Tepav: Türkiye Kırsal Yoksullukla Mücadeleyi İhmal Etti

TEPAV, 2002'den bu yana yılda ortalama yüzde 5 Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), 2002'den bu yana yılda ortalama yüzde 5.4 büyüyen Türkiye'de, kırsal kesimin ihmal edildiğini ortaya koydu. Köyden kente göçle birlikte kırsal yoksullukla mücadelenin önemli bir gündem maddesi olmaktan çıktığına dikkat çeken TEPAV, Türkiye'deki dağınık yardım türlerinin kırsal yoksulluğu artırdığını vurguladı. TEPAV, Türkiye ile benzer programlar uygulayan Endonezya'nın kırsal yoksullukla mücadele başarısından çıkarılacak önemli dersler olduğunu vurguladı.

TEPAV'ın "Türkiye'de İhmal Edilen Kırsal Yoksulluk: Endonezya'dan ne Öğrenmeliyiz" başlıklı değerlendirme notunda, son 30 yılda önemli bir iktisadi dönüşüm geçirerek, gelişmekte olan ülkeler arasında kendilerine ön sıralarda yer bulan Türkiye ve Endonezya'nın kırsal yoksullukta mevcut durumları ve mücadele uygulamaları karşılaştırıldı. TEPAV araştırmacıları Efşan Nas Özen ile Damla Özdemir tarafından hazırlanan değerlendirme notuna göre 2002'den bu yana yılda ortalama yüzde 5.4 büyüyen Türkiye'de yoksulluk önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Mevcut son verilere göre 2009 yılında 12.8 milyon yoksulun bulunduğu Türkiye'de kentsel yoksulluktaki düşüşe karşın kırsal yoksulluğun giderek arttığı görülüyor. 1990'lı yıllardan bu yana kırsal yoksulluğun ciddi bir sorun teşkil ettiği Endonezya'da ise 1998'den beri uygulanan sosyal yardım politikaları sonucunda kırsal yoksulluk önemli ölçüde azalmış bulunuyor. Değerlendirme notuna göre kırsal kesimin ihtiyaçlarına yönelik tasarlanmış sosyal yardım politikalarının zayıf olduğu Türkiye'de politika üreticiler için Endonezya'nın kırsal yoksullukla mücadelesinden çıkarılacak önemli dersler bulunuyor.

-TÜRKİYE "KENTSEL YOKSULLUKLA MÜCADELEDE' BAŞARIYA ULAŞILDI-

Türkiye'de kentsel ve kırsal yoksulluk oranları karşılaştırıldığında, mevcut veriler 2002'den bu yana kentsel yoksullukla mücadelede başarıya ulaşıldığına işaret ediyor. Dünya Kalkınma Göstergeleri'ne (WDI) göre kentsel nüfus içerisinde yoksul bireylerin payı 2002'de yüzde 21.9 iken 2009'da yüzde 8.9'a düştü. Ancak kırsal yoksulluk, kentsel yoksulluğun tersine 2006'dan itibaren yükseldi. 2002'de kırsal nüfus içerisinde yoksul bireylerin payı yüzde 34.5 iken, 2009'da bu pay yüzde 38.7'ye ulaştı.

-KIRSAL YOKSULLUKTAKİ ARTIŞ KENLEŞMEDEN KAYNAKLANMIYOR-

Kırsal kesimde yaşayan yoksul sayısına bakılırsa, kırsal yoksulluk oranlarında görülen artış kentleşmeden kaynaklanmıyor. Türkiye'nin kırsal bölgelerinde 2002 yılında 7.7 milyon yoksul varken, bu sayı 2009'da 8.5 milyonu geçti. Türkiye'nin ortalama yüzde 5.4 büyümüş olduğu 2002-2009 döneminde kırsal kesimde 845 bin kişinin daha yoksulluk sınırı altında kalması, Türkiye'nin ekonomik kalkınma sürecinde kırsal kesimin ihmal edildiğine işaret etti. Türkiye'de TÜİK 2009 verilerine göre açlık sınırı altında yaşayan 339 bin kişinin yüzde 91'inin, kırsal kesimde ikamet ediyor oluşu da bu görüşü destekliyor.

-ENDONEZYA'DA KIRSAL BÖLGELERDE YAŞAYAN 7.2 MİLYON KİŞİ YOKSULLUKTAN KURTULDU-

Endonezya'da da endüstrileşme ve kırdan kente göç ile birlikte kırsal nüfusta yıllar içinde azalma yaşandı. Ancak, Endonezya'da kırsal nüfus hala Türkiye'dekine oranla daha büyük bir paya sahip. Kırsal kesime yönelik yoksullukla mücadele, yaklaşık 240 milyon nüfuslu Endonezya için Türkiye'ye göre daha da maliyetli. Buna rağmen Endonezya, hem kentsel, hem de kırsal yoksulluk oranlarını düşürmeyi başardı. Endonezya'nın özellikle 2002'de yüzde 21.1 olan kırsal yoksulluk oranını 2011'de yüzde 15.7'ye düşürmüş olması, Türkiye'nin tam aksi yönünde bir gelişme. Endonezya'da 2002-2010 yılları arasında kırsal bölgelerde yaşayan 7.2 milyon kişi yoksulluktan kurtuldu.

-TÜRKİYE KIRSAL YOKSULLUKLA MÜCADELEDE OLDUKÇA GERİ KALDI-

Değerlendirme notuna göre Dünya Bankası'nın kalkınma göstergelerinden alınan bu veriler, kırsal yoksullukla mücadelede Endonezya'da uygulanan politikaların son derece etkili olduğunu, Türkiye'nin ise kırsal yoksullukla mücadelede oldukça geride kaldığını gösteriyor. Değerlendirme notuna göre Endonezya'nın bu mücadelede büyük başarı yakalamış olması, iki ülkenin kırsal yoksullukla mücadeleye yaklaşımı arasındaki iki temel farktan kaynaklanıyor olabilir. Bunlardan birincisi, Endonezya'da yoksulların yardımlara erişimi kolaylaştıran mekanizmalar. Endonezya 17 bin adasında yaşayan milyonlarca yoksulu evlerinde ziyaret ederek sosyal yardımlardan yararlandırabilirken Türkiye'de sosyal yardımlara başvurmanın getirdiği belge toplama ve takip maliyetleri hem zaman hem de ulaşım masrafları açısından yoksulları zor durumda bırakıyor. Bunun bir sonucu olarak kırsal alandaki yoksullar devlet yardımlarına başvurmakla uğraşmak yerine haneler arası transferleri tercih ediyor. Türkiye'de sosyal transferlerin olması gerektiği gibi düşük gelir grubuna değil, orta gelir grubuna fayda sağlamasına neden oluyor. Bu durum, sosyal yardımların etkili dağıtımında açık bir sorun olduğuna işaret ediyor.

Ayrıca Türkiye'de kırsal yoksullukla mücadele birçok farklı gündem arasında kendine yer bulamazken, Endonezya alan araştırmaları ile desteklenmiş bütüncül bir yoksullukla mücadele programı oluşturmuş ve uygulamaya koydu.

-İKİNCİ TEMEL FARK İSE YARDIMLARIN DAĞITILMASI-

İki ülkenin kırsal yoksullukla mücadeleye yaklaşımı arasındaki ikinci temel fark ise yardımların dağıtılmasında etkin kaynak kullanımını mümkün kılan, ihtiyaçların belirlenmesinde yerel katılıma yer verilmesi. Toplum için şartlı nakit transferi programlarının uygulanması yerel meclisler vasıtasıyla sağlanmakta, böylece hem ihtiyaç tespiti yerel halkın sorunlarını doğrudan çözmeye yönelik olarak yapılmakta, hem de bölgede görevlendirilecek uzman heyeti ve kurumların maliyeti büyük ölçüde azalttı.

Endonezya'nın kırsal yoksullukla mücadeleye yönelik tasarladığı ve büyük başarı kazanan çok yönlü, aktif ve katılımcı program, Türkiye için önemli bir örnek oluşturuyor. Halihazırda birçok alanda detaylı veri toplanmakta olan Türkiye için de böyle bir programın Türkiye'nin koşullarına uygun biçimde tasarlanması mümkün. Bunun için Türkiye'de her yıl yapılan ve 26 alt bölge düzeyinde (NUTS2) anlamlı sonuç veren Gelir Yaşam ve Hanehalkı İşgücü anketlerinin kırsal bölgeleri temsil gücü, kırsal yoksullukla mücadelede kullanılması mümkün olacak şekilde geliştirilebilir. SOYBİS gibi vatandaşların gelir ve yaşam koşulları hakkında ayrıntılı bilgi sağlayan sistemlerin daha etkin kullanılmasıyla da ihtiyaç sahiplerinin sosyal yardımlara daha az maliyetli ve kolay erişmesi sağlanabilir. Kırsal yoksullukla mücadele programları tasarlanırken Endonezya programı ile mevcut sistem arasındaki bu temel farkların göz önünde bulundurulması ise, Türkiye'nin kısa ve orta vadede kırsal yoksullukla mücadelede galip gelen taraf olmasına büyük katkı yapabilir. - Ankara