Hürmüz Boğazı'nda Geçiş Krizi: Ateşkes Sonrası Belirsizlik ve Kripto Para Talebi

EVRİM KÜÇÜK ABD- İran ateşkesi, küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı'nı daha belirsiz bir yapıya sürükledi. İran'ın geçişleri izin, rota ve kripto para ödemesine bağlayan yeni yaklaşımı, tanker trafiğini adeta durma noktasına getirdi. Sektör temsilcileri, normalleşme beklentisinin yerini kontrollü geçiş dönemine bıraktığını belirtiyor.

Normalde günde 130-140 geminin geçtiği boğazda, geçiş sayısı 10-15 bandına kadar geriledi, bazı günlerde tek hanelere indi. Analistlere göre bu düşüş, yeni kuralların yarattığı belirsizlikten kaynaklanıyor. İran, geçiş için Devrim Muhafızları'ndan onay, rota kontrolü ve ücret şartı getirirken, gemi sahipleri riskleri net görmeden hareket etmek istemiyor. Körfez'de yüzlerce geminin beklemede olduğu, en az 300'ünün bölgeden çıkmak için fırsat kolladığı ifade ediliyor.

İran'ın en dikkat çekici hamlesi, geçiş ücretini kripto para ile talep etmesi oldu. Planlanan sistemde tankerlerin önceden bildirim yapması ve ücretin dijital para ile ödenmesi gerekiyor. Ücretin tanker başına milyon dolar seviyesine çıkabileceği belirtiliyor. Analistler, bu modelle yaptırımları aşarak gelir yaratma ve Boğaz üzerindeki kontrolü kurumsallaştırma amaçlandığını söylüyor, ancak sistemin uygulanabilirliği tartışmalı.

Geçişin önündeki kritik sorunlardan biri de sigorta. Boğaz hâlâ 'yüksek riskli bölge' olarak sınıflandırılırken, primler savaş öncesine kıyasla katlanmış durumda. Sigortacıların İran'dan resmi onay talep etmesi, ancak bu onayın nasıl alınacağının net olmaması operasyonel tıkanıklığı artırıyor. Denizcilik şirketleri mayın riski, askeri müdahale ihtimali ve rota belirsizliği nedeniyle temkinli kalmayı sürdürüyor.

İran'ın geçişleri ücretlendirme ve kontrol altına alma girişimi, uluslararası alanda tepkiyle karşılanıyor. Körfez ülkeleri boğazda 'engelsiz geçişin' kırmızı çizgi olduğunu vurgularken, ABD tarafı da olası bir anlaşmanın temel şartının serbest dolaşım olacağını belirtiyor. Analistler, böyle bir modelin kabul görmesi halinde küresel enerji ticaretinde güç dengelerini değiştirebileceğini ifade ediyor.

Petrol fiyatlarında ateşkes etkisi yerini yeniden yükselişe bıraktı. Bent petrol vadeli işlemleri yüzde 4'ten fazla artarak varil başına 99 dolara yaklaştı, Amerikan ham petrolünün fiyatı da yüzde 5.3 artarak 100 dolara dayandı. Bu artış, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının ateşkesin kalıcılığı konusunda şüpheler uyandırması ve Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde kapalı kalmasıyla gerçekleşti.