının önemli özelliklerinden biri de bakırcılık, yorgancılık, telkari ustalığı gibi birçok eski zanaata ev sahipliği yapıyor olması.

Türk Çarşısı'nda eski günlerin özlemi

Makedonya'nın bağımsızlığını ilan etmeden önce siyasi sebeplerden dolayı kaderine terk edilen Türk Çarşısı, eski özelliğini kaybetmeye başlamış. Daha sonra eski günlerine dönmesi için girişimlerde bulunulan çarşı da, el işleri canlandırılmış ve saraçlar, terlikçiler, çarıkçılar gibi dükkanlar açılmış. Türk Çarşısı'nda, esnaflar araya sınırlar girince "22 milyondan(Yugoslavya dönemi) 2 milyona düştük" ifadelerini kullanarak, eski günlere olan özlemi dile getiriyor.

Merkezi hükümet, Türk Çarşısı'nın korunması, canlanması ve orijinalliğinin korunması adına kanun çıkartmış ve proje başlatmış. Proje kapsamında, özel önem arz eden tarihi ve kültürel miras olarak muhafaza edilecek Türk Çarşısı'nın eski günlerine kavuşması için çalışmalar sürdürülüyor. Projeyle geleneksel sanatları yeniden kalkındırmak ve eski adetlerin yeniden ortaya çıkarılması hedefleniyor. Bu sayede çarşıyı ziyaret eden turist sayısının artırılması hedefleniyor.

Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde Türk Çarşısı

Evliya Çelebi, Seyahatnamesi'nde, 1660-1661 yılında Üsküp ziyareti sırasında Türk Çarşısı ile ilgili 2 bin 150 dükkanın, meydanların ve pazarların bulunduğu bilgisi yer alırken, çarşıların planlı bir şekilde yapıldığı, sokakların, kaldırımların tertemiz olduğu, dükkanları süsleyen vazolar ve saksılarda ki güllerin, sümbüllerin, fesleğenlerin ziyaretçiler ve tacirleri kokularıyla bir hoş ettiğini ifade ediliyor. Evliya Çelebi, "Burada eğitimli ve dürüst insanlar var. Yazları Üsküp Çarşısı Bağdat gölgelerine benzemekte, dükkanların önlerinde bulunan örtü kapakları Saraybosna ve Halep'i anımsatmakta" cümlelerine yer veriyor. - Makedonya