Osmanlı Ermenileri: Sadakatten Ayrılıkçılığa Dönüşüm

Osmanlı döneminde Ermeniler, en barışçıl ve sadık Hıristiyan tebaa arasındaydı. Türklerle hiçbir savaş veya çatışma yaşanmamış, Ermeniler din ve dil özgürlüğüne sahip, vergiden muaf ve kendi yargı sistemlerine sahip olmuşlardı. Ancak 19. yüzyılda Osmanlı'nın zayıflamasıyla birlikte Rusya başta olmak üzere yabancı devletler, misyoner okulları ve propaganda yoluyla Ermeniler arasında ayrılıkçılığı körükledi.

Ermeni milliyetçiliği, Fransız Devrimi'nden etkilenerek gelişti. 1863'te kabul edilen Ermeni Milleti Nizamnamesi ile Patrikhane'nin mutlak otoritesi kaldırılarak Ermeni Milli Meclisi kuruldu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda bazı Ermeniler Ruslarla işbirliği yaptı. Berlin Konferansı'nda bağımsızlık talepleri karşılık bulmayınca, Ermeni Patriği Mıgırdiç Hrimyan silahlı mücadele çağrısı yaptı.

1880'lerden itibaren Ermeni Yurttaşlar Birliği, Armenekan, Hınçak ve Taşnak gibi silahlı örgütler kuruldu. Bu örgütler, terör eylemleri düzenleyerek Osmanlı'yı zor durumda bıraktı. 1896'daki Osmanlı Bankası Baskını gibi eylemler, Avrupa'da 'Hıristiyanlara zulüm' propagandasına malzeme oldu. Buna rağmen, ayrılıkçı akımlara kapılmayan Ermeniler de vardı; Kurtuluş Savaşı'nda mücadele edenler olduğu gibi, en az onlarca Ermeni İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi.