Dünya Bankası: İran Savaşı Enerji Fiyatlarında Tarihi Artışa Yol Açtı

Dünya Bankası'nın yayınlanan son Emtia Piyasaları Görünümü raporu, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'nın ablukasının küresel piyasalara tarihi bir şok etkisi yarattığını belirtiyor. Rapora göre, bu yıl enerji fiyatlarında yüzde 24'lük bir artış bekleniyor; bu, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana en büyük artışı temsil ediyor. Gelişmekte olan ülkelerde yüksek enflasyonu kalıcı hale getirme ve ekonomik ilerlemeyi durdurma tehdidi oluşturan bu durum, küresel emtia piyasalarının son dört yılın en dalgalı dönemini yaşamasına neden oluyor.

Enerji ve gübre fiyatlarının 2026'da genel emtia maliyetlerinde yüzde 16'lık artışa öncülük etmesi bekleniyor. Bölgesel istikrarsızlık, küresel üretimin günde 10 milyon varilden fazla azalmasıyla en büyük petrol arzı kesintisine yol açtı. Hürmüz Boğazı'ndaki nakliye darboğazları enerji maliyetlerini yüksek tutuyor. Analistler, mevcut çalkantının emtia fiyatlarındaki düşüş eğilimini tersine çevirdiğini ve stagflasyon ortamı oluşturduğunu belirtiyor.

Dünya Bankası, Brent petrolünün varil fiyatının 2026'da ortalama 86 dolar olmasını bekliyor (2025'te 69 dolardı). Çatışmanın yayılması durumunda fiyat baskısının artacağı uyarısı yapılıyor. Petrol piyasasındaki dalgalanmalar doğal gaz ve LNG fiyatlarını da etkiliyor; AB, savaş başladığından beri fosil yakıt ithalatı için 27 milyar avro ek maliyet harcadı. IEA durumu tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidi olarak nitelendiriyor.

Raporun özel bir bölümü, jeopolitik riskin piyasa istikrarı üzerindeki etkisine dikkat çekiyor. Çatışma dönemlerinde petrol fiyat oynaklığı iki kat daha yüksek. Jeopolitik nedenlerle küresel petrol üretiminde yüzde 1'lik düşüş, fiyatları yüzde 11,5 artırıyor. Bu şokların diğer emtia piyasalarına yayılma etkisi normal koşullara göre yüzde 50 daha büyük. Petrol fiyatlarındaki yüzde 10'luk artış, bir yıl sonra doğalgaz fiyatlarını yüzde 7, gübre fiyatlarını yüzde 5'ten fazla artırıyor. Bu gecikmeli etkiler, çatışma çözülse bile enflasyon baskısının gelecek yıla kadar süreceği anlamına geliyor.