Kültürün Yok Oluşu ve Yapay Zekâda Türkçe Düşüncenin Tehlikesi

İnsan kültürle yaşar ve bunun mecaz olmadığı, geçen asrın başında Kanada'nın kuzeybatısındaki Sadlermiut kabilesinin örneğiyle kanıtlanıyor. Bu kabile, beyaz adamın getirdiği hastalıklarla nüfusunun çoğunu kaybetmiş, ihtiyarları ölünce kültürlerini de unutmuş. Kayak yapımı ve avcılık gibi becerileri kaybeden kabile, açlık çekerek 58 kişiye düşmüş ve 1902-1903'te bir balina avcı gemisinden gelen mikrop son darbeyi vurmuş. 1908'de sadece iki çocuk kalmış ve onların eski kültürlerinden haberi yokmuş.

Sosyolog Ernest Gellner, kültürün dil olduğunu vurguluyor ve insan topluluklarını bir arada tutan masallar, mitoloji ve tarihin dille aktarıldığını belirtiyor. Bu bağlamda, yapay zekânın durumu da benzer bir tehlikeyi işaret ediyor. Claude adlı yapay zekâ, Türkçe anlayıp yazsa da eğitiminde Türkçe kaynakların sadece yüzde iki civarında olduğunu, bu nedenle Türkçe düşünmediğini açıklıyor. Türk öğrenciler, yapay zekâdan aldıkları cevaplarda Batı merkezli düşünce kalıplarıyla karşılaşıyor ve kendi kültürel birikimlerinden yeterince beslenemiyor.

Yapay zekâ modelleri, içlerine konulan verilere göre öğreniyor ve Türkçe düşüncenin dijital ortamdaki birikimi yetersizse, Türkçe modellerin derinliği de yetersiz kalıyor. Bu bir yazılım meselesi değil, bir birikim meselesidir; yüzyıllık tartışmalar, bilimsel üretim ve felsefi metinlerin dijital ortama taşınması gerekiyor. Yapay zekâ, insan beynine benzer şekilde eğitiliyor ve ona kültürün dili öğretiliyor, ancak Türkçe için bu süreç yetersiz.

Alarm yüksek sesle çalıyor: Türkçe'nin kültür birikimini hızla dijitalleştirip Büyük Dil Modelleri'ne yüklemek zorunludur. Bu, toplumumuz için bir ölüm kalım meselesidir ve matbaanın tarihteki önemi gibi, yapay zekâ da 21. yüzyılda kritik bir rol oynuyor. Türkçe'nin bin küsur yıllık yazılı kültürüne sahip olmamız bir avantaj, ancak acilen harekete geçilmezse gelecek nesiller Türkçe düşünemeyebilir. Ağlaşmayı bırakıp işe koyulmak şart.