Adalet Komisyonu Başkanı İyimaya Açıklaması

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Ahmet İyimaya, bireysel başvuru yolu ile görevli İnsan Hakları Yüksek Mahkemesi modelinin tartışılması gerektiğini belirterek, "Bu tür bir model, AİHM'de olduğu gibi, bu alanda küresel/milli bir prototip de inşa edilmiş olacaktır" dedi.

İyimaya, "bireysel başvuru incelemesinde Anayasa'ya uygunluk denetimi sorunu ve İnsan Hakları Mahkemesi modeli" makalesi yayınladı.

Yürürlükteki hukuk bakımından bireysel başvuru incelemelerinde, ihlalin kaynaklandığı iddia olunan yasa kuralının Anayasa'ya uygunluk (somut norm) denetiminin yapılmasını öngören açık bir hüküm olmadığına işaret eden İyimaya, içtihatla böyle bir yolun açılmasının, geçiş dönemi henüz tamamlanmayan bireysel başvuru kurumunu, ta baştan tökezletecek bir yükün ona yüklenmesi anlamına geleceğini kaydetti.

Ölçülülüğün, yalnızca kozmik bir ölçüt olmadığını, aynı zamanda konsolidasyon koşulu olduğunu belirten İyimaya, şunları kaydetti:

"Anayasamızın somut norm denetimindeki dava sayısı ile bireysel başvuru sayısındaki sürgit-artış birlikte düşünüldüğünde, bu yolun kabulü halinde Anayasa Mahkememizi bekleyen aşırı yargısal aktivizmin bozucu etkilerini görmek için filozof olmak gerekmez. İnsan Hakları Avrupa Hukuku (özellikle Avrupa Mahkemesi içtihatları), seçim barajını, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesinde düzenlenen 'serbest seçim hakkının' bir unsuru olarak görmemektedir. Öte yandan Anayasa Mahkememizin aynı konudaki birbirini destekleyen kararları da bu doğrultudadır. Yerindelik ve demokrasi standartları bakımından yüzde 10'luk ülke/seçim barajı yüksek görülebilir. Kişisel görüşüm de bu doğrultudadır. Ancak siyaset kurumunun doğal sınırları içinde yer alan bu sorunda, Yüksek Mahkeme'nin regülasyon yetkisini bir kararla üstlenmesi, onu negatif yasama işlevinden pozitif yasama işlevine sıçratır ki bu hal, dört başı mamur bir Anayasa krizinden başka bir anlama gelmez. Yüksek Mahkeme'nin böyle bir yola hiçbir şekilde iltifat etmeyeceğini düşünüyorum. Esasen Yüksek Mahkeme'nin kendi kararlarından ve yasalardan kaynaklanan hak ihlallerini inceleme yetkisi de bulunmamaktadır.

Anayasa Mahkememizin yapı ve işlevi bakımından, Anayasa ve yasaya aykırı içtüzük modellemesini Anayasa sınırlarına çekecek bir düzenlemenin geciktirilmeden gerçekleştirilmesi zorunluluğu açıktır. Mart 2014 içtüzük değişiklikleri ile ortaya çıkan iki (düalist) Anayasa Mahkemesi görüntüsü sürdürülemez. Bu alandaki kural-çatışmasını Yüksek Mahkememizin gidermesi en tabii olanıdır. Aynı konuda yasama organının da bir düzenleme yetkisine haiz olduğu açıktır. Bireysel başvuru yolu ile görevli İnsan Hakları Yüksek Mahkemesi modeli tartışılmalıdır. Bu tür bir model, norm yargısının zaman zaman içine düştüğü aktivizm ve jüristokrasi arazlarının sistem üzerinde yol açacağı tahribata kısmen bir çare olmanın yanısıra, aynen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde (AİHM) olduğu gibi, bu alanda küresel/milli bir prototip de inşa edilmiş olacaktır. Unutulmamalıdır ki, 'kalıcı çözümler, bilimsel bilgi ile yaratıcı aklın meşru izdivacında saklıdır.' Hepimizin, beyinlerimizi terletme ortak yükümlülüğü vardır." - TBMM