Amerikalı Uzmanlar, ABD'nin Mısır Politikasını Nasıl Yorumluyor?

Mehmet Toroğlu - Washington merkezli Freedom House adlı kuruluşun Ortadoğu ve Kuzey Afrika programları direktörü Charles Dunne, ABD'nin Mısır'da son birkaç yıldır olan gelişmelerde "hazırlıksız yakalandığı" görüşünde...

AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Dunne, ABD'nin Kahire Büyükelçisi Anne Patterson'ın, ordu yönetime daha el koymadan önce protestoları eleştiren ve seçimlerin önemine işaret eden açıklamalarını hatırlatarak, büyükelçinin bu sözlerinin birçok Mısırlı tarafından tepkiyle karşılandığına dikkati çekti.

"Dolayısıyla Amerikalılar, halk ayaklanması sonrasındaki askeri darbe neticesine karşı hazırlıksız yakalandılar" diyen Dunne, ABD'nin şu anda hala politikasının ne olması gerektiği üzerinde kafa yorduğu görüşünü dile getirdi. Dunne, "Korkarım ki desteklerini tümüyle, ordu destekli hükümetin arkasına koyacaklar, tıpkı Mursi'ye ve Mübarek'e yaptıkları gibi" ifadesini kullandı.

-"Hep aynı şarkı, ABD bunu değiştirmeli ama korkarım yapmayacak"

ABD'nin Mübarek sonrası ordu destekli hükümete de tam destek verdiğini ve bu arada demokratik değişim ihtiyacına yeteri kadar dikkat göstermediğini kaydeden Dunne, aynı şekilde ABD'nin, insan hakları ihlallerini görmezden gelerek Mursi'yi desteklediğini, aynısının Mübarek için de sözkonusu olduğunu savundu. Dunne, "Bu, geçmişte birçok kez dinlediğimiz aynı şarkı. Bence şu zaman, ABD açısından, politikasını yeniden değerlendirme ve Mısır'da insan hakları ve demokrasiye daha fazla ağırlık vermesi için bir fırsat. Ama korkarım bunu yapmayacaklar" diye konuştu.

Amerikalı bir politika yapıcısı için şu anki durumun, Mübarek'in devrildiği zamana göre daha kötü olduğunu ifade eden Dunne, "Çünkü şu anda, dev boyutta ve devam eden toplumsal kargaşa, siyasi şiddet, istikrar bozucu gösteriler ve iki tarafta da çok daha fazla bir Amerikan karşıtlığı var" dedi.

-"ABD, düşük profilde duracaktır"

Dunne, ABD'nin muhtemelen şu anda çok düşük bir profilde duracağı görüşünü dile getirdi. Bununla birlikte, ABD için bazı fırsatların da hala varolduğunu dile getiren Dunne, "Buna, insan hakları ihlalleri gördüğünde, seçimlere uzanacak yol haritasında sorunlar gördüğünde, kamuoyu önünde daha dürüst olması dahil. Bence ABD, siyasi ihtilaflarda herhangi bir taraftan yana durmadan prensipleri hakkında konuşabilir ve 'demokrasiyi destekliyoruz, insan haklarına saygıyı destekliyoruz ve bunları ihlal edenleri desteklemeyeceğiz' diyebilir" diye konuştu.

Dunne, ABD'nin Mısır ordusuna yardımlarının askıya alınması gerektiğini savunarak, "ABD yönetimi, orduyla ilişkisini sekteye uğratacak hiçbir şey yapmak istemiyor, İsrail'le barış, terörle mücadelede örtülü işbirliği, Mısır'ın istikrarının zarar görmesi gibi hususlarda endişeleri var.Tüm bu sebeplerden dolayı bence Mısır ordusuna yardımları askıya almaktan, hatta bunu tartışma konusu haline getirmekten kaçınacaklar" dedi.

Obama yönetiminin en azından, Mısırlılara dürüstçe, "Bu yardımın devam etmesi için sizden belli taleplerimiz var, çünkü Kongre'de sorunlar yaşıyoruz, yaşananlardan öfke duyan çok sayıda kişi var, bizim size yardım edebilmemiz için bize yardım etmelisiniz" mesajını vermesi gerektiğini söyleyen Dunne, "Bu mesajın verildiğine emin değilim" ifadesini kullandı.

-"ABD, iktidardaki ile ilişki kurar"

Ortadoğu uzmanı Dunne, ABD hükümetinin eğiliminin, iktidarda kim varsa onunla iyi ilişki kurması gerektiği yönünde olduğunu, çünkü bölgesel istikrar, İsrail'le barış gibi hususlarda bu ilişkinin yerine getirmesine ihtiyaç duyduğu belli şeyler olduğunu belirtti. Dunne, "Dolayısıyla eğilim, orduya demokratik değişimi yeniden kıvılcımlandırma yolunda adımlar atması için genel ifadelerle çağrılar yapma yönünde olacak. Ancak insan hakları ve siyasi hakların ihlalleri konusunda gevşek duracak. Bence bu yanlış bir yol. Bana göre farklılık yaratmak için bir fırsata sahibiz, çünkü durum çok akışkan. Ama bunun olacağından şüpheliyim" diye konuştu.

Bir soru üzerine, ABD'nin stratejisinin belirsiz olmadığını, aslında problemin de buradan kaynaklandığını ifade eden Dunne, sözlerine şöyle devam etti:

"Belki biraz daha belirsiz olsaydı, orduya, ABD'nin çıkarları konusunda daha dikkatli olmaları gerektiğini düşünmeleri için bir gerekçe sunardı. Ama bence ilişki, son yıllarda temel anlamda değişmedi. Burada yine, İsrail'le barış anlaşmasının korunması, Mısır'ın bölgede olumlu bir diplomatik rol oynaması. ABD'ye Süveyş Kanalı'na erişim sağlanması ve askeri uçuşlara hava sahasının açılması gibi hususlar öne çıkıyor.

Tüm bunlar şu anlama geliyor; ABD'nin bu ilişkiye dair anlayışı, uzun süredir çok sabit bir seyir gösteriyor. Bunun siyasi açıdan anlamı da şu; ABD pratikte insan hakları ve demokrasiden sözedecek olsa da, devlet ve askeri yapı arasındaki güçlü ilişkisini bozabileceği korkusundan dolayı çok fazla adım atmayacak. Bence biraz belirsizliğin faydası olurdu. Eğer ABD, 'bu ilişkiyi yeniden değerlendiriyoruz, çünkü şartlar 5 yıl öncesine göre çok değişti. Bu ilişkinin geleceğe dair yönelimini hesaplamalıyız' derse, bunun hem kendisi hem de Mısırlılar için faydaları olacağını düşünüyorum."

- Washington DC