Konya Havzası'nın Çöküşü ve İç Anadolu'nun Yükselişi: Litosferik Damlama Açıklaması

İç Anadolu Platosu milyonlarca yıldır yükseliyor, ancak Konya Havzası tam tersine çöküyor. Nature Communications'ta yayımlanan araştırma, bu çelişkinin nedenini ortaya koydu. Julia Andersen liderliğindeki ekip, uydu ölçümleri ve sismik verileri birleştirerek Konya Havzası'nın altındaki yapıyı haritalandırdı. Uydu verilerinde dairesel bir çökme deseni, jeofizik verilerde ise üst mantoda sismik anomali ve kalınlaşmış kabuk buldular. Bu, litosferik bir damlamaya işaret ediyor.

Litosferin alt kısmındaki kaya malzemesi yoğunlaşıp aşağı doğru sarkarak mantoya 'damlıyor'. Sarkan malzemenin üzerindeki yüzey çökerek havza oluşturuyor. Yoğun kütle kopup battığında yüzey yükselmeye başlıyor. İç Anadolu Platosu'nun son 10 milyon yılda 1 km yükselmesi bu mekanizmayla açıklanıyor. Araştırmanın ortak yazarı Russell Pysklywec, sürecin karmaşık olduğunu ve ilk damlamanın yavru olayları tetiklediğini belirtti.

Ekip teorilerini laboratuvar deneyleriyle de sınadı. Pleksicam tankta Dünya'nın iç yapısını taklit eden modellerde yoğun kısımların sarkıp koptuğu gözlemlendi. Benzer bir süreç And Dağları'ndaki Arizaro Havzası'nda da tespit edildi. Andersen, bulguların tek bir bölgenin ötesinde anlam taşıdığını ve litosferik damlamanın Mars ve Venüs gibi gezegenlerdeki yüzey şekillerini açıklamak için yeni bir araç sunduğunu vurguladı.