UNCTAD uyardı, 51 ülkede borç faizi sağlık veya eğitimi geride bıraktı

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), artan borçlanma maliyetlerinin gelişmekte olan ülkelerin kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırdığı ve sağlık ile eğitim gibi temel kalkınma önceliklerine ayrılan kaynakları ciddi şekilde kısıtladığı uyarısında bulundu.

UNCTAD, küresel borç krizinin ulaştığı boyutları gözler önüne seren son "Borç Dünyası" (World of Debt) raporunu yayımladı.

Raporda, yükselen borçlanma maliyetlerinin gelişmekte olan ülkelerin kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırdığı, sağlık ve eğitim gibi temel kalkınma önceliklerine ayrılan kaynakları ciddi şekilde kısıtladığı uyarısında bulunuldu.

51 ülkede faiz ödemeleri sağlık ve eğitim harcamalarını geçti

Rapora göre, dünya genelinde 3,7 milyar insanın yaşadığı 51 gelişmekte olan ülkede kamu borcuna ilişkin faiz ödemeleri, devletin sağlık veya eğitim harcamalarını geride bıraktı.

Gelişmekte olan ülkeler, 2025 yılında kamu borcu için yaklaşık 1 trilyon dolar net faiz ödemesi gerçekleştirdi. Bu rakamın, 2010 yılındaki seviyenin neredeyse üç katına ulaşması dikkati çekti.

Raporda, yükselen borçlanma maliyetlerine karşı atılması gereken küresel adımlardan birinin de "Borçlular Platformu"nun etkinleştirilmesi olduğu ifade edildi.

Faiz ödemeleri yeni dış kredileri geride bıraktı

Raporda, 2022 yılından bu yana dış kamu borcu faiz ödemelerinin, gelişmekte olan ülkelere sağlanan net yeni kredi miktarını aştığı kaydedildi.

Bu durumun, dış borçlanmanın kalkınma için ek bir kaynak yaratmadığını gösterdiğine işaret edilerek, aksine ülkeleri daha yüksek maliyetli yerli borçlanmaya ittiği vurgulandı.

UNCTAD raporunda konuya ilişkin, "Borç, ülkelerin geleceğine yatırım yapmasına yardımcı olmalıdır. Ancak birçok gelişmekte olan ülkede, dış borç servisi şu anda yeni kaynak girişlerini aşmaktadır." ifadeleri kullanıldı.

Küresel borç stoku ve faiz makası genişliyor

Küresel kamu borcunun, 2010 yılındaki 49 trilyon dolar seviyesinden 2025 yılında 111 trilyon dolara ulaştığı raporda belirtildi.

Toplam borç stokunun üçte ikisinden fazlasının gelişmiş ekonomilere ait olduğu, buna karşın borç artış hızının gelişmekte olan ülkelerde çok daha agresif seyrettiği aktarıldı.

Gelişmekte olan ülkelerin kamu borçlarında ortalama yüzde 5,2 faiz oranıyla karşı karşıya kaldığı, bu oranın gelişmiş ülkelerde yüzde 2,2 seviyesinde kaldığı belirtildi.

Bu kronik eşitsizlik nedeniyle, gelişmekte olan ülkelerin faiz ödemelerinin 2010'daki 363 milyar dolardan 2025'te yaklaşık 1 trilyon dolara yükseldiği vurgulandı.

Tasarruf edilecek tutar 1,6 milyar çocuğun beslenmesini karşılayabilir

Gelişmekte olan ülkeler ile gelişmiş ekonomiler arasındaki borçlanma maliyeti makasının kapatılması halinde, gelişmekte olan ülkelerin yılda 500 milyar dolar tasarruf edebileceği öngörülüyor.

Eğer gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ekonomilerle benzer oranlarda borçlanabilseydi, tasarruf edilecek olan bu tutar ile her yıl yaklaşık 1,3 milyon temel sağlık merkezi finanse edilebilecek ya da 1,6 milyar çocuğun yıllık asgari çeşitlilikte beslenme ihtiyacı karşılanabilecekti.

UNCTAD'ın raporunda, krizin aşılması için küresel düzeyde resmi kalkınma yardımlarındaki düşüşün tersine çevrilmesi, çok taraflı ve bölgesel kalkınma bankalarının kredi hacimlerinin genişletilmesi ve teknik yardımların artırılması önerildi.

Ulusal düzeyde ise makroekonomik yönetimin güçlendirilmesi, borç portföy yapılarının iyileştirilmesi ve yenilikçi finansal araçların kullanımının yaygınlaştırılması çağrısı yapıldı.

Gözler Bangkok'taki kritik zirvede

UNCTAD'ın sekretarya desteğini yürüttüğü ve borçlu ülkelerin sesini küresel ölçekte duyurmayı amaçlayan Borçlular Platformu, IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları kapsamında 12 Ekim'de Bangkok'ta bakanlar düzeyindeki yönetim kurulu ile ilk kez bir araya gelecek.

Toplantıyla birlikte platformun tam operasyonel aşamaya geçmesi, ülkeler arası bilgi paylaşımı ile kapasite geliştirme süreçlerinin hızlandırılması hedefleniyor.