Gıda Maddesi Üretiminde Çözücü Kullanımı

Gıda maddeleri veya gıda bileşenlerinin işlenmesinde, belirtilen kalıntı limitlerini aşmamak kaydıyla ektraksiyon çüzücü olarak, propan, bütan, etil asetat, etanol, karbondioksit, aseton (prina yağı rafinasyonunda kullanılması yasak) ve nikröz oksit kullanılabilecek.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın "Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinin ve Gıda Bileşenlerinin Üretiminde Kullanılan Ekstraksiyon Çözücüleri Tebliği", Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Tebliğ, gıda maddeleri veya gıda bileşenlerinin üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücülerine ait koşulları ve uygun azami kalıntı limitlerini belirliyor.

Buna  göre, ekstraksiyon çözücüsü olarak belirtilen materyaller toksikolojik olarak tehlikeli miktarda herhangi bir madde veya bileşik içermeyecek. Çözücülerde ise 1 mg/kg'dan fazla arsenik veya 1 mg/kg'dan fazla kurşun bulunmayacak. Asitliği veya bazlığı ayarlanmış su ile çözücü özelliği gösteren diğer gıda maddeleri; gıda maddelerinin ve gıda katkılarının üretiminde ekstraksiyon çözücüsü olarak kullanılabilecek.

Ambalajlama ve etiketleme

Gıda maddelerinde kullanılacak ekstraksiyon çözücülerinin ambalaj etiketleri, kolaylıkla görülecek. Ticari adı, gıdaların ve gıda bileşenlerinin ekstraksiyonunda kullanılmaya uygun kalitede olduğuna dair açık ifade, parti veya lot numarasını belirtici açıklama, üretici veya paketleyici veya satıcının adı, firma adı ve adresi, hacim olarak net miktarı, gerekli ise, özel depolama ve kullanım koşulları okunaklı ve silinmez şekilde etiketlerde yer alacak.

Gıda maddeleri veya gıda bileşenlerinin üretiminde, tebliğde kullanım koşulları ve uygun en fazla kalıntı limitleri verilmiş olan madde ve bileşiklerin ekstraksiyon çözücüsü olarak kullanımına izin verilecek. Gıdanın üretiminde kullanılan gıda katkı maddesi, vitamin ve besin bileşenlerinden kaynaklanan ve insan sağlığını tehlikeye düşüren ekstraksiyon çözücüsü kalıntısı bulunmayacak.

Bu tebliğin yürürlüğe girmesiyle Gıda Maddelerinin ve Gıda Bileşenlerinin Üretiminde Kullanılan Ekstraksiyon Çözücüleri Tebliği (Tebliğ No: 2010/40) yürürlükten kaldırıldı.

Kullanıcak maddeler ve kalıntı oranları

Hammaddelerin, gıda maddelerinin veya gıda bilişenlerinin işlenmesi sırasında ektraksiyon çüzücü olarak, propan, bütan, etil asetat, etanol, karbondioksit, aseton (prina yağı rafinasyonunda kullanılması yasak) ve nikröz oksit kullanılabilecek.

Katı ve sıvı yağların üretimi veya kısımlara ayrılmasında,  kakao yağının üretiminde, yağı alınmış protein ürünlerinin ve yağı alınmış unların hazırlanmasında, yağı alınmış hububat tohumlarının hazırlanmasında hekzan kullanılabilecek ancak hekzan kalıntı miktarı, katı veya sıvı yağlarda veya kakao yağında 1 mg/kg, yağı alınmış protein ürünlerini ve  yağı alınmış unları içeren gıdalarda 10 mg/kg, son tüketiciye satılan yağı alınmış soya ürünlerinde 30 mg/kg, yağı alınmış hububat tohumlarında 5 mg/kg'yi geçemeyek.

Metil asetat, çay ve kahveden kafeinin uzaklaştırılmasında veya acılık maddelerinin ve iritanların uzaklaştırılması ile melastan şeker üretiminde kullanılabilecek. Metil asetat kalıntı miktarı, çay ve kahvede 20 mg/kg'yi, şekerde 1 mg/kg'yi aşamayacak.

Etil metil keton, katı ve sıvı yağların kısımlara ayrılmasında, çay ve kahveden kafeinin uzaklaştırılmasında veya acılık maddelerinin ve iritanların uzaklaştırılmasında kulanılabilecek. Kalıntı miktarı katı ve sıvı yağlarda  5mg/kg'yi, çay ve kahvede 20mg/kg'yi geçmeyecek.

Çay ve kahveden kafeinin uzaklaştırılmasında veya acılık maddelerinin ve iritanların uzaklaştırılmasında diklorometan da kullanılabilecek ancak kalıntı miktarı en fazla, kavrulmuş kahvede 2 mg/kg, çayda 5 mg/kg olacak.

Propan-2-ol ve metanol, kalıntı miktarı 10 mg/kg'yi aşmamak kaydıyla hepsinde kullanılabilecek.

Yağı alınmış hayvansal protein ürünlerinin hazırlanmasında, dimetil eter kullanımı serbest olacak ancak kalıntı miktarı 0,009 mg/kg'yi aşmayacak.

Kalıntı oranları, doğal aroma materyallerinden elde edilen aromaların hazırlanmasında, ekstraksiyon çözücüsü olarak kullanılan, "dietileter"de 2, "hekzan"da 1, "siklohekzan"da 1, "metil asetat"ta 1, "bütan-1-ol"da 1, "bütan-2-ol"da 1, "etilmetil keton"da 1, "diklorometan"da 0,02, "propan-1-ol"da 1, "1,1,1,2-tetrafloroetan"da 0,02, "metanol"da 1,5, "propan-2-ol"da 1 mg/kg'yi geçmeyecek.

Tebliğde, hekzan ve etil metil ketonun birlikte kullanımının da yasak olduğu hatırlatıldı. - Ankara