Ariflerin Bakışı: Hakikat Kapısını Açan Göz

Ariflerin bütün ilgileri Mevlalarına adanmıştır, bu onların kendi gözleriyle değil, Hakk'ın öğrettiği bir bakışla donanmış oldukları anlamına gelir. Bu bakış, onları farklı bir görme biçimine eriştirir ve bir kez vuslata ulaştıklarında geri dönüş yoktur; onlar için tek rıza Allah'ın rızasıdır.

Ariflerle diğer insanlar arasında bir çizgi vardır: arifler halkla konuşurken aslında Hak ile konuşur, tıpkı Efendimiz'in Cebrail ile konuşması gibi. Arifin alışverişi bildiğimiz matematikten farklıdır; o almak için vermez veya vermek için almaz, verdiği ve aldığı başkadır.

Kur'an-ı Kerim'de bahsedilen 'kalb-i selim', selamete ermiş ve olana razı olan bir kalptir; bu kalpte kin veya düşmanlık barınamaz. Kalp selim olunca göz de 'basiret'le görür, yani eşyanın hem önünü hem arkasını, hem dışını hem içini görür. Basiret, arife eşyanın hakikatini açar ve insanın eşyaya verdiği isimlerin hakikate perde olduğunu gösterir.

İnsan, dağı dağ gibi gördüğü sürece bir mürşide ihtiyaç duyar, çünkü mürşid bakmayı öğretendir, olağanüstü haller yaşatmak için değil. Güzel düşünen güzel görür ve hayattan zevk alır, bu da 'safa'dır.