Bakü Türkoloji Kurultayı'nın 100. Yılı

Türk dünyasının bilimsel tarihinde dönüm noktası kabul edilen Bakü 1. Türkoloji Kurultayı, aradan geçen 100 yıla rağmen dil, kültür ve kimlik alanındaki etkisini sürdürüyor.

Modern Türkoloji çalışmalarının temellerinin atıldığı kurultay, Türk halkları arasında ilmi işbirliğinin ilk kapsamlı örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Bakü'de 1926'da düzenlenen kurultay, Türkoloji alanında gerçekleştirilen ilk uluslararası ve kapsamlı bilimsel toplantı olarak tarihe geçti.

Türk halklarının dili, tarihi, edebiyatı ve kültürel mirasının bilimsel yöntemlerle ele alınmasını amaçlayan toplantı, 20. yüzyıl Türk düşünce dünyasının şekillenmesinde belirleyici rol oynadı.

Sovyet yönetimi altındaki Türk halklarının kültürel dönüşümünü ve dönemin dil politikalarını yansıtan kurultaya Rusya, Türkiye, İran ve çeşitli Avrupa ülkelerinden 131 bilim insanı, eğitimci ve siyasetçi katıldı. Dönemin önde gelen Türkologlarını bir araya getiren kurultaya Türkiye'den Fuat Köprülü ve İsmail Hikmet Ertaylan gibi isimlerin davet edilmesi, toplantının uluslararası niteliğini güçlendirdi.

26 Şubat-5 Mart 1926 tarihlerinde gerçekleştirilen kurultayda özellikle "alfabe meselesi", "ortak edebi dil", "imla" ve "dil birliği" konuları masaya yatırıldı. Ortak alfabe oluşturulması fikri doğrultusunda özel bir komisyon kurulması, Türk dünyasında dil birliği tartışmalarının ivme kazanmasına katkı sağladı.

Devlet düzeyinde 100. yıl kararı

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Bakü 1. Türkoloji Kurultayı'nın 100. yıl dönümünün "devlet seviyesinde kutlanmasına" ilişkin kararname imzaladı. Karar doğrultusunda Azerbaycan'daki ilgili kurumlar, yıl boyunca kurultayın 100. yılına ithafen çeşitli bilimsel ve kültürel etkinlikler düzenleyecek.

"Türk dünyasının kültürel geleceğine yön veren tarihi dönüm noktası"

Marmara Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Kafkasya Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Okan Yeşilot, AA muhabirine, Bakü 1. Türkoloji Kurultayı'nın Türk halkları arasında kültür ve dil birliği arayışının "ilk somut adımlarından biri" olduğunu söyledi.

Kurultayın yalnızca kendi dönemine değil, günümüze uzanan etkileriyle de önem taşıdığına dikkati çeken Yeşilot, "Bakü Türkoloji Kurultayı, Türkoloji biliminin kurumsallaşmasına zemin hazırladı ve aradan geçen 100 yıla rağmen etkisini sürdüren güçlü bilimsel miras bıraktı." dedi.

Yeşilot, kurultayda alınan kararların ve yürütülen tartışmaların Türk dünyasında "alfabe reformları" ve "dil birliği" çalışmalarını hızlandırdığına işaret ederek, Türkiye'nin 1928'de Latin alfabesine geçişi ile Sovyet coğrafyasındaki alfabe tartışmalarının bu sürecin devamı niteliğinde olduğunu vurguladı.

Bugün ortak Türk alfabesi ve dil birliği üzerine yürütülen çalışmaların tarihsel köklerinin büyük ölçüde 1926 Bakü Türkoloji Kurultayı'na dayandığını belirten Yeşilot, "Bu yönüyle kurultay, yalnızca bir bilimsel toplantı değil, Türk dünyasının kültürel geleceğine yön veren tarihi bir dönüm noktasıdır." diye konuştu.