Marmaris - Kaunos Harabeleri Çandır Köyü´Nün Ceza Yağdırdı

MUĞLA'nın Köyceğiz İlçesi'ne bağlı Çandır Köyü'nde, sınırları içinde kalan Kaunos harabeleri nedeniyle SİT ve ceza sıkıntısı yaşanıyor. Arazilerin SİT derecelerinin değiştirilmesi evinde tadilat yapan köylüye ceza ve yıkım kararı getirdi. Köy Muhtarı Salih Yukarlı, ''50-60 yıllık evlere yıkım kararı çıkar mı? Bu harabeler buradan gidemeyeceğine göre köyü buradan taşıyın' çağrısında bulundu.

İlk yerleşim M.Ö. 1000 yıllarına kadar inen ve Likya, Karya ve Romalılara ev sahipliği yapan Kaunos antik kenti, Çandır Köyü halkına sıkıntı vermeye başladı. Kaunos harabeleri nedeniyle bölge 1972 yılında köy derecelendirmesi yapılmadan SİT ilan edildi. 1982 yılında köyün tamamı 1. derece SİT'e sokuldu. Zamanın siyasileri devreye girdi ve 1987 yılında İzmir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu harabelerin bulunduğu yeri 1'nci derecede bırakırken, yerleşim merkezlerini 3'ncü dereceye indirdi. Halka belli ölçülerde yapılaşma izni verildi. 1995 yılında ise Koruma Kurulu'nun aynı başkan ve aynı üyeleri, içinde 27 bina bulunan köyün bir bölgesini 1'nci derece SİT alanına soktu. Halk bu karara itiraz ederek durumun düzeltilmesi için çeşitli kurum ve kuruluşlara dilekçeler yazdı. Bu arada bölgedeki aşırı yağmurlar nedeniyle de büyük zarar gören yapıların onarım ihtiyacı olanlar Koruma Kurulu'ndan izin istedi. Aradan yıllar geçmesine rağmen, isteklere bir türlü cevap verilmeyince köylüler yapılarını onardı, akan çatılar yenilendi, çürük cam ve çerçeveler yenileriyle değiştirildi. Son olarak 2008 yılında onarma izni için müracaat eden bir kişinin evini yerinde incelemek için iki ay önce köye gelen heyet, bu arada diğer binaları da gözden geçirince, izin alınmadan akan yerlerin yenilendiğini tespit etti. 7 bin lira ile 15 bin lira arasında ceza yağdırıldı. 17 binaya da yıkım kararı çıkarıldı. Tadilat ve yeni imar için izin bekleyen köylü büyük ceza ve yıkım kararları karşısında yıkıldı.

BİZİ BURADAN GÖNDERİN

2004 yılından bu yana Çandır Köyü'nde muhtarlık yapan Salih Yukarlı, Kaunos'un hem ülke ve hem de dünyaya mal olmuş bir ören yeri olduğunu söyledi. İlk zamanlar buranın kıymetini bilemeyen halkın, zamanla sahiplenir hale geldiğini kaydeden Yukarlı, ancak Kaunos'un şimdi sıkıntısını çektiklerini söyledi. Yukarlı, ''Çünkü değişen SİT dereceleri nedeniyle dededen kalma 30, 40, 50 ve 60 yıllık evlerimize yıkım kararı çıkarıldı. Evlerin tamir edilmesi için dilekçeler verildi ama bir türlü sonuç alınamadı. Çok şey istemiyoruz. Tamirat izni verilsin. 1953 yılında devletimiz buraya Bulgar göçmenlerini yerleştirirken ev yapabilirsiniz diyerek para da verdi. Onlar buraya 10 kişi gelmiş ama şu anda 30 kişi olmuşlar. Çocuklarına ev yapmayı bir kenara bırakın evlerinin çatısını yaptılar diye ceza geldi' dedi. Soruna çözüm istediklerini belirten Yukarlı, ''50-60 yıllık evlere yıkım kararı çıkar mı? Bu harabeler buradan gidemeyeceğine göre köyü buradan taşıyın' dedi. Köyün tamamen SİT alanından çıkarılmasına da karşı olduklarını ifade eden Yukarlı, ''Antik şehir 1, yerleşim alanı 3'ncü derecede kalsın. Herkes tamirat yapabilsin. 15-20 yıl önce harabelerin içinde eşekten inek ve keçiden geçilmiyordu. Köylü sahip çıktı. Taşın inekten daha değerli olduğunu öğrendi. Burayı biz temizledik. Suyunu biz veriyoruz. Artık biz burada insan gibi yaşamak istiyoruz' dedi.

KAZI BAŞKANINA SUÇLAMA

Turizmci Arif Yalılı ise köy halkına yapılan ''zulmün' ana kaynağının Kaunos Harabeleri kazı heyeti olduğunu ileri sürerek, özellikle Kazı Başkanı Prof. Dr. Cengiz Işık'ı ağır bir dille suçladı. 1950 yılında kerpiç ve yarma ahşaptan yapılan evlerin bir ömrü olduğunu kaydeden Yalılı, ''Çok sel felaketi geçirdik. Bir ev insanın kafasına göçtüğü zaman tadilat yapılır. Bu hakkı bile vermediler bize' dedi. Evlerin durumunun incelenmesi için defalarca başvuruda bulunduklarını kaydeden Yalılı, ''Bize 'kazı heyeti başkanı olumlu cevap verirse biz buraları 3'ncü dereceye çıkartırız' deniliyor. Kazı heyeti tabii ki olumlu görüş vermez. Herkesin burada keyfi ve saltanatı yerinde. Kaya mezarları ve sandık mezarları üzerine sayın hocam şato gibi villayı yaptı. Altında tarihi eserler var. Burada bir vatandaşın evinin önündeki tuvalete yıkım kararı veriliyorsa dönüp duruma bir baksınlar' diye konuştu.

KÖYLÜ NE SÖYLESE HAKLI.

Başkent Üniversitesi Kültür ve Sanat Araştırmaları Merkezi Müdürü ve Kaunos Kazı Heyeti Başkanı Arkeolog Prof. Dr. Cengiz Işık ise köylülerin mağduriyeti karşısında gerçekten çok üzüldüğünü ve bunun düzeltilmesi için de Koruma Kurulu'na yazı yazdığını söyledi. Kendisi hakkındaki iddialara da yanıt veren Işık, ''Bir yer SİT ilan ediliyorsa ve burada yerleşim alanı varsa, bu insanların mağdur olmaması gerekir. SİT alanı ilan edilirken kriterler önemli. Ben kimim ki burası 1 veya 3. derece olsun diyeyim. Kazı yapılmayan çok yer var ki buralar da SİT alanı. Bunu yapan kurul. Bunu kriterlere göre yaptılar. Benim sıkıntım bu insanların mağdur edilmiş olmaları. Devlet SİT ilan etmiş başka hiçbir şeylerine karışmamış. Ne haliniz varsa görün demiş. Bu arada vatandaş da ceza yiyeceğini bile bile inşaat yapıyor. SİT ile ilgili ilke kararları Türkiye'nin her yerinde geçerli. Öncelikle köylünün mağduriyetinin giderilmesi gerektiğini bir kez daha yineliyorum' dedi.

Kazı heyetinin kullandığı bina ile ilgili suçlamalara da değinen Işık, ''Bu bina yapılırken ortada daha kazı filan yoktu. Ben asistan bile değildim. Burayla ilgili olarak beni çok şikayet ettiler. Kurul'un izni var. Burası hizmet binası. Alttaki işçi evi de hizmet binası. Beni ve arkadaşlarımı burada kazının dışında kimse görmüş mü? Hizmet binalarıyla ilgili kanun var. Bu bina burada olur mu olmaz mı bunu tartışmak gerekirse evet burada bu bina olmamalıydı derim. Ama daha ortada kazı yokken bu bina yapılmış' dedi.