AİHM'in 1915 Olaylarıyla İlgili Tarihi Kararı

Murat Ünlü/Fatih Erel - İsviçre'de yaşayan ve Türkiye Cumhuriyeti 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın torunu olan Batı İsviçre Türk Dernekleri Federasyonu (BİTDEFE) Başkanı Celal Bayar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından 1915 olayları hakkında alınan kararın çok önemli olduğunu, "soykırım" ifadesi 1915 olaylarından arındırıldığı zaman Ermeni diasporasının büyük bir bölümünün psikolojik kaosa sürükleneceğini söyledi.

Bayar, Doğu Perinçek'in, İsviçre'de hakkında verilen cezanın ardından 2008 yılında AİHM'e yaptığı başvuru sonucunda, İsviçre'nin insan hakları ihlalinde bulunduğuna hükmedilmesini AA'ya değerlendirdi.

Kararı birkaç senedir beklediklerini, kararın alınmasının bu kadar uzamasına ilk önce endişeyle baktıklarını belirten Bayar, mahkemeyi çok yakından takip ettiklerini söyledi. Perinçek'in belki de biraz "provakatif" bir şekilde olaya yaklaşmasını "çok riskli" diye ilk önce tasvip etmediklerini dile getiren Bayar, şöyle devam etti:

"Ama şunu da unutmayalım. Perinçek hukukçudur dolayısıyla aldığı riskin ben ve arkadaşlarım stratejininin bir parçası olduğunun kanaatine vardık. Ermeni aktivistler balıklama atladılar bunun üzerine bence çok büyük bir yanlış yaptılar. Zaten şu an da pek memnun değiller. '3 ay içinde bu karara itiraz edilip üst merciye olayı intikal ettirerek, temyize gitmek lazım' diye bastırıyorlar şu anda."

İsviçre'de "1915'te soykırım olmamıştır" diyebilen ender kişilerden biri olduğunu ifade eden Bayar, "Ama 1948 BM anlaşmasına göre, ifadesini ilave ettiğim için bugüne kadar bana dava açılamadı" dedi.

"Bundan sonra özgürce 1915 olaylarını açıkça ifade edebileceğiz"

Kararın çok önemli olduğunun altını çizen Bayar, "Bundan sonra özgürce 1915 olaylarını açıkça ifade edebileceğiz. Bu çok önemli. Ermeniler bu konu üzerine bir oturum veya karşılıklı tez-antitez çalışması yapmak istemiyorlar. Ermeniler her zaman bundan kaçmıştır" şeklinde konuştu.

1915 Olayları hakkında bir konsensus olmadığını mahkemenin de açıkladığı karardaki bir maddede belirttiğine işaret eden Bayar, şunları kaydetti:

"Burada tarihçilere görev düşüyor. Hatta tarihinin de tartışılabilir olduğu yani her zaman herşeyin göründüğü gibi olmadığını da aslında bir yerde ima ediyor. Bu da Ermeni aktivistleri rahatsız ediyor. Soykırım terimi, 1915 olaylarından arındırıldığı zaman Ermeni diasporasının büyük bir bölümü psikolojik bir kaosa sürüklenecek. Bu da diaspora içindeki birliğe zarar verecek.

Savaşlar esnasında Ermenileri üzdük, savaşlar esnasında ciddi bir kitle öldürüldü ama bu arada da 530 bin Türk, Kürt hatta 13 bin-15 bin Osmanlı Musevisi de Ermeniler tarafından öldürüldü, katledildi. Şunu unutmamak lazım. Bütün mesele şu:  'Soykırım' kelimesi başka bir kelime olursa bence çok problem değil. Ermeni olmayan diğer kurbanları da saygıyla anmak lazım."

- "Bu iş bitmedi"

Kararın İsviçre'deki yankılarını da değerlendiren Bayar, "Bir mahkeme 1915 olayları hakkında ne şekilde hangi birikim ile hangi bilgi doğrultusunda lehimize veya aleyhimize nasıl karar verebilir? Bu aslında temelinden yanlış bir karar. İsviçre'de polis mahkemesi, bu kadar kompleks bir konuya ne kadar vakıftı? Zaten bana kalırsa AİHM'de buna değindi. Kararı ben 'Siz kim oluyorsunuz böyle bir karar veriyorsunuz' şeklinde okuyorum" dedi.

"Bu iş bitmedi" diyen Bayar, "Türklere de tavsiyem, bunu çok büyük bir zafer olarak kabul edip bunu istismar etmemeleri. Bu çok yanlış olur" ifadelerini kullandı.

İsviçre'nin üç ay içinde temyize gidip gitmemesinin İsviçre'nin ne kadar bağımsız olduğunun kanıtı olacağını vurgulayan Bayar, İsviçre hükümetinin böyle bir hamle yapacağına inanmadığını söyledi.

Perinçek'in yaptığı riskli hamlenin çok iyi sonuçlar verebileceğini ifade eden Bayar ama yetersiz olduğunu ve bunun dışında başka yöntemlere de başvurmak gerektiğini söyledi.

"İki millet de özünde Anadolu çocuğudur"

Türkiye ile Ermenistan arasındaki bu sorunun çözümü için yapılması gerekenler konusunda ise Bayar, şunları kaydetti:

"100 senelik sorun diyalogsuz çözülemez dediğimde bir diplomatımız bana, 'Çok iyi niyetlisin ama şunu unutma' dedi. 'Ermeniler olsun, Türkler olsun iki millet de özünde Anadolu çocuğudur. Karşı tarafın toleranslı olduğunu gördüğümüz zaman biz bunu zaaf olarak görüyoruz. Dolayısıyla adamın üstüne yürürüz. Türkler de böyle Kürtler de böyle Ermeniler de böyle'. O yüzden, 'Ben diyaloğa açığım ama güçsüz de değilim. Dolayısıyla 'gel güven içinde birbirimize güvenerek bu işi halledelim' demeliyiz."

Ermeni ve Türk diasporasının homojen olmadığını da belirten Bayar, "Diasporada ılımlı kişiler var. Diasporayı direkt olarak muhatap alarak değil, dolaylı yollardan muhatap olacağınız kişilerle empati göstererek yaklaşırsanız bir sonuç alabilirsiniz. Umut ediyorum ki birkaç ay içerisinde bazı konularda arabulucu grubu devreye girebilir, ben ümitliyim" dedi. - Cenevre