Bekir İlhan, Demokratların Trump'ın savaş bütçesini kısıtlayabileceğini belirtti

Cincinnati Üniversitesi Kamu ve Uluslararası İlişkiler Okulunda Siyaset Bilimi alanında doktora adayı Bekir İlhan, ABD'de ara seçimler sonrası Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesinin Trump hükümetini ne derece sınırlandırabileceğini AA Analiz için kaleme aldı.

***

ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerde Demokratların Kongre'nin her iki kanadında da çoğunluğu elde etmesi, ABD Başkanı Donald Trump'ın görev süresinin geri kalan iki yılında iç ve dış politikadaki hareket alanının ne ölçüde sınırlandırılabileceği tartışmasını beraberinde getirdi. Peki, bu durumda Kongre, hangi anayasal ve kurumsal yetkilerle Trump yönetiminin politika yapım sürecini etkileyebilir?

Esasen bu sorunun yanıtı, Kongre'nin üç temel yetkisinde yatıyor. İlk olarak, Kongre'nin federal harcamalar üzerindeki anayasal yetkisi, Demokratlara Trump yönetiminin bütçe ve özellikle İran savaşı gibi askeri operasyonlara yönelik finansman taleplerini sınırlandırma ve ek ödenekleri reddetme imkanı sunuyor. İkinci olarak, Senato'nun başkan tarafından yapılan üst düzey atamaları onaylama yetkisi, Demokratlara Trump'ın özellikle kabine ve milli güvenlikle ilgili atamalarını geciktirme veya reddetme olanağı sağlıyor. Üçüncü olarak, Temsilciler Meclisi'nin başkan ve kabine üyeleri hakkında azil (impeachment) süreci başlatma yetkisi, Trump yönetimi üzerinde siyasi ve kurumsal baskı oluşturabilecek bir başka mekanizma olarak öne çıkıyor.

ABD'de yeni siyasi tablo

ABD açısından 2026 ara seçimlerinin en önemli sonucunun, siyasal gücün yürütme ve yasama arasında bölüşülmesine neden olan parçalı bir siyasi tablonun ortaya çıkması olduğu söylenebilir. Siyasette görece eşit güç merkezleri arasındaki mücadele bir noktada siyaseti müzakere ve pazarlık zeminine çeker. Amerikan siyasetinde de mevcut durum iki yıl böyle bir pazarlık siyasetini hem başkana hem Kongre'ye dayatıyor. Trump, fırsat buldukça anayasal yetkilerini geniş yorumlayarak iç ve dış politikada kendi gündemini gütmeye çalışacaktır. Demokratlar ise Kongre'de birbirinden ayrık meseleleri Trump'la bir "siyasi alışveriş" dinamiğine sokarak yol almaya çalışacaktır.

Bu noktada ilerleyen dönemde Amerikan siyasetinde iç ve dış politika meseleleri Demokratlar ve başkan arasında sürekli bir müzakere ve pazarlık konusu haline gelecektir. Bu da görünürde birbirinden bağımsız olan meselelerin bağlantılı hale gelmesine neden olacaktır. Bu durumun ne derece şiddetli olacağı ve ne kadar ileri gideceği bir noktada Demokratların göstereceği performansa da bağlı olacaktır. Demokratlar, söz konusu Trump olduğunda birlik görüntüsü verse de birçok meselede kendi aralarında ayrılığa düşüyor. Yeni seçilen birçok Demokrat temsilci de partinin müesses nizamıyla zaman zaman ters düşebilecek söylemlerde bulunuyor.

Demokratlar sert yolu seçerse

Anlaşılacağı üzere ABD siyasetinin gelecek iki yılı Demokratların mevcut Kongre gücünü nasıl kullanacaklarıyla da ilgili. Agresif bir siyaset güdülmesi durumunda başta Trump olmak üzere hükümetteki birçok isme yönelik soruşturmaların açılması gündeme gelebilir. Yine Trump'a yönelik çeşitli iddialar üzerinden azil süreci başlatılabilir. Demokratlar Senato'da üçte iki nitelikli çoğunluk bulamadıkları için mevcut durumda Trump'ın görevden alınması zor bir ihtimal olsa da siyaseten Trump'ı sıkıştırmak için bu süreçler başlatılabilir. Diğer taraftan, Trump'a çeşitli politika alanlarında "Kongre sopası" gösterilip başka alanlarda tavizler alınabilir. Bu durumda Demokratlar Trump'ı sadece sınırlandırmakla kalmayacak, aynı zamanda politikalarını da şekillendirebilme imkanı elde edeceklerdir.

Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi, başta ABD/İsrail-İran Savaşı olmak üzere dış politika ve ulusal güvenlik meselelerinde Trump yönetimi üzerinde önemli baskı oluşturabilir. Kongre'deki güçleri sayesinde Demokratlar, İran operasyonları için ilave savaş bütçelerini reddedebilir ve savunma ödeneklerine kısıtlayıcı hükümler de ekleyebilir. Bunun yanı sıra, Savaş Yetkileri Kararı (War Powers Resolution) üzerinden Trump yönetiminin Kongre onayı olmadan askeri operasyonları sürdürmesine karşı yasal girişimlerde bulunabilirler. Bu noktada çeşitli Kongre komiteleri üzerinden Demokratların soruşturma, ifade alma ve belge talep etme yetkileri aracılığıyla Trump'ın savaş stratejisini, hukuki gerekçelerini ve maliyetlerini sorgulama imkanı da var. Yine Demokratlar Senato'daki çoğunluklarını kullanarak üst düzey atamaları geciktirebilir veya reddedebilirler. Ayrıca yeni yasalarla askeri operasyonlara sınırlar getirmeyi deneyebilirler. Özellikle bu süreçlerde Trump'ı zorlayarak farklı alanlarda siyaset yapma gücünü tam anlamıyla ortadan kaldıramasalar da politikalarını şekillendirebilirler.

Bununla birlikte, Trump'ın veto yetkisi, Senato'daki "filibuster" uygulaması ve başkanın mevcut yürütme yetkileri de Demokratların hareket alanını sınırlandıracaktır. Dolayısıyla Demokratların Kongre'deki çoğunluğu Trump'ın başkomutanlık yetkisini ortadan kaldırmayacaktır ancak savaşın finansmanını, operasyonel olarak sürdürülebilirliğini ve siyasi maliyetini etkileyerek Trump'ın hareket alanını önemli ölçüde daraltabilir.

Sonuç olarak Trump'ın başkanlık döneminin geri kalan iki yılı, Kongre'deki güç dengelerinin değişmesiyle birlikte daha zorlu ve siyasi açıdan daha fazla müzakere gerektiren bir döneme dönüşebilir. Bununla birlikte, Demokratların çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın hareket alanının otomatik olarak daralacağı veya yönetiminin Kongre tarafından etkisiz hale getirileceği anlamına gelmiyor. Bu süreçte belirleyici unsurlardan biri, Demokratların söz konusu anayasal ve kurumsal araçları ne ölçüde sert biçimde kullanmayı tercih edeceği olacak. Zira Demokrat Parti de özellikle dış politika, güvenlik ve bütçe konularında kendi içinde görüş ayrılıkları barındırıyor. Öte yandan Trump da veto yetkisi, yürütme organının anayasal yetkileri ve Cumhuriyetçi Parti üzerindeki siyasi etkisi sayesinde Kongre'nin girişimlerine karşı koyabilecek araçlara sahip. Bu nedenle iki yıl ABD'de özellikle bütçe, dış politika ve yasama süreçleri üzerinden yürütülecek yoğun bir siyasi pazarlığa sahne olacak.

[Bekir İlhan, University of Cincinnati, School of Public and International Affairs'te Siyaset Bilimi alanında doktora adayıdır.]

Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.