Sanayinin Karlılık Oranları Önemli Ölçüde Azaldı

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından hazırlanan araştırmaya göre 2001 krizi sonrasında imalat sanayinin iç ve dış dinamiklerin etkisi ile uğradığı değişim, sektör açısından olumlu olmadı. Sektörün Türkiye ekonomisi içindeki ağırlığı artırılamadı, aksine azaldı. Sanayinin karlılık oranları önemli ölçüde azaldı.

TİSK tarafından hazırlanan araştırmaya göre sektörün Türkiye ekonomisi içindeki ağırlığı artırılamadı, aksine azaldı. TÜİK verilerine göre 2002 yılında imalat sanayinin GSYH'ya katkısı yüzde 17.8 iken, 2012 yılında bu oran yüzde 15.6'ya indi. Diğer yandan ekonomideki reel büyüme oranının negatif olduğu, yani ekonominin küçüldüğü bazı yıllarda, sektör bu küçülme oranının üzerinde küçüldü. Örneğin 2009 yılında Türkiye ekonomisi yüzde 4.8 küçülürken, imalat sanayi yüzde 7.2 küçüldü.

-İMALAT SANAYİNDE ÇALIŞANLARIN YÜZDE 35'İ TEKSTİL SEKTÖRÜNDE İSTİHDAM EDİLDİ-

Araştırmaya göre Merkez Bankası sektör bilançoları veri tabanında yer alan bilgilere göre 2003 yılında imalat sanayi istihdamı tekstil sektörü ağırlıklı oldu. İmalat sanayinde çalışanların yüzde 35'i tekstil sektöründe istihdam edildi. Aktif büyüklüğüne göre yapılan sınıflandırmada da aynı sonuç görülmüş olup, sektörün toplam imalat sanayindeki payı yüzde 20 düzeyinde belirlendi. İmalat sanayine ölçek büyüklüğüne göre bakıldığında, sektöre büyük ölçekli firmaların egemen olduğu görüldü. 2003'te büyük ölçekli firmaların istihdamdaki payı yüzde 48.4, net satışlardaki payı yüzde 82.5, aktif toplamındaki payı yüzde 65.4 ve özkaynaklardaki payı yüzde 74.7 oldu. 2010 yılına gelindiğinde sektörün alt sektörler açısından farklılaştığını; tekstil sektörünün imalat sanayii içindeki payının yüzde 9'a gerilediğini görmekteyiz. İmalat sanayii içinde aktif büyüklüğüne göre ilk sırayı yüzde 39 ile diğer sektörler olarak adlandırılan geniş grup alırken, ikinci sırayı yüzde 18 ile ana metal sanayi aldı.

-ÖZKAYNAKLARA GÖRE ANA METAL SANAYİNİN PAYI YÜZDE 17'YE ÇIKTI-

TİSK'in araştırmasında imalat sanayinin alt sektörlerine bakıldığında, özkaynaklara göre ana metal sanayinin payının yüzde 17'ye çıktığı, buna karşılık tekstil sektörünün payının yüzde 11'e gerilediği ortaya konuldu. 2010 yılında imalat sanayini istihdam ağırlığına göre sınıflandırıldığında yüzde 15.8 ile ilk sırayı gıda sektörü alırken, yüzde 15 ile tekstil sektörü ikinci sırayı aldı. İmalat sanayini toplam net satışlara göre sınıflandırıldığında ise ilk sırayı yüzde 19.6 ile ana metal sanayi almakta, bu sektörü yüzde 14.9 ile gıda sektörü ve yüzde 10 ile motorlu kara taşıtları sektörü izledi.

-ÖZKAYNAKLARIN YÜZDE 64.3'ÜNE BÜYÜK ÖLÇEKLİ FİRMALAR SAHİP-

Araştırmada, TCMB tarafından hazırlanan sektör verilerine göre 2012 yılında imalat sanayiinde aktiflerin yüzde 5.9'u küçük ölçekli, yüzde 32'si orta ölçekli ve yüzde 62.1'i büyük ölçekli firmalara ait olduğu vurgulandı. Araştırmaya göre imalat sanayinde çalışanların yüzde 2.6'sı küçük ölçekli, yüzde 36.1'i orta ölçekli ve yüzde 61.3'ü büyük ölçekli işletmelerde istihdam edildi. Net satışların yüzde 4.7'si küçük ölçekli, yüzde 30'u orta ölçekli ve yüzde 65.3'ü büyük ölçekli firmalar tarafından gerçekleştirildi. Özkaynakların yüzde 6.8'ine küçük ölçekli, yüzde 30'una orta ölçekli ve yüzde 64.3'üne büyük ölçekli firmalar sahip.

-SON 10 YILDA SEKTÖRDE KARLILIK ORANLARI DÜŞÜK DÜZEYDE SEYRETTİ-

Araştırmaya göre son on yılda imalat sanayi açısından en belirgin olgu, sektörde karlılık oranlarının düşük düzeylerde seyretmesi oldu. Net kar/özkaynaklar oranına göre imalat sanayinde özellikle 2008 krizi sonrasında karlılık oranları istikrarsız bir gelişim gösterdi. Krizin etkisi ile 2008 yılında yüzde 5.9'a kadar gerileyen özkaynak karlılık oranı 2010 yılında kısmen toparlanarak yüzde 10.2'ye kadar yükseldi, ancak 2011 yılında tekrar düştü ve yüzde 8.8'e geriledi. Ölçek büyüklüğüne göre özkaynak karlılığı bakıldığında küçük ölçekli firmaların ancak 2012 yılında krizden yavaş yavaş çıktığı gözlendi. Küçük ölçekli firmalar 2009 ve 2011 yılında zararda. 2012 yılında küçük ve orta ölçekli firmaların özkaynak karlılık oranları sırasıyla yüzde 2 ve yüzde 9 oldu. Büyük ölçekli firmalar özkaynak karlılığında belli bir istikrarı yakaladı ve son üç yılda yüzde 11'ler düzeyinde bir kar oranına çıkmayı başarmışlar ise de, bu oran 2003 ve 2007 yıllarına kıyasla oldukça düşük kaldı.

-KRİZ ÖNCESİ KARLILIK YAKALANAMADI-

Araştırmada, imalat sanayinde net kar/toplam aktifler oranında da benzer bir gelişim söz konusu oldu. 2008 Krizinde aktif karlılığı yüzde 2.6'ya kadar geriledi. Sektörün karlılık oranı 2010 yılında yüzde 4.6 iken, 2012 yılında ancak yüzde 4'e çıkabildi. Aktif karlılığında da küçük ölçekli firmaların krizi devam etmiş, karlılık oranı 2012 yılında yüzde 0.8'de kaldı. Büyük ölçekli firmalar 2012 yılında yüzde 5.1 oranında bir aktif karlılığı elde etmiş olsalar da kriz öncesi karlılık oranlarını yakalayamadı.

-SANAYİNİN EKONOMİDEKİ PAYININ AZALIŞINA ETKİ EDEN FAKTÖRLERDEN BİRİ KARLILIKTAKİ DÜŞÜŞ OLDU-

Araştırmaya göre sanayinin ekonomideki payının azalışına ve girişimcilerin daha ziyade hizmetler sektörüne yönelmesine etki eden başlıca faktörlerden biri, karlılıktaki düşüş oldu. Sanayi sektörünün kalkınmak ve ülkeler yarışında öne çıkmak açısından önemini gören ABD, Almanya, Japonya, Fransa, İngiltere gibi gelişmiş ülkeler bile son yıllarda sanayilerini canlandırmak için ardı ardına reform programları uygulamaktadır. Bu reform programlarında sanayi işletmelerine özellikle istihdam, Ar-Ge, inovasyon, vergi ve yatırım tedbirleri ile çok güçlü teşvik ve destekler uygulanmaktadır.

Türkiye'de sanayinin uğradığı erozyonu durdurmak ve atılım sağlamak için hükümetin karlılık oranlarındaki azalışın nedenlerini göz önüne alarak, çeşitli ülkelerdeki örneklere benzer bir canlandırma reformunu uygulaması gerekti.