Prof. İsmayıl, Rusya-Ukrayna Savaşı'nda Abu Dabi-Moskova-Dublin hattını değerlendirdi

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Öğretim Üyesi Prof. Dr. Toğrul İsmayıl, Abu Dabi, Moskova ve Dublin'de yürütülen diplomatik temasların Rusya-Ukrayna Savaşı'nın geleceğine etkisini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Rusya-Ukrayna Savaşı'nda diplomatik hareketliliğin yeniden hız kazanması, uluslararası sistemde önemli bir gelişmeye işaret ediyor. ABD arabuluculuğunda Abu Dabi'de gerçekleştirilen görüşmelerin ardından Washington temsilcilerinin önce Moskova'da Vladimir Putin, ardından Dublin'de Volodimir Zelenskiy ile temas kurması, savaşın sona erdirilmesine yönelik yeni bir diplomatik sürecin şekillenmeye başladığını gösteriyor. Ancak burada asıl mesele, tarafların yeniden konuşmaya başlamasından çok, hangi koşullarda ve nasıl bir siyasi düzen üzerinde uzlaşabilecekleridir.

ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in yürüttüğü diplomatik girişim, Washington'ın Rusya-Ukrayna Savaşı'nı yalnızca askeri bir çatışma olarak değil, Avrupa ve Avrasya güvenlik düzeninin geleceğini belirleyecek stratejik bir mesele olarak ele aldığını ortaya koyuyor. Abu Dabi'deki görüşmeler bu açıdan bir başlangıç niteliği taşıyor. Zira savaşın sona erdirilmesi, yalnızca cephe hattında silahların susmasıyla değil, çatışmayı ortaya çıkaran güvenlik ve egemenlik sorunlarının da ele alınmasıyla mümkün olabilir.

Görüşmelerde masada hangi konular vardı?

Abu Dabi görüşmelerinin gündeminde ateşkesin şartları, toprak meselesi, savaş esirlerinin değişimi, Ukrayna'ya verilecek güvenlik garantileri ve savaş sonrasında oluşabilecek yeni güvenlik düzeni bulunuyordu. Özellikle Donbas ve Rusya'nın kontrolündeki diğer Ukrayna topraklarının statüsü, müzakerelerin en zor başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Moskova, mevcut askeri ve siyasi kazanımlarının tanınmasını isterken Kiev, uluslararası hukuk ve ülkesinin toprak bütünlüğü temelinde hareket ediyor. Bu iki yaklaşım arasındaki mesafe, diplomatik temasların neden henüz kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmediğini açıklıyor.

Bununla birlikte görüşmelerde esir değişimi konusunda sağlanan ilerleme öne çıkıyor. İnsani boyutta atılan bu tür adımlar, taraflar arasında sınırlı da olsa güven oluşturabilir ve daha kapsamlı müzakerelerin önünü açabilir. Ancak insani konulardaki uzlaşmayı siyasi anlaşmayla karıştırmamak gerekiyor. Çünkü ateşkesin uygulanması, sınırların geleceği ve güvenlik garantilerinin niteliği gibi temel meselelerde henüz ortak bir yaklaşım bulunmuyor.

Abu Dabi sonrasında Witkoff ve Kushner'in Moskova'da Putin ile gerçekleştirdiği görüşme, sürecin en kritik aşamalarından birini oluşturdu. Görüşmenin önemi, ABD heyetinin yalnızca kendi önerilerini Rusya'ya iletmesi değil, aynı zamanda Kremlin'in hangi şartlarda müzakereye açık olduğunu doğrudan değerlendirme imkanı bulmasıydı. Putin'in yaklaşımı, Moskova'nın Ukrayna meselesini yalnızca iki ülke arasındaki bir sınır ve egemenlik sorunu olarak görmediğini bir kez daha ortaya koydu. Rusya açısından NATO'nun genişlemesi, Ukrayna'nın gelecekteki askeri konumu ve Avrupa güvenlik mimarisi, müzakerelerin ayrılmaz parçaları.

Bu noktada Moskova'nın temel beklentisi ile Kiev'in güvenlik anlayışı arasında ciddi bir çelişki bulunuyor. Rusya, Ukrayna'nın Batı güvenlik sistemine dahil olmasını engelleyecek düzenlemeler talep ederken Ukrayna, gelecekte yeni bir saldırıya maruz kalmayacağının somut güvencesini istiyor. Kiev açısından yalnızca ateşkesin sağlanması yeterli değil. Güvenlik garantilerinin siyasi beyanlardan ibaret kalmaması, gerektiğinde uygulanabilecek mekanizmalarla desteklenmesi gerekiyor. Aksi durumda bugün sağlanabilecek bir ateşkes, gelecekte yeni bir çatışmanın başlangıcına dönüşebilir.

ABD heyetinin Moskova temaslarının ardından Dublin'de Zelenskiy ile görüşmesi de bu nedenle özel bir önem taşıyor. Washington, Putin ile yapılan görüşmede ortaya çıkan değerlendirmeleri Ukrayna yönetimiyle paylaşarak iki tarafın pozisyonlarını birbirine yaklaştırmaya çalışıyor. Bu diplomatik yöntem, ABD'nin sürecin merkezindeki arabulucu rolünü güçlendirirken aynı zamanda Washington'a müzakere dinamiklerini yönlendirme imkanı sağlıyor. Ancak ABD'nin iki tarafla ayrı ayrı görüşebilmesi, tarafların temel taleplerinden vazgeçmeye hazır olduğu anlamına gelmiyor.

Kalıcı barışın koşulları neler?

Avrupa'nın sürece dahil edilmesi ise yeni diplomatik aşamanın en önemli unsurlarından biri. Savaşın, ekonomik, siyasi ve güvenlik sonuçlarını doğrudan yaşayan Avrupa ülkelerinin, savaş sonrasındaki düzenin dışında kalması mümkün değil. Avrupa'nın savunma kapasitesi, NATO'nun geleceği, enerji güvenliği ve Rusya ile ilişkilerin yeniden tanımlanması, olası bir barış anlaşmasının uzun vadeli sonuçlarını belirleyecek başlıklar arasında yer alıyor. Dolayısıyla Avrupa'nın müzakere masasında bulunması yalnızca diplomatik temsil meselesi değil, kurulacak güvenlik düzeninin meşruiyeti ve sürdürülebilirliği açısından da gereklidir.

Burada Trump yönetiminin karşı karşıya olduğu temel sınav, tarafları müzakere masasında buluşturmaktan daha kapsamlı. Washington, bir taraftan Rusya ile doğrudan diyaloğu sürdürmek, diğer taraftan Ukrayna'nın egemenliğini ve güvenlik kaygılarını dikkate almak zorunda. Bu iki hedef arasında denge kurulamaması durumunda ABD'nin arabuluculuk girişimi kısa vadeli bir diplomatik temasın ötesine geçemeyebilir. Ayrıca Rusya'nın talepleri ile Ukrayna'nın kabul edebileceği koşullar arasındaki mesafenin kapatılması, yalnızca Washington'ın diplomatik kapasitesine değil, tarafların siyasi iradesine de bağlıdır.

Sonuç olarak Abu Dabi, Moskova ve Dublin hattında gelişen diplomatik trafik, savaşın sona erdirilmesi açısından yeni bir fırsat penceresi açıyor. Ancak bu süreci doğrudan barışın yaklaştığı şeklinde yorumlamak erken olur. Şu aşamada ortaya çıkan tablo, tarafların pozisyonlarını yeniden değerlendirdiği ve olası bir uzlaşmanın sınırlarını test ettiği bir diplomatik süreçtir.

Unutulmamalıdır ki Ukrayna'da savaşın sona ermesi ile Avrupa'da kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir. Gerçek bir barış, yalnızca cephede silahların susmasını değil, Ukrayna'nın egemenliğini, Rusya'nın güvenlik kaygılarını ve Avrupa'nın istikrarını birlikte ele alabilecek bir siyasi çerçevenin oluşturulmasını gerektiriyor. Asıl mesele, kimin müzakere masasında kazandığı değil, kurulacak düzenin yeni bir savaşı önleyip önleyemeyeceğidir.

[Prof. Dr. Toğrul İsmayıl, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Öğretim Üyesidir.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.