Dev Sta'da Müzakereler Başlıyor

ERDAL ÇELİKEL/AYŞENUR SAĞLAM - Dünyanın en büyük iki ekonomisi ABD ve AB arasında 8 Temmuz'da müzakereleri başlayacağı duyurulan serbest ticaret anlaşmasının (STA), AB ekonomisine 134, ABD ekonomisine ise 157 milyar dolar katkı sağlaması bekleniyor.

AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, STA müzakerelerin tamamlanmasının ne kadar zaman alacağı bilinmese de tarafların ekonomisine ve Türkiye'ye etkileri konusunda çeşitli değerlendirmeler yapılıyor.

Söz konusu değerlendirmeler ışığında bakıldığında "Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı (TTIP)" adını taşıyan anlaşmanın tarafların ekonomisine toplam 291 milyar dolarlık bir katkı sağlaması öngörülüyor. Bu tutarın 157 milyar dolarlık kısmının ABD, 134 milyar dolarlık kısmının de AB ekonomisine katkı şeklinde gerçekleşmesi bekleniyor. Mevcut durumda tarafların birbirleri ile yaptıkları dış ticaret hacmi 1 trilyon dolar civarında bulunurken, anlaşmanın bu hacmi daha artıracağı tahmin ediliyor.

Münih'teki Ekonomik Araştırmalar Merkezinin çalışmasına göre, anlaşmanın AB bölgesinde istihdamı 181 bin, ABD'de ise 2,2 milyonun üzerinde artırması öngörülüyor.

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) açısından bakıldığında ise anlaşmanın imzalanması halinde ABD'nin ekonomik büyüklüğü yüzde 5, AB'ninki ise yüzde 3,4 artacak.

Türkiye'ye etkileri

Anlaşma, Türkiye'nin ekonomisi açısından büyük önem taşırken, Gümrük Birliği anlaşmasının kapsamı nedeniyle Türkiye ile ABD arasında ayrıca bir anlaşma imzalanmaması halinde büyümede yüzde 2,5'lik daralma ve ihracatçının ucuzlayan AB ürünleriyle rekabet edememesi gibi bir riskin yaşanabileceği tahmin ediliyor.

Gümrük Birliği anlaşmasına göre, Türkiye'de üretilen ve Türkiye ile AB arasında serbest dolaşımda olduğu varsayılan bir malın, AB'nin Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzaladığı üçüncü bir ülkeye vergisiz girebilmesi için Türkiye'nin de bu ülkeyle mutlaka ayrı anlaşma imzalaması gerekiyor.

Buna karşın AB ile Serbest Ticaret Anlaşması bulunan ancak Türkiye ile olmayan üçüncü ülke menşeli mallar bir defa AB'ye ithal edildikten sonra AB ülkeleri üzerinden Türkiye'ye vergisiz girebiliyor. Bu durum, söz konusu ülkenin Türkiye ile STA imzalamasına ikna edilmesini zorlaştıran önemli bir faktör olarak ortaya çıkıyor. Ayrıca STA yapılacak ülkelerin belirlenmesi sürecinde Türkiye'nin görüşleri alınmıyor.

Türkiye ile ABD arasındaki dış ticaret hacmi, 2012 yılı verilerine göre 20 milyar dolar seviyelerinde bulunuyor. Bu tutarın 14 milyar doları ABD'den ithalat, 5,6 milyar doları da bu ülkeye ihracat olarak gerçekleşti. Türkiye'nin dışarıda tutulacağı bir anlaşmanın tabloyu daha kötüleştirmesinden endişe duyuluyor.

"Konu her düzeyde takip edilmeli"

ABD-AB STA görüşmelerinde Türkiye'nin konumu ile ilgili değerlendirmelerde bulunan Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Nurettin Özdebir, ABD'nin Türkiye'de görevli ticaret müsteşarı Michael Lally ile Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın ABD ziyareti öncesinde görüştüklerini söyledi.

Söz konusu görüşmede Gümrük Birliği anlaşması gereği Türkiye'nin AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı anlaşmaların olanaklarından faydalanamadığının ABD'li yetkililer tarafından kavranamadığı kanaatine vardığını belirten Özdebir, ABD ziyareti sırasında konunun yeniden gündeme geldiğini hatırlattı.

ABD ile Türkiye arasında resmi görüşmelerin başlaması için ABD kongresinin onayının gerektiğine işaret eden Özdebir, temaslar sırasında ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden'in "ABD ile Türkiye arasında STA imzalanmasına önem verdiklerini ve bunu gerçekleştireceklerini" söylediğini aktardı.

Biden'in söz konusu anlaşmanın ABD ile AB arasında STA imzalanmadan önce Türkiye ile ABD arasında anlaşma imzalanması için gayret göstereceklerini belirttiğini aktaran Özdebir, oluşturulacak yüksek düzeyli bir komisyonun resmi anlaşma imzalanana kadar çalışması konusunda karara varıldığını dile getirdi.

AB ve ABD'nin ticaret hacmi içerisinde Türkiye'nin payının düşük olduğunu anlatan Özdebir, "Bu dezavantajlı konumumuzun ABD'li yetkililer tarafından algılandığını gördüm" dedi.

"Biden'in (Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın ABD ziyareti sırasında) topluluk önünde yapmış olduğu açıklama, sergilemiş olduğu irade beyanı önemli. Kongrenin de konuya çok farklı bakacağını zannetmiyorum" diyen Özdebir, Biden'in sözlerine itibar edilmesi gerektiğini söyledi.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Francis Ricciardione ile gelecek hafta gerçekleştirecekleri görüşmede STA konusunun da gündeme geleceğini bildiren Özdebir, "konunun her düzeyde takip edilmesi ve gerekli baskının yapılması gerektiğini" belirtti.

İki ülkenin benzer düşüncelere sahip olduğunu anlatan Özdebir, "Biz biraz acele ediyoruz, onlar biraz daha serinkanlı davranıyorlar. Tek fark bu" değerlendirmesinde bulundu.

Özdebir, anlaşmanın diğer tarafı AB yetkililerine de Gümrük Birliği'nden kaynaklanan sıkıntıların en etkili bir şekilde ifade edildiğini sözlerine ekledi. - Ankara