Yaratıcılığın Bir Yolu, Can Sıkıntısından Geçiyor

DEHB Koçu Elgiz Henden, Central Lancashire Üniversitesi'nde denekler üzerinde yapılan bir deneyde can sıkıntısı ile yaratıcılığın birbirleriyle doğrudan ilintili olduğunun belirlendiğini, araştırmaların sonuçlarına göre can sıkıntısının yaratıcılığı tetiklediğini, pasif durumda yapılan sıkıcı işlerin bireylerin daha yaratıcı olmalarını sağladığını kaydediyor.

CAN SIKINTISI YARATICILIĞIN İTİCİ GÜCÜ

Henden, can sıkıntısı ve yaratıcılık arasındaki ilişki hakkında şunları belirtiyor: "Araştırmalara göre genellikle sıkıcı bir makale okumak ya da çok da keyif almadığımız bir derse katılmak zorunda kalmak gibi pasif aktiviteler, hayal kurma etkisini ortaya çıkarıyor. Ayrıca kişiyi yeni, tatmin edici aktivitelere motive ediyor. Korku duygusunun tehlikeden kaçmaya, üzüntü duygusunun gelecekte yapılacak hataların önlenmesine yaradığı gibi, can sıkıntısının da merakı tetiklediği, insanları yeni şeyler denemeye ittiği görülüyor."

Birçok annenin canı sıkılan çocuğuna karşı aşırı duyarlı davranarak, can sıkıntısını gidermek amacıyla eğlenceli aktiveteler bulmak gibi bir davranış sergilediğini ifade eden Henden, bu yaklaşımın doğru olmadığını ifade ederek şunları söylüyor: "Çocuğumuzla birlikte bir şeyler yapmak iletişimimizi ve aramızdaki bağları kuvvetlendirir, doğru. Fakat çocuklara kendi kendilerine kalabilecekleri, hatta canlarının sıkılabilecekleri alanı tanımak da bir o kadar önemli. Tabii eğer kendisiyle barışık, özgüvenli ve yaratıcı olmalarını istiyorsak. Örneğin çocuğunuz X derste çok sıkıldığından, proje ödevini yaparken elinin çok yorulduğundan, sayfalarca ödev yapmaktan bunaldığından bahsettiğinde, üzülmek ya da öğretmenine içten içe kızmak veya ona bu sıkıcı konularda yardım elini uzatmak yerine, duruma daha farklı bir gözle bakmalısınız. Bırakayım sıkılsın, bırakayım yaratıcılığı açığa çıksın demelisiniz. Aynı şekilde eğer bir problemi analiz etmesi, çözüme ulaştırması gerekiyorsa, bunu sıkıcı bir aktivite sonrasına bırakmaya teşvik edebilirsiniz."

SIKILMANIN KANITLANMIŞ YARARLARI

Henden, can sıkıntısının kanıtlanmış birçok yararı olduğunu belirterek şunları kaydediyor:

Beyni şarj ediyor: Dış uyaranlar beyni yoruyor. Rutin ve sıkıcı bir iş, beyni bilişsel yükten kurtarıp nefes almasına olanak sağlıyor.

Hayal kurmayı tetikliyor: Araştırmalar rutin bir şeye odaklanmanın hayal kurmayı tetiklediğini gösteriyor. Duş yaparken ya da tuvalette aniden yaratıcı bir fikrin aklımıza gelmesi gibi.

Merak duygusunu artırıyor: Merak ise yeni bir şeyler keşfetmeye giden yolu açıyor.

Hedef belirlemek için fırsat sunuyor: Aynı bilgisayarda bir program açıkken, diğerinin arkada çalışmaya devam etmesi gibi, beynimiz de rutin bir işle uğraşırken arkadaki açık konular çalışmaya devam ediyor. Geleceği düşünüp plan yapıyor.

NE YAPMALI?

Can sıkıntısı karşısında ne yapılması gerektiği hakkında Henden ebeveynlere şu önerilerde bulunuyor: "Çocuğumuz 'sıkıldım' dediğinde mutlaka bir çözüm bulma, onu eğlendirecek bir aktivite önerisiyle çıkmamalıyız. Ancak destek olmak için kendi çözümünü bulmaya yönlendirecek sorular sorabilir ya da ortamlar sunabilirsiniz. Sıkılmasının altındaki gerçek sebebi öğrenmek için soru sormalıyız: Acaba gerçekten sıkılıyor mu, yoksa üzüntü veya yalnızlığı sıkılmak olarak mı nitelendiriyor? Diğer yandan, yaratıcılığı tetikleyen olumsuz durumlar, sıkılmakla da bitmiyor. Bazıları olumsuz koşullardan beslenip motive oluyor. Örneğin, Türkçemizde 'Yumurta kapıya sıkışınca' deyiminde olduğu gibi, zaman kısıtı da kısa zamanda mucizeler yaratmayı sağlayabilen bir durum. Ya da yaşanan bir hayal kırıklığı veya o işi başaramayacağının söylenmesi de kişiyi hedefine ulaşma konusunda tetikleyebiliyor. Yine de bunların her bireyde işe yarayabilecek yöntemler olmadığını hatırlamakta da fayda var."