Kıbrıs Konferansı'nın Başarısızlıkla Sonuçlanması Rum Basınında

Kıbrıs sorununun çözümü amacıyla İsviçre'nin Crans Montana kasabasında gerçekleştirilen zirvenin sabah saatlerinde başarısızlıkla sonuçlanması Rum basınında yer aldı. Rum gazeteleri, zirvenin geç sonuçlanmasından ötürü haberlerinde dün zirvede yaşanan gelişmelere yer verirken, yalnızca Politis gazetesi, yukarıdaki başlık altında, konferansın başarısızlıkla sonuçlandığını aktardı.  Gazete: "Crans Montana Başarısızlıkla Sonuçlandı – Sabah 03: 15 Suları: Türkiye Askerler Konusunda Geri Adım Atmadı – Tüm Gece Müzakere – Askerin Varlığının Yeniden Değerlendirilmesi Konusunda Anlaşmazlık" başlıkları altında manşet ve iç sayfalarından geniş yer verdiği haberinde, konferansta taraflar arasındaki asıl uzlaşmazlığın, Türk askerinin adadan çekilmesi konusunda olduğunu iddia etti. Gazete anlaşmazlığın, Kıbrıs Rum tarafının, Türk askerinin adadan tamamen çekilmesi için kesin bir tarih (sunset clause) belirlenmesini talep etmesi, Türkiye'nin ise çekilmenin yeniden değerlendirilmesi (review clause) tarihinin olmasını istemesinden kaynaklandığını öne sürdü. Çözümün uygulanması mekanizmasında da uzlaşmazlık olduğunu iddia eden gazete, BM'nin son 24 saat içerisinde sürecin çökmemesi için büyük çaba sarf ettiğini, uluslararası ilginin büyük olduğunu ve gazetecilerin bilgi almakta zorlandıklarını da yazdı.

Öte yandan Rum Yönetimi Başkanı Nikos Anastasiadis'in BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'e dün akşam yazılı verdiği son önerileri de Rum gazetelerine yansıdı. Güney Kıbrıs Rum kesiminde yayınlanan gazeteler Anastasiadis'in, "her şey üzerinde anlaşmaya varılmadan hiçbir şeyde anlaşılmayacak" ilkesine atıfta bulunduğu ve "ya bütün konular kabul edilir veya hepsi geçersiz olur" şartı ile sunduğu son önerilerden yaptıkları alıntılara yer verdi. Habere göre Güvenlik ve Garantiler başlığında, "mevcut güvenlik sistemine son verilmesi ve başka bir güvenlik sistemi olması gerektiği" görüşünün yer aldığı öneride özetle şunlar kaydediliyor: "Garanti Antlaşması ile müdahale hakkı ve İttifak Antlaşması çözümün ilk gününden kaldırılmalı. Yaklaşık 2 bin kişiden oluşacak bir uluslararası güç olmalı. Gücün üçte birinin garantör ülkelerden (Türkiye, Yunanistan, İngiltere) gelmeli, Komutanı Avrupa ülkesinden olmalı. Geçici polis gücünde Türk polisler de olmalı. 1960 antlaşmaları temelindeki kontenjanlar (Türk ve Yunan alayları) çekilmeli. Çekilme 18 ay içerisinde olmalı. Avrupa Birliği de rol sahibi olmalı."

Önerinin Askerin Çekilmesi başlıklı bölümünde "Güvenlik yönünün, uzlaşılanların uygulanmaması halinde yaptırım öngören BM anayasasının 7'nci maddesi altına konulması" önerisi yer alıyor, şunlara yer veriliyor: "Askerin büyük bölümü ilk günden çekilmeli, geriye kalanların hafif silahları olmalı ve onlar da sona eriş tarihi olan bir takvim içerisinde aşamalı çekilmeli. Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin güvende hissedeceği bir güvenlik sistemi olmalı ve garantör güçler bu sistemi denetleyememeli veya uygulayamamalı." Önerinin Toprak başlığında, "Rum tarafının sunduğu haritaya uyulması ve 90 ile 100 bin arasındaki Rum göçmenin köylerine geri dönmesini kapsaması gerektiği, Güzelyurt'un verilmesi, haritanın Rum tarafının önerdiği devletlerin toprak oranıyla ilgili olması ve Rum göçmenlerin yüzde 60'ının Rum idaresi altında geri dönmesine olanak tanıması gerektiği" savunuluyor. Mülkiyet başlığında, mülkün sahibine iade edilememesi durumunda iki mülk statüsü olması gerektiği kaydedilen öneriden özetle şu detaylar aktarılıyor: "Birincisi, toprak düzenlemesine uğrayacak bölgelerdeki mülkler. Bu bölgelerde kural, mal sahibine iadedir. 1-ortak menfaat binaları olan mülkler (hastane v.b.) ise, 2- boş arsalara inşa edilmiş binalar ise, 3- mal sahibi iadesini talep etmemişse bu istisna teşkil edecek. İkincisi, toprak düzenlemesine uğramayacak bölgelerdeki mülkler. Bu bölgelerdeki mülklerle ilgili kriterlere daha 'esnek' yaklaşılacak: 1-mülkte önemli inkişaf yapılmışsa, 2-aile konuları dikkate alınacak, 3-mülklerin üçüncü şahıslara satılmasıyla, (sonraki alıcılarla) ilgili meselelerle karşılaşılacak, arazi (kullanım) alanı iznine bir sınır olmalı (altında olması halinde iade yapılmayacak değer sınırı), 4-kullanılmayan mülklerin iade oranı sınırı, mülk değerinde 1/3 kuralı. Mont Pelerin'de görüşülen ilkeler, yani bazı bölgelerde uygulanacak bir 'özel statü' temeline göre bazı bölgelerde istisnalar incelenebilir."

Yönetim ve Güç Paylaşımı'nda "ortak liste, çapraz ve ağırlıklı oy ile dönüşümlü başkanlık görüşülebilir. Görev süresi 2'ye 1 yıl ve ilk dönem Kıbrıslı Rum başkan olacak. Bazı kurumlarda kararların, tarafların her birinin en az bir oyu ile alınmasıyla ilgili sistemin işleyebilmesi için hazırlıklı olunmalı. Çeşitli organlarda 2'ye 1 oranının görüşülmeye hazır olunmalı" deniliyor. Yunan ve Türk vatandaşlarına eşit muamelede "4'e 1 oranına riayet edilsin. Bu düzenleme Avrupa mevzuatına uygun olmalı. Türk vatandaşlarının mülk edinmesinde sınırlama olacak. Öğrenci, turist ve geçici işçiler sınırsız geçici çalışma izni alabilir. Avrupa Gümrük Birliği'ne göre Türkiye'den ticari mal alımında sınırlama olacak. Kıbrıs Türk oluşturucu devleti tarafından Türkiye'den ticari mal alımlarında geçici tedbirler (yumuşama) olacak. Yani bugünkü düzeyde ticari mal ithal edebilecekler" deniliyor. - Lefkoşa