114 Yıllık Belge: Balkan Savaşları'nda 'Darüssıla' Hastalığı ve Bir Askerin Hasreti

Balkan Savaşları'nın yalnızca cephede verilen bir mücadele olmadığı, insan ruhunun en derin sınavlarından biri olduğu, ortaya çıkan çarpıcı bir belgeyle bir kez daha gözler önüne serildi. Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Taner Özdemir tarafından paylaşılan 114 yıllık belge, Erzurumlu bir Osmanlı askerinin 'sıla hasreti' nedeniyle hastaneye düştüğünü ve tedavi için memleketine gönderilmesinin önerildiğini ortaya koyuyor.

Belgede, cephe gerisindeki bir askeri hastanenin koğuşunda yatan Erzurumlu Hasan oğlu Mehmet Hüsnü Çavuş'un durumu ayrıntılı biçimde yer alıyor. Yapılan muayenelerde, askerin fiziksel bir yarasının bulunmadığı; buna karşılık dönemin tıbbi literatüründe 'darüssıla' olarak adlandırılan ağır bir memleket hasreti yaşadığı tespit ediliyor. Askerî tabipler, bu durumun sıradan bir moral bozukluğu olmadığını; doğrudan tedavi gerektiren bir ruhsal çöküntü hali olduğunu değerlendiriyor.

Bu nedenle Mehmet Hüsnü Çavuş için ilaç ya da klasik tedavi yöntemleri yerine oldukça dikkat çekici bir karar alınıyor: Kısa süreli izin verilerek memleketine gönderilmesi. Bu karar, Osmanlı askeri tıbbının yalnızca fiziksel yaralara değil, askerlerin psikolojik durumlarına da duyarlı olduğunu açıkça gösteriyor. Belgede yer alan ifadeler, dönemin anlayışını net biçimde ortaya koyuyor. Mehmet Hüsnü Çavuş'un iyileşmesi için en uygun tedavinin 'memleketine kavuşması' olduğu belirtiliyor.

Belgeyi kamuoyuyla paylaşan Taner Özdemir, Balkan Savaşları'nın yalnızca askeri değil, aynı zamanda toplumsal ve psikolojik bir yıkım olduğuna dikkat çekti. Özdemir'e göre bu belge, Osmanlı ordusunun askerine bakış açısını da ortaya koyuyor: 'En zor şartlarda bile askerinin ruh halini dikkate alan bir anlayış var. 'Sıla hasreti' bir hastalık olarak kabul ediliyor ve tedavi yöntemi olarak memlekete gönderilmesi öneriliyor. Bu, son derece insani ve ileri bir yaklaşımdır.'

Erzurum'dan yola çıkan Mehmet Hüsnü Çavuş'un hikâyesi, aslında binlerce askerin ortak geleceğini temsil ediyor. Anadolu'nun köylerinden koparılan gençler; ailelerinden, sevdiklerinden ve alıştıkları hayattan uzak, bilinmezlik içinde bir mücadeleye sürüklenmişti. Bu belge, işte o görünmeyen yükü somutlaştırıyor. Uzmanlara göre belge, askeri tarih, tıp tarihi ve sosyal tarih açısından büyük önem taşıyor.

Özdemir, Mehmet Hüsnü Çavuş'un hikâyesinin, yalnızca bir askerin dramı olmadığını dile getirerek 'Balkan coğrafyasında savaşan binlerce Osmanlı askerinin ortak hikâyesidir. Bu belge sayesinde, tarih kitaplarında çoğu zaman sayılarla ifade edilen kayıpların ardındaki insan hikâyeleri yeniden görünür hale geliyor. Ve belki de en çarpıcı gerçek şu: Bazı yaralar kurşunla değil, hasretle açılıyor' dedi.