Gazze'de Yeni Yönetim Modeli: ABD Merkezli Plan, Çok Katmanlı Yapı ve Soru İşaretleri...

(ANKARA) - ABD Başkanı Donald Trump'ın  "Gazze Çatışmasını Sona Erdirmeye Yönelik Kapsamlı Plan"ı çerçevesinde Gazze için öngörülen yönetim modeli, uluslararası siyasi denetim, Filistinli teknokratlardan oluşan yönetim ve uluslararası askeri güvenlik gücü olmak üzere üç sütun üzerine kuruluyor. ABD'nin duyurduğu yönetim modeli çok sayıda soru işaretini de beraberinde getirdi.

Gazze'de ateşkesin ikinci aşaması kapmsamında, bölgenin yeni bir yönetim tarafından devralınması bekleniyor. Ancak yeni modelin meşruiyeti Filistin halkı tarafından seçilmemesi, Filistinli siyasi hareketler dışlanması, büyük ölçüde ABD merkezli karar alma mekanizmalarına dayanması nedeniyle sorgulanıyor. Plan, Gazze'nin geleceğini düzenlerken, Filistin devletinin statüsüne dair net bir siyasi yol haritası sunmuyor. Gazze'nin 2027 sonuna kadar geçici uluslararası denetim altında kalması öngörülüyor.

ABD'nin açıklamasına göre yeni yönetim modeli üç ana sütun üzerine kurulacak.

Üst siyasi çatı: Barış Kurulu

Planın en üst karar mekanizması, doğrudan Trump'ın başkanlığını yaptığı Board of Peace (Barış Kurulu) adlı kurul. Bu yapı, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi kararıyla yetkilendirildi ve Gazze'nin yeniden inşası, güvenliği ve siyasi geçiş sürecini denetlemekle görevlendirildi.

Kurulun yürütme organında, büyük ölçüde ABD merkezli isimler yer alıyor. Bu isimler arasında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump'ın damadı ve danışmanı Jared Kushner, Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, İngiltere eski Başbakanı Tony Blair, Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga ve ABD'li iş insanı Marc Rowan bulunuyor. Kurulun büyük ölçüde Amerikalı isimlerden oluşması, "Gazze üzerindeki siyasi kontrolün fiilen Washington merkezli olacağı" yönünde yorumlara yol açtı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın da yer aldığı kurul ise uygulama ve koordinasyon işlevi üstlenen "Gazze Yürütme Kurulu". (Gaza Executive Board). Bu yapı, Gazze'de kurulacak geçiş yönetiminin işleyişini desteklemekle görevli olup, stratejik kararların alındığı ana siyasi kurulun altında konumlanıyor.

Günlük yönetim: Gazze Ulusal Yönetim Komitesi

Gazze'nin günlük idaresi ise Filistinli teknokratlardan oluşan Gazze Ulusal Yönetim Komitesi'ne (NCAG) bırakılacak. Komitenin başına, eski Filistinli planlama yetkilisi Ali Sha'ath getirildi.

Ancak bu yapı kamu hizmetlerinin yeniden kurulması, belediyecilik ve altyapı, sağlık ve eğitim sistemleri, sivil kurumların yeniden inşası gibi alanlardan sorumlu olacak. Komite, siyasi değil teknik bir yapı olarak tanımlanıyor. Yani Gazze'nin geleceğine dair stratejik kararlar bu kurulda değil, üst uluslararası yapılarda alınacak.

Güvenlik Boyutu: Uluslararası İstikrar Gücü (ISF)

Gazze'nin silahsızlandırılması ve güvenliğinin sağlanması amacıyla BM yetkisiyle bir Uluslararası İstikrar Gücü kuruluyor. Bu gücün komutanlığına ABD'li General Jasper Jeffers atandı.

Bu gücün görevleri arasında, Hamas'ın silahsızlandırılması, Gazze'de askeri kontrolün sağlanması, yeniden inşa sürecinin güvenliğini sağlamak var. Ancak Hamas'ın silahsızlanmayı reddetmesi ve Trump'ın "kolay ya da zor yol" tehdidi, planın askeri boyutunun yeni çatışma riskleri barındırdığını yönünde endişelere yol açtı.

Washington'un öngördüğü model, Gazze için çok katmanlı bir geçiş yönetimi öngörürken, siyasi karar alma mekanizmalarının büyük ölçüde uluslararası ve özellikle ABD merkezli yapılarda toplanması dikkat çekiyor. Günlük idarenin Filistinli teknokratlara bırakılması planlanırken, stratejik kararların uluslararası kurullar tarafından belirlenmesi, Gazze'nin fiili egemenliği konusunda yeni tartışmaları da beraberinde getirdi.

Güvenlik boyutunda ise BM yetkisiyle kurulacak uluslararası güç, bölgenin silahsızlandırılması ve yeniden inşa sürecinin korunmasından sorumlu olacak. Ancak bölgeden, ekim ayında varılan ateşkesin İsrail tarafından sıkça ihlal edildiğine ilişkin haberler gelmeye devam ederken bu yapının sahadaki uygulanabilirliği hakkında da tartışmalar da sürüyor.