Spk, Kaydi Sermaye Piyasası Araçlarının Kaydı ve Kayden İzleme İşlemlerini Düzenledi

Sermaye Piyasası Kurumu (SPK), kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakların kaydı ile kayden izleme işlemlerini düzenledi. Buna göre kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklarla ilgili kayıtlar, Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından oluşturulan elektronik ortamda MKK üyelerince tutulacak. Takasbank nezdinde mislen saklanmakta olan hisse senetlerinin kayden izlenmesine Sermaye Piyasası Kurulu tarafından karar verilmesi halinde hak sahibinin kendisinin doğrudan veya MKK üyesi bir yatırım kuruluşu vasıtasıyla ilettiği aksi yönde bir talebi olmadıkça topluca ve aynı tarihte MKK tarafından kaydileştirilecek. MKK nezdinde hak sahipleri bazında kayden izlenmeye başlanacak.

SPK'nın Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul Ve Esasları Hakkında Tebliğ Resmi Gazete'de yayımlandı. Tebliğ ile sermaye piyasası işlemlerinin güvenli, hızlı ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi için, sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakların Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi tarafından kayden izlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlendi. Tebliğ, kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakların kaydı ile kayden izleme işlemlerini kapsıyor.

-KAYITLARIN TUTULMASI-

Kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklarla ilgili kayıtlar, Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından oluşturulan elektronik ortamda MKK üyelerince tutulacak. Hesapların açılması ve hesaplarda kayıt ve değişiklik yapılması usul ve esasları MKK tarafından belirlenecek elektronik işlem yöntemleriyle üyeler tarafından hak sahiplerinin talimatlarına uygun şekilde MKK kayıtlarında değişiklik yapılması sureti ile gerçekleştirilecek. Doğal afet, teknik arıza gibi mücbir sebeplerle bir bilgi akışı sorunu olduğunda kayıtların ne şekilde iletileceği ve değiştirileceğine ilişkin usul ve esaslar MKK tarafından belirlenecek. Takas işlemlerinin yürütülmesi için, merkezi takas kuruluşları itibarıyla da kayıt tutulur. Hak sahiplerinin kayıtları, üye hesapları ile bağlantı kurularak izlenecek. Kayden izlenen haklar Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca senede bağlanmayacak. Üyeler tarafından kayıtların tutulmasında kullanılacak kodlama sistemi MKK tarafından belirlenecek. MKK'da tutulacak kayıtlar, Kurulca aksi kararlaştırılmadıkça bu Tebliğde düzenlenen hususlar dışında hiçbir sınırlama ve şarta tabi tutulamayacak. Tebliğ hükümleri çerçevesinde üyelerin, MKK sisteminde işlemleri yerine getirmeye yetkili görevlileri, MKK'ca belirlenen usul çerçevesinde MKK'ya bildirilecek ve işlemler, münhasıran bu görevlilerce yerine getirilecek. Üyeler tarafından hesaplarda hatalı veya eksik kayıtları düzeltmek amacıyla kayıt yapılması durumunda, düzeltme yapıldığı bilgisi MKK'nın belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde üye tarafından MKK'ya ve hak sahibine bildirilecek. Üyelere hesap açma veya kayıt amacıyla yapılan başvurularda eksikliklerin bulunması halinde, talebin reddi mümkün olacak. Bu halde ret kararının, gerekçeli olarak hak sahiplerine üye tarafından derhal bildirilmesi zorunlu olacak.

Üyeler, MKK'dan izin almak kaydıyla, süreklilik arz etmeyecek şekilde diğer üyelerin teknik imkanlarını kullanmak suretiyle işlemlerini yürütebilecek. Üyeler, MKK tarafından belirlenecek ve Kurulca onaylanacak esaslar çerçevesinde, kendi istihdam ettikleri personel ve teknik imkanları kullanmak yerine diğer bir üye aracılığıyla dolaylı ve sürekli bir şekilde MKK'da işlemlerini yapabilecek.

-MKK NEZDİNDE TUTULACAK HESAPLAR-

MKK nezdinde tutulacak hesaplar, TCMB, ihraççılar, yatırım kuruluşları, merkezi takas kuruluşları ile Kurul tarafından belirlenen diğer kuruluşlar itibarıyla açılacak. Hak sahiplerinin adına açılan yatırımcı ve ortak hesapları ise, kimlik bilgilerinin MKK'ya bildirilmesi üzerine açılacak ve söz konusu hesaplar üzerinde işlem yapmaya yetkili üyeler ile bağlantısı kurulacak. Merkez Bankası ile merkezi takas kuruluşları, herhangi bir üye ile bağlantı kurmaksızın, doğrudan doğruya MKK'da hesap açtırabilecek. Yabancı merkezi saklama kuruluşlarının MKK nezdinde, MKK'nın yabancı saklama kuruluşları nezdinde hesap açtırması ve hesapların tutulmasına ilişkin usul ve esaslar MKK tarafından belirlenecek. Yabancı merkezi saklama kuruluşlarının MKK nezdinde üye olarak veya Kurulca izin verilmesi halinde Takasbank'ın MKK nezdindeki hesabına bağlı olarak açtıracakları söz konusu hesaplar hak sahibi bazında izlenmeyebilecek. MKK, kendi nezdinde veya Takasbank'ın MKK nezdindeki hesabında hak sahibi bazında izlenmeyecek şekilde hesap açmayı talep eden yabancı merkezi saklama kuruluşlarına ilişkin başvuruları Kurula iletecek. Kurul bu başvuruları ülke bazında değerlendirecek. Kurul düzenlemeleri uyarınca yurtdışında ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarının hak sahibi bazında olmayan hesaplarda izlenmesi mümkün olacak. Bu hesapların gerçek mahiyetini gizleyecek nitelikte hesap açılamayacak, kayıt tutulamayacak.

-İHRAÇÇI HESABI-

İhraççı hesabı, kaydi sermaye piyasası araçları için açılacak. İhraççı hesapları; ihraççı havuz hesabı, ortak hesabı ve bilinmeyen ortak hesabından oluşacak. İhraççının yatırım fonu kurucusu olması halinde ihraççı hesapları havuz hesabı ve bilinmeyen katılımcı hesabından meydana gelecek. İhraççı havuz hesabı, kaydi sermaye piyasası araçları ihracına ilişkin geçici kayıtların izlenmesi amacı ile tutulacak. İhraç edilecek kaydi sermaye piyasası araçlarının satış süresi boyunca takibi havuz hesabında yapılacak ve satışa konu olan tutarlar satış süresinde kaydi sermaye piyasası araçlarının satılması ile veya satış öncesinde, ilgili hesaplara yapılacak kayıt neticesinde bu hesaptan düşülecek. Yatırım fonu katılma paylarının ihraç ve iptal işlemleri de havuz hesabı kullanılarak yapılacak. Ortak hesabı, ihraççı tarafından münferiden pay sahipleri için, MKK tarafından belirlenen bilgilerin MKK'ya iletilmesi ile açılacak. Ortak hesabına sadece Borsada işlem görmeyen payların kayıtları yapılabilecek. Bu hesaptaki kaydi sermaye piyasası araçları, ihraççının verdiği bilgiler doğrultusunda türleri ve hak sahipleri itibariyle tutulacak. Bilinmeyen ortak ve bilinmeyen katılımcı hesabı, kaydi dönüştürme aşamasında, hak sahiplerinin ihraççı tarafından bilinmemesi durumunda, bu nitelikteki payların toplu olarak izlenmesi amacı ile oluşturulacak.

-İHRAÇÇI HESABININ AÇILMASI-

İhraççı hesabının açılması için ihraççılar, MKK tarafından belirlenen bilgiler ile birlikte başvuruda bulunmakla yükümlü olacak. İhraççı hesabı açılırken eşanlı olarak bilinmeyen ortak veya bilinmeyen katılımcı hesabı da MKK tarafından açılacak. Merkez Bankası Hesabı, Merkez Bankası adına açılan DİBS Genel Depo Hesabı olacak. DİBS Genel Depo Hesabı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Menkul Kıymet Transfer Sistemi'ndeki (EMKT) bankalara ait depo hesaplarında bulunan kıymetlerin toplu olarak, hak sahibi bazında ayrım olmaksızın izlenmesini sağlamak için kullanılacak.

-YATIRIM KURULUŞU HESABI-

Yatırım kuruluşu hesabı, DİBS Depo hesabı, işlemlerin niteliğine göre açılacak havuz hesapları ve yatırımcı hesaplarından oluşacak. DİBS Depo Hesabı münhasıran, EMKT sistemindeki banka depo hesapları ile MKK nezdindeki yatırım kuruluşu hesapları arasındaki DİBS aktarımlarının ve yatırımcılarla gerçekleştirilecek alım ve satım işlemleri sonucunda yatırımcı hesapları ile ilgili aktarımların yürütülmesi için kullanılacak. Yatırım kuruluşu havuz hesapları, yatırım kuruluşunun, hesap sahibinin vekili sıfatıyla takas işlemlerini yerine getirmesi için kullanılacak. Yatırımcı hesabı, yatırım kuruluşunun işlem yapmaya yetkili olduğu hak sahipleri adına açılmış hesaplardan oluşacak.

-YATIRIMCI HESABI-

Yatırımcı hesabı, hak sahibi adına açılmış, nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın kaydi sermaye piyasası araçlarının izlendiği hesap olacak. Merkezi takas kuruluşu hesabı; takas havuz hesabı, havuz hesabı ve yatırımcı hesabından oluşacak.

-ORTAK VE YATIRIMCI HESAPLARININ ALT HESAPLARI-

Rehin, haciz, yatırımcı blokajı, satış blokajı ve MKK tarafından uygun görülecek diğer işlemlerin yapılması durumunda, bu işlemlere konu haklar MKK tarafından ilgili hesaplarla bağlantılı alt hesaplar açılmak sureti ile izlenecek.

-KAYDİLEŞTİRME KARARI-

Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esas olacak. Kurul, kayden ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarını ve kayden izlenecek hakları belirleyecek. Kaydileştirilmesine karar verilen sermaye piyasası araçlarının Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde teslimi zorunlu olacak. Teslim edilen sermaye piyasası araçları kendiliğinden hükümsüz hale gelecek. Sermaye piyasası araçlarının teslim ve imha esasları MKK tarafından belirlenecek ve Kurulun onayı ile yürürlüğe girecek.

-İHRAÇTA BİLDİRİM-

İhraççılar izahnamenin veya ihraç belgesinin onayını izleyen iş günü sonuna kadar, kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin MKK tarafından belirlenen bilgileri MKK'ya bildirecek. İhraççı, ihraç kararının bir kamu otoritesinin onayını gerektirmesi halinde onayın verilmesi veya reddi kararını, bu kararın verilmesini izleyen iş günü; bu kararlara ilişkin ortaya çıkan değişiklikleri, söz konusu değişikliğin gerçekleşmesini izleyen iş günü sonuna kadar en seri şekilde MKK'ya bildirmekle yükümlü olacak. İhraççı tarafından satış kararı ayrıca MKK'ya bildirilecek. Bu bildirim üzerine, ihraç edilen kaydi sermaye piyasası araçlarının, ilgili ihraççı havuz hesabında geçici kayıtları yapılacak.

-YATIRIMCI BLOKAJI-

MKK nezdindeki yatırımcı hesaplarına ve ortak hesaplarına, ilgili üyenin tasarruf yetkisini sınırlamaya yönelik olarak bu hesapların sahipleri tarafından blokaj konulabilecek. Blokaj işlemlerine ilişkin esaslar MKK tarafından belirlenecek.

-YATIRIMCI UYARI SİSTEMİ-

Hak sahiplerinin bilgilendirilmesine yönelik olarak MKK yatırımcı uyarı sistemine kayıtlılık, Kurul tarafından zorunlu tutulabilecek. Yatırımcı uyarı sistemine kayıtlı olunmaması durumunda MKK tarafından belirlenen ve Kurulca onaylanan işlemlerin gerçekleştirilmesi engellenebilecek.

-EMKT İLE MKK SİSTEMLERİ ARASINDA KIYMET TRANSFERİ-

Üyelerin MKK sistemindeki hesaplara kıymet aktarımı, MKK'nın EMKT sistemindeki hesabına EMKT sistemini kullanarak transfer yapmaları ile gerçekleştirilecek. MKK'nın bu hesabına gelen kıymet tutarı, üyenin MKK'daki hesabı alacaklandırılmak suretiyle MKK sistemine yansıtılacak. (3) EMKT'deki MKK hesabı, MKK nezdinde tutulan, TCMB Hesabı dışındaki toplam bakiyeleri gösterecek. Bu arada likidite senetleri bu Tebliğin DİBS'lere ilişkin hükümlerine tabi olacak.

-MKK KAYITLARININ SAKLANMASI-

MKK, kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklarla ilgili değişiklikleri, izleyen on yıl süreyle değişiklikten önceki haliyle değiştirilemeyecek bir şekilde elektronik ortamda saklayacak. Yatırım fonu kayıtlarının saklanması için, Kurulca daha uzun bir süre belirlenebilecek.

-İHRAÇÇILARCA MKK'YA YAPILACAK BİLDİRİMLER-

Bu Tebliğ uyarınca ihraççılarca MKK'ya yapılacak bildirimlerde kullanılacak verinin, ihraççı tarafından bildirilmiş olması kaydıyla, MKK ile sistem entegrasyonu bulunan diğer veri tabanlarından alınabildiği durumda ihraççılarca MKK'ya ayrıca bildirim yapılmayacak.

-TAKASBANK NEZDİNDE MİSLEN SAKLANAN HİSSE SENETLERİ-

Takasbank nezdinde mislen saklanmakta olan hisse senetlerinin kayden izlenmesine Kurulca karar verilmesi halinde Kurul tarafından belirlenen süre içinde hak sahibinin kendisinin doğrudan veya MKK üyesi bir yatırım kuruluşu vasıtasıyla ilettiği aksi yönde bir talebi olmadıkça topluca ve aynı tarihte MKK tarafından kaydileştirilecek ve MKK nezdinde hak sahipleri bazında kayden izlenmeye başlanacak.

-NEVİ AYRIMINA İLİŞKİN ESASLAR-

Payları kayden izlenmeye başlanacak ortaklıkların aynı gruptaki paylarının farklı nevilerden olması durumunda, borsada işlem gören paylar MKK tarafından nevilerine ilişkin bir ayrım yapılmaksızın izlenecek. Bu ortaklıkların, kaydileştirmeye ilişkin alınacak Kurul kararı tarihinden itibaren bir yıl içinde paylarını aynı türe çevirerek esas sözleşmelerinde bu yönde değişiklik yapmaları gerekecek. Ortaklıklar, nevi değişimine ilişkin olarak süresinde esas sözleşmelerini uyumlu hale getirecekleri ve MKK kayıtlarını esas alarak yapacakları işlemlerde nevi ayrımına gitmeyecekleri hususlarında MKK'ya taahhütte bulunmakla mükellef olacak.

Bugün itibarıyla yürürlüğe giren Tebliğ ile 22 Aralık 2002 tarihl Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ yürürlükten kaldırıldı.