"Medeniyetleri Birleştiren Mostar Köprüsü 19. Yıl Önce Bugün Yıkılmıştı

Bosna-Hersek'in Mostar kentinde Neretva üzerine yaptırılan tarihi köprünün savaş zamanında Hırvat topçularınca yıkılışının 19. yıl dönümü nedeniyle tören düzenlendi.

Bosna-Hersek'teki savaşın (1992-1995) en unutulmaz izlerinden biri olan tarihi Mostar Köprüsü'nün 9 Kasım 1993 yılında yıkılışının bıraktığı etki, aradan geçen 17 yıla rağmen hafızalardaki canlılığını koruyor.

Mostar kentinde Neretva Nehri üzerine Mimar Sinan'ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından 1566 yılında inşa edilen köprü, şehre ismini vermekle kalmadı, yıllarca "medeniyetleri birleştiren" bir simge konumunu da üstlendi. Kentin Boşnak ve Hırvat kesimlerini bağlayan ve Neretva nehrinden 24 metre yüksekte, 30 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğinde olan Mostar Köprüsü, cesur sporcular tarafından yıllarca bir atlama platformu olarak da kullanıldı.

Mostar kentinin adeta "ruhu" olarak da bilinen bu tarihi köprü, 9 Kasım 1993'te, Bosna-Hersek'teki savaşın en acımasız saldırılarından birinin kurbanı oldu. Yüz yıllar boyunca Bosna'da hoşgörü ve kültürel çeşitliliğin sembolü olan bu tarihi köprü, Hırvat birliklerinin tank atışlarına dayanamayarak 9 Kasımda Neretva'nın sularına kendini bıraktı. Mostar'ın "ruhu", "gerdanlığı" 429 yıl sonra yok olmuştu... Ancak bu kültürel mirasın katledilişine başta Türkiye olmak üzere dünya sessiz kalmadı. Türkiye'nin girişimleriyle aslına uygun olarak inşa edilen Mostar Köprüsü, 2004 yılında yeniden Neretva'nın kollarında

"medeniyetleri birleştirme" görevini üstlendi.

Tarihi Mostar Köprüsü'nün yıkılışının 19. yıl dönümü nedeniyle kentte anma törenleri yapıldı. Tören kapsamında, sirenler çalındı. Siren seslerinin ardından başlayan törenlere katılan Mostar halkı, köprüden Neretva Nehri'ne karanfil ve Bosna-Hersek'in simgesi haline gelen zambak bıraktı. Anma etkinliklerinde

"Mostari" isimli Atlayıcılar Kulübü üyeleri Admir Deliç ve İgor Kaziç, Mostar Köprüsü'yle sembolleşen tarzda atlayış gerçekleştirdi.

Mostar Şehir Konseyi Dönem Başkanı Murat Çoriç, basın mensuplarına yaptığı açıklamada, köprünün yıkılışının hiçbir zaman unutulmaması gerektiğini, ancak tarihe bağlı kalmayıp geleceğe yönelmeleri tavsiyesinde bulundu.

"Kötü insanlar bu şehri ve onunla özdeşleşen sembolleri yok ettiler" diyen Çoriç, bu insanların yargılanması ve cezalandırılması gerektiğini söyledi.

Köprünün yıkılışı hakkında konuşan Mostar Köprüsü'nün efsane atlayıcılarından Emir Baliç, Mimar Hayrettin ve öğrencisi Mimar Sinan'ın bu görkemli eserinin nasıl Hırvat tankları tarafından yıkılıp Neretva'nın soğuk sularına karıştığını anlattı.

-Mostar Köprüsü'nün yıkılışı-

Görgü tanıklarının ifadesine göre, Mostar Köprüsü tamamen yıkılışının bir gün öncesinde yani 8 Kasım 1993 yılında gün boyunca Hırvat tanklarının top mermilerine hedef olmuştu. Bu saldırı ve köprünün yıkılma anı ise o dönem kaydedilmiş ve bu video kaydı kısa sürede dünya geneline yayılmıştı. Mostar'daki tarihi köprünün inşasına, Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA), UNESCO, IRCICA ve Dünya Bankası'nın desteğiyle 1997'de başladı. Köprünün inşaatını Türk şirketi olan ER-BU üstlendi. Macar ordusundan dalgıçlar orijinal taşları nehir yatağından bulup vinçlerle çıkardı. İnşaatı tamamlanan Mostar Köprüsü, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu çok sayıda devletin temsilcilerinin hazır bulunduğu bir törenle, İngiliz Prensi Charles tarafından 23 Temmuz 2004 tarihinde açıldı. Mostar Köprüsü, eski Mostar şehriyle birlikte 2005 yılında Dünya Miras Listesi'ne eklendi.

Mostar'da savaş döneminde başlayan bölünmeler ne yazık ki halen devam ediyor. Yıkılan köprünün yerine yenisi yapıldı, ancak "gönüllerdeki köprü" henüz kurulmadı. Nehrin doğusunda Müslümanların, batısında ise Hırvatların yaşadığı kentte, özellikle etnik sebeplerden dolayı gençler arasında sıkça kavgalar yaşanıyor. Okullarda Boşnak ve Hırvat öğrenciler ayrı sınıflarda eğitim görüyor. Öğretmenler de sadece ait olduğu toplumun öğrencilerine ders veriyor, öğretmenler, teneffüslerde dahi ayrı odalarda bir araya geliyor. Kentte Hırvatlar ve Boşnaklara hizmet veren ayrı hastaneler bulunuyor.

Kentin en hakim noktası olan Hun Dağı'na dikilen dev haç ve batı tarafına yaptırılan 100 metre kulesi bulunan yeni katedralle de kentin adeta silueti bozuldu. Hırvatların milliyetçi partilerinin dile getirdiği "üçüncü entite" ve bu entiteye "yeni başkent" olarak Mostar'ın gösterilmesi ise kentteki gerilimi artırıyor.

Muhabir: Faruk Vele- Kayhan Gül

Yayıncı: Ömer Çetres - SARAYBOSNA