Tolunay, yangın riskinin her yıl yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Doğanay Tolunay, ormanların yapısı, çevresindeki yerleşimler ve risk koşulları değiştiği için yangın riskinin her yıl yeniden değerlendirilmesi ve müdahale planlarının buna göre güncellenmesi gerektiğini söyledi.

Orman Genel Müdürlüğünce (OGM) hazırlanan yeni "Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik" ile karşı ateş uygulamasına hukuki dayanak sağlandı. Tarım makinelerinin kullanımına yönelik tedbirler ve hava araçlarının koordinasyonu da düzenlendi. Ayrıca ilk kez ulusal ölçekte her yıl hazırlanacak orman yangınları müdahale planı gündeme geldi.

Tolunay, yeni yönetmelik hakkında AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, düzenlemenin daha önce uygulanan birçok yöntemi mevzuatla güvence altına aldığını söyledi.

Yangın çıktığında kamuoyunda genellikle uçak ve helikopterlerle müdahale edilmesinin beklendiğine dikkati çeken Tolunay, "Ancak hava araçlarının yetersiz kaldığı veya rüzgar nedeniyle müdahalenin güçleştiği durumlar var. Böyle durumlarda farklı yöntemler kullanılıyor. Bunlardan biri karşı ateş." dedi.

Tolunay, karşı ateş uygulamasının kamuoyunda zaman zaman yanlış anlaşıldığına işaret ederek, yangının önündeki alanın kontrollü şekilde yakılarak gücünün azaltıldığını, rüzgar ve yangının ilerleme hızı dikkate alınarak gerekli güvenlik önlemleriyle yapıldığını anlattı.

Bu uygulama sırasında kıvılcımların yeni alanlara sıçramaması için savunma hattında gerekli önlemlerin alınması gerektiğinin altını çizen Tolunay, uygulamanın uzmanlık ve dikkatli planlama gerektirdiğini kaydetti. Tolunay, "Yönetmeliğe girmesiyle bunun alternatif bir mücadele yöntemi olduğu yasal mevzuatta da yer aldı." ifadesini kullandı.

Yangının ilerleme güzergahında yanıcı maddelerin uzaklaştırıldığı şeritlerin de oluşturulabileceğini anımsatan Tolunay, bu yöntemde ateş kullanılmadığını aktardı. Tolunay, bu uygulamada ise ağaçların kesildiğini, örtü ve çalıların dozerlerle uzaklaştırıldığını, böylece yangının ilerlemesini engelleyecek çıplak toprak yüzeyi oluşturulduğunu söyledi.

Tarım makinelerine sıcaklık tedbiri

Tolunay, yönetmelikte tarım makinelerine ilişkin düzenlemelerin de önemli olduğunu vurguladı.

Özellikle biçerdöver ve balya makinelerinin sıcak ve kuru havalarda yangın çıkarabileceğine dikkati çeken Tolunay, makinelerin taşa çarpmasıyla kıvılcım oluşabildiğini anlattı.

Yoğun kullanım ve arızaların da yangına yol açabildiğine dikkati çeken Tolunay, balya makinelerinde metal parçaların kesilmesi sırasında kıvılcım çıkabildiği bilgisini paylaştı.

Tolunay, "Bazı valilikler son yıllarda sıcaklığın en yüksek olduğu saatlerde bu makinelerin kullanılmaması yönünde kararlar alıyordu. Operatörlere eğitimler de veriliyordu. Şimdi bunlar yönetmelikte de yer aldı." şeklinde konuştu.

"İlgili kurumların kendi sorumluluklarını yerine getirmesi gerekiyor"

Ormanla iç içe yerleşimlerin, turistik tesislerin, enerji hatlarının ve ulaşım yollarının da yangın riski taşıdığına değinen Tolunay, mücadelenin yalnızca OGM'nin sorumluluğunda olmadığını söyledi.

Tolunay, özellikle ormanla yerleşim alanları arasında tampon bölgeler oluşturulması ve bu yapılarda yangına dayanıklı yapı malzemelerinin kullanılması gerektiğini belirtti.

Hava araçlarının koordinasyonu düzenlendi

Tolunay, sözlerini şöyle sürdürdü:

"OGM, meteorolojik veriler, geçmiş yangınlar ve orman yapısına ilişkin bilgilerle risk değerlendirmesi yapıyor. Yangın gözetleme kulelerinde termal ve yapay zeka destekli kameralar kullanılmaya başlandı. Hava filosunun planlanması ve koordinasyonu için de OGM bünyesinde ayrı bir daire başkanlığı oluşturuldu. Yönetmelikle hava araçlarının koordinasyonu ve yurt dışından gelecek desteklere ilişkin düzenlemeler getirildi."

Yanıcı madde yönetimi

Tolunay, yanıcı madde yönetimi kapsamında riskli bölgelerde ormanların yaşlandırılmasının da değerlendirilebileceğini belirterek şunları kaydetti:

"Genç ormanlarda ağaç yoğunluğu daha fazla. Yaşlı ormanlarda ağaçların boylanmasıyla yerde başlayan yangının tepeye ulaşması daha uzun sürüyor. Özellikle yol ve yerleşim alanları gibi riskli bölgelerde ormanların daha uzun süre yaşlandırılması seçeneklerden biri olabilir. Geniş alanlarda aynı yaşta ormanlar yerine farklı yaş ve bitki örtülerinden oluşan orman mozaikleri oluşturmak da yangının enerjisini azaltabilir."

Ulusal yangın müdahale planı her yıl hazırlanacak

Yangın riskinin her yıl değiştiğinin altını çizen Tolunay, "Ormanın yapısı değişiyor, yeni yerleşimler oluşabiliyor, ağaçlar büyüyor. Bu nedenle yangın riskinin de her yıl yeniden değerlendirilmesi gerekiyor." dedi.

Erken uyarı davranışa dönüşmeli

Tolunay, kritik meteorolojik koşullarda vatandaşlara cep telefonu üzerinden gönderilen uyarıların yaygınlaştırılması gerektiğini bildirdi.

Vatandaşların günlük faaliyetlerini buna göre düzenlemesi gerektiğini vurgulayan Tolunay, sözlerini şu önerileriyle tamamladı:

"Vatandaş bugün balya makinesini çalıştırmaması gerektiğini, evinin çatısında kaynak yapmaması gerektiğini, motorlu tırpan kullanmaması gerektiğini bilmeli. Uyarının davranışa dönüşmesi gerekiyor. Bunun yanında denetimlerin de artırılması lazım. Orman yangınlarıyla mücadelenin OGM'nin yanı sıra belediyeler, karayolları, demiryolları, özel sektör ve diğer kurumların ortak sorumluluğunda ele alınması gerekiyor. Bu bir sistem. Kurumların görevlerini bilmesi, sorumluluklarını yerine getirmesi ve bunların denetlenmesi gerekiyor. Orman yangınlarına çok daha bütüncül yaklaşmakta fayda var."