Başgelen: Kültürel Miras Savaşta Savunmasız

İSTANBUL, 6 Nisan (Xinhua) -- Ortadoğu'da devam eden savaş, karşılıklı balistik füze saldırıları ile kısmen yeniden tanımlanırken, arkeolog Nezih Başgelen, dünya kültürel mirasının yaşananlar karşısında "savunmasız" bırakıldığı uyarısında bulunuyor.

Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı Başgelen kısa süre önce Xinhua ile yaptığı söyleşide, mevcut uluslararası platformların, bu güçlü modern silahların yol açtığı yıkıcı şok dalgalarının etkilerini öngörmekte zorlandığını söylüyor.

Başgelen, "Bir yanda balistik füzeler, diğer yanda yeni süpersonik silahlar ve bunların yarattığı korkunç düzeydeki basınç söz konusu. Füzeler, askeri hedeflere yönelik kullanıldığında dahi büyük bir yıkıcı güce ve yüksek basınç dalgalarına yol açıyor. Ortaya çıkan bu güç ve dalgalar ise söz konusu hedeflerin yakınlarında bulunan korunmasız durumdaki kültürel varlıklar için 'yeni riskler' doğuruyor" diyor.

Silahlı çatışma altındaki kültürel varlıkların korunmasını amaçlayan uluslararası Blue Shield (Mavi Kalkan) örgütüne dikkat çeken Başgelen, örgütün 1996 yılında dünyanın önde gelen arşiv ve müze kurumları tarafından, 1954 yılında Lahey'de imzalanan Silahlı Çatışma Durumlarında Kültürel Miras Varlıklarının Korunması sözleşmesi çerçevesinde kurulduğunu hatırlatıyor. Sıklıkla "Kültürel Kızılhaç" diye anılan kuruluş, silahlı çatışmalar sırasında kültürel miras alanlarının belirlenip korunmasını amaçlıyor.

Onlarca yıllık ilgili mekanizmaların, modern balistik füzeler karşısında hem fiziksel hem de hukuki açıdan yetersiz kaldığını ifade eden Başgelen, bu mekanizmaların tarihi alanları, kendi ifadesiyle "kağıt kadar ince" korumalara mahkum ettiğini belirtiyor.

Yerleşik protokoller ile tarihi mekanların korunması hedefi arasındaki "belirgin boşluğa" işaret eden Başgelen, barış zamanında yapılan koruma çalışmalarında kent trafiğinden kaynaklanan hafif titreşimlerin dahi dikkate alındığını, buna karşın modern füzelerin yol açtığı şok dalgalarının, tarihi yapıları "yerle bir ettiğini" dile getiriyor.

Ortadoğu'daki savaş sırasında tarihi yapılarda meydana geldiği bildirilen hasarlar, bu endişeleri daha da artırmış durumda. İran'daki 29 ayrı dünya mirası alanını izleyen Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü'ne (UNESCO) göre, son dönemde gerçekleşen askeri saldırıların yol açtığı titreşim, tamiri mümkün olmayan hasarlara neden oldu.

Atmosferik basınç dalgaları, Tahran'da bulunan Gülistan Sarayı'ndaki tarihi Aynalı Salon'un camları ve yapısında geniş çaplı çatlaklara yol açarken, İsfahan'daki Ulu Cami ve Nakş-ı Cihan Meydanı'nın çini kaplamalarında da yüksek desibelli akustik şoklar nedeniyle önemli ölçüde dökülmeler yaşandı.

Füze saldırılarının yol açtığı yıkımın İran ile sınırlı olmadığını kaydeden Başgelen, UNESCO'nun İsrail'in Tel Aviv kentinde yer alan "Beyaz Şehir" bölgesinde kültürel miras listesinde yer alan modern mimari eserlerin gördüğü hasarı doğruladığını söylüyor. Başgelen, örgütün Kudüs'ün "Eski Şehir bölgesi ve surlarını" da, füze önleme operasyonları ve ağır mühimmatın yol açtığı yapısal sarsıntılar nedeniyle oluşan yüksek risk karşısında izlemeye devam ettiğini belirtiyor.

Başgelen, "Birleşmiş Milletler, UNESCO, Blue Shield ve diğer uluslararası kuruluşlar, bu yeni gerçeği her açıdan inceleyip yeni prosedürler geliştirmek üzere acilen bir araya gelmeli. Kolektif hafızamızın küresel ölçekte tamamen çöküşüne tanık olmadan önce kendimize gelmeli ve harekete geçmeliyiz" ifadelerini kullanıyor.

Başgelen, uluslararası kültürel mirası korumaya yönelik görevlerin, dünyadaki harp okulları ve askeri akademilerin öğretim programlarına doğrudan dahil edilmesini de öneriyor.

Başgelen, "Bu kültürel miras alanları titizlikle haritalandırılmalı ve kendi operasyonel sistemleri içinde 'saldırı açısından yasak bölge' olarak kabul edilmeli. Hata ya da gecikmeye yer yok. Savunma stratejilerimizi, modern füzelerin teknik gerçekliğiyle uyumlu hale getirmeliyiz. Harekete geçmezsek, ciddi ve geri dönüşü olmayan kayıplarla karşı karşıya kalacağız" diye uyarıyor.