Özel Eğitim Alanında Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeyleri

'Araştırmanın genel amacı özel eğitim okullarında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik ve yaşam doyumu düzeyleri ve bu düzeylerin çeşitli değişkenler (yaş, cinsiyet, meslekte çalışma süresi, çalıştığı okul türü) ve birbiriyle ilişkisi açısından incelemektir. Bu araştırma betimsel ve bağıntısal bir araştırmadır. Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) ile Yaşam Doyumu Ölçeği İstanbul ili Anadolu yakasında bulunan özel eğitim okullarında görev yapan toplam 292 öğretmene uygulanmıştır. Bu katılımcıların 179'u erkek iken 113 kadın katılımcıdır. Katılımcıların yaş ortalaması 39.34 iken standart sapması 12.55'dir (Ranj23,65=42). Araştırma bulguları eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin orta düzeyde olduğunu ve öğretmenlerin Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve alt ölçeklerinden aldıkları puanların cinsiyete göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığını göstermektedir. Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin öğretmenlerin yaşına göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları, öğretmenlerin yaşları ile MTÖ toplam puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı yönündedir. Bununla birlikte ölçeğin duyarsızlaşma alt boyutunda yaş ile duyarsızlaşma arasında negatif yönde bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmıştır. Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin öğretmenlerin meslekte çalışma süresine göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları ise MTÖ toplam puanlarında bir fark olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte alt ölçekler boyutunda kişisel başarı ve duygusal tükenme boyutunda da tıpkı toplam puandaki gibi farklılık ortaya çıkmamıştır. Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin öğretmenlerin çalışmakta oldukları okul türüne göre göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları, katılımcıların görev yapılan okullara göre MTÖ toplam puanları ile Kişisel Başarı ve Duyarsızlaşma alt ölçek puanlarında anlamlı düzeyde farklılaştığını göstermektedir. Araştırmanın bir diğer sorusu olan özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin öğretmenlerin eğitim verdikleri öğrencilerinin yetersizliklerinin türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları, katılımcıların eğitim verdikleri öğrencilerinin yetersizliklerinin türüne göre MTÖ toplam puanları ve alt ölçek puanları arasında anlamlı düzeyde bir ilişkinin olmadığını ortaya koymaktadır. Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin yaşam doyumu düzeylerinin yine orta derecede olduğu görülürken, öğretmenlerin cinsiyetine göre yapılan analizlerin sonuçları ise kadın öğretmenlerin yaşam doyumu düzeylerinin erkek öğretmenlerden daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgunun etki büyüklüğü değerinin .01 olduğu göz önüne alındığında istatistiksel bir anlamlılığın yanında pratikte küçük düzeyde anlamlı bir farklılaşmanın olduğu görülmektedir. Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin yaşam doyumu düzeylerinin öğretmenlerin yaşına göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları, yaş ile yaşam doyumu arasında negatif yönlü anlamlı bir korelasyon olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer bir deyişle yaş artıkça yaşam doyumu düşmektedir. Diğer araştırmanın soruları olan özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin yaşam doyumu düzeylerinin öğretmenlerin meslekte çalışma süresine, çalışmakta oldukları okul türüne ve eğitim verdikleri öğrencilerinin yetersizliklerinin türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin yapılan analizlerin sonuçları, her üç değişkene göre yaşam doyumlarının anlamlı düzeyde farklılaşmadığı yönündedir. Araştırmanın son araştırma sorusu, özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ile yaşam doyumu düzeyleri arasında bir ilişki olup olmadığıdır. Analiz bulguları MTÖ toplam puanları ve MTÖ alt ölçek puanları ile Yaşam Doyumu Ölçeği toplam puanları arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu şeklindedir. Genel olarak ele alındığında kişilerin kişisel düzlemde yaşadıkları tükenmenin yaşam doyumlarına etki etmesi mantığa uygun görünmektedir. Bununla birlikte son araştırma sorusunun analiz bulguları önceki araştırma sorularının analiz bulgularıyla birlikte düşünüldüğünde öğretmenlerin yaşam doyumlarının, çalışma koşullarının kıdem, okul türü ve çalışılan yetersizlik grubunun özelliklerinden etkilenmediği ancak cinsiyetlerinden, yaşlarından ve tükenmişliklerine etki eden diğer faktörlerden etkilendiği görülmektedir. Bu durumda tükenmişliğe etki eden diğer faktörlerin doğrudan değil ama dolaylı ya da aracı değişkenler olarak yaşam doyumunu etkilediği düşünülebilir.' dedi.

Ayrıntılı Bilgi İçin:https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/