Belçika Mahkemesinden Soykırım Kararı

Brüksel Özgür Üniversitesi hukuk profesörü ve Ceza Hukuku Araştırma Merkezi Direktörü Damien Scalia, Brüksel Temyiz Mahkemesinin, emsal teşkil eden kararla Belçika'nın soykırımı önleme yükümlülüklerini yerine getirmediğine işaret ettiğini belirterek, bundan sonraki süreçte somut adımlar beklendiğini ifade etti.

Belçika'da mahkeme, Gazze'ye ilişkin emsal teşkil edecek bir karara imza attı.

Brüksel Temyiz Mahkemesi, 16 Mart'ta ilk derece mahkemesinin reddettiği davayı tersine çevirerek, devletlerin soykırımı önleme yükümlülüklerinin yargı denetimine tabi olabileceğine hükmetti.

Mahkeme, Belçika'nın uluslararası hukuk kapsamında soykırımı önleme yükümlülüklerinin yargı denetimine tabi olduğuna karar verirken, devletin bu yükümlülükleri zamanında ve yeterli şekilde yerine getirmediğine işaret etti.

"İlk kez bir devlet bu şekilde sorumlu tutuldu"

Davayı başlatan "Droit pour Gaza" girişimi üyesi, Brüksel Özgür Üniversitesi hukuk profesörü ve Ceza Hukuku Araştırma Merkezi Direktörü Damien Scalia, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede kararın önemine dikkati çekerek, süreçle ilgili bilgi verdi.

Scalia, "Bu davayı kazandığımız için çok mutluyuz çünkü bunun, Avrupa'da hatta belki dünyada ilk kez bir devletin uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği için sorumlu tutulduğu bir durum olduğunu düşünüyoruz. Bu, Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmeleri, yani insancıl hukukla bağlantılı yükümlülükler anlamına geliyor. Bu nedenle çok ama çok mutluyuz." diye konuştu.

"Belçika artık suç ortağı olmamalı"

Kararın ardından gözlerin mahkemenin belirleyeceği somut tedbirlere çevrildiğini belirten Scalia, Belçika'nın bundan sonraki süreçte uluslararası yükümlülüklerine uygun hareket etmesi gerektiğini vurgulayarak, şöyle devam etti:

"Şimdi beklediğimiz şey, Belçika'nın yükümlülüklerine uyması. Öncelikle, İsrail ordusunun işlediği soykırım, insanlığa karşı suçlar ya da savaş suçlarına ortak olmaması ve mahkeme kararına uyması gerekiyor."

Scalia, mahkemenin mevcut aşamada Belçika'nın yükümlülüklerini ihlal ettiğini kabul ettiğini aktararak "Şu an için hakim, Belçika'nın uluslararası yükümlülüklerine uymadığı için sorumlu olduğunu söyledi. Bu ilk önemli nokta. Şimdi ise hakimden atılması gereken somut önlemlerin neler olduğunu bildirmesini bekliyoruz." dedi.

Alınması beklenen önlemlerin başında askeri ve çift kullanımlı ürünlerin geçişinin engellenmesinin geldiğini belirten Scalia, "Bu da, Belçika topraklarından, hava sahasından ve kara yoluyla askeri ya da çift kullanımlı olabilecek malların geçişinin durdurulması anlamına geliyor. Beklentimiz bu." diye konuştu.

"Soykırım riski kabul edildi, nihai tespit bekleniyor"

Mahkemenin henüz doğrudan "soykırım" tespiti yapmadığını ancak riskin varlığına bağlı yükümlülüğü kabul ettiğini belirten Scalia, "Hakim, bir soykırım riski olduğu için bir yükümlülük bulunduğunu açıkladı. Ancak şu an için soykırımı tanımadı. Bunu da bekliyoruz ama bence ulusal hakim, Uluslararası Adalet Divanı'nın kararını bekleyecektir." değerlendirmesinde bulundu.

Scalia, kararın Avrupa başta olmak üzere diğer ülkelerdeki davaları da etkileyebileceğine işaret ederek, "Bunun diğer ülkeler için emsal olmasını umuyoruz. Çünkü bu, uluslararası hukukun bir yorumudur. Avrupa'daki ülkeler için ve hatta dünya genelinde bir emsal olabileceğini düşünüyoruz." ifadelerini kullandı.

Fransa, İsviçre, Hollanda, Almanya ve İngiltere'de de benzer süreçlerin devam ettiğine değinen Scalia, bu davalardan çıkacak kararların da sürecin yönünü belirleyebileceğini dile getirdi.

"Asgari yükümlülük: suç ortaklığına girmemek"

Devletlerin soykırımı önleme yükümlülüğüne ilişkin değerlendirmesinde Scalia, "Bunun kesin bir tanımını yapabilir miyiz bilmiyorum. Ama ilk olarak devletler suç ortağı olmamalı, suç ortaklığı yapmamalı. Suç ortaklığı geniş bir kavramdır. Silah göndermek ya da ordu tarafından kullanılan malları göndermek suç ortaklığı olarak değerlendirilebilir." dedi.

Belçika'nın kendi şirketleri ve toprakları üzerinden geçen malları sıkı şekilde denetlemesi gerektiğini vurgulayan Scalia, "Asgari olan, ulusal şirketler tarafından satılan ya da Belçika topraklarından geçen tüm mallara dikkat edilmesidir. Belçika elinden gelen her şeyi yapmalı, bu malları kontrol etmeli." diye konuştu.

Mahkemenin gelecek süreçte özellikle "çift kullanımlı" ürünlerin transferine ilişkin daha somut tedbirler alınıp alınmayacağına karar vermesi bekleniyor.