Kendi Kaderini Tayin Hakkı Konferansı

ABD Kongresi'nde düzenlenen uluslararası konferansta, kendi kaderini tayin hakkı ve geri dönüş hakkının uluslararası hukuk çerçevesinde uygulanmasında görülen "çifte standartlar ve seçici yaklaşımlar" ele alındı.

Bakü Girişim Grubu (Baku Initiative Group-BIG) tarafından Washington'daki Russell Senato Ofis Binası'nda bulunan Kennedy salonunda düzenlenen "Kendi Kaderini Tayin Hakkı ve Geri Dönüş Hakkı: Çifte Standartlar ve Seçici Yaklaşımlar" başlıklı konferans, akademisyenleri, hukukçuları, siyaset uzmanlarını, sivil toplum temsilcilerini ve uluslararası paydaşları bir araya getirdi.

Konferansta kendi kaderini tayin hakkının sömürgecilikten kurtulma süreçlerindeki rolü, günümüzde karşılaşılan uygulama sorunları, devlet egemenliği ile ilişkisi, uluslararası hukukta geri dönüş hakkı, zorla yerinden edilme, mülteci krizleri ve kalıcı çözüm arayışları ele alındı. Katılımcılar ayrıca farklı bölgelerdeki geri dönüş süreçlerine ilişkin örnekleri değerlendirerek uygulamada karşılaşılan zorlukları ve uluslararası toplumun benzer vakalara yönelik farklı yaklaşımlarını tartıştı.

Etkinliğin açılışında konuşan Bakü Girişim Grubu İcra Direktörü Abbas Abbasov, Batı Azerbaycanlıların yaşadığı zorunlu göç ve yerinden edilme sürecinin uluslararası hukuk açısından değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Abbasov, Batı Azerbaycanlıların 20. yüzyıl boyunca dört farklı dönemde ata yurtlarından çıkarıldığını belirterek, "1905, 1918, 1948 ve son olarak 1987-1991 yılları arasında Batı Azerbaycanlıların kendi topraklarından zorla sürgün edildiğini kabul etmek büyük önem taşıyor." ifadelerini kullandı.

Bu süreçlerde yüzlerce kişinin hayatını kaybettiğini ve çok sayıda kişinin ağır işkencelere maruz kaldığını anımsatan Abbasov, yaklaşık 300 bin Azerbaycanlının Ermenistan tarafından zorla yerinden edildiğini kaydetti.

Abbasov, Batı Azerbaycanlıların geri dönüş talebinin Ermenistan'a yönelik herhangi bir toprak talebi veya ülkenin egemenliğine meydan okuma anlamına gelmediğini vurgulayarak, "Batı Azerbaycanlıların geri dönüş hakkı, Ermenistan'ın egemenliğine yönelik bir iddia değildir. Bu hak, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, 1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi ve diğer uluslararası hukuk normları tarafından tanınan temel bir haktır." dedi.

Uluslararası toplumun etnik temizlik ve zorunlu göç vakalarına yaklaşımında tutarlı olması gerektiğinin altını çizen Abbasov, bazı krizlerin uluslararası gündemde geniş yer bulurken benzer nitelikteki diğer olayların yeterince dikkat görmediğini savundu.

Abbasov, "Bugün uluslararası toplum, etnik temizlik vakalarına özel bir destek nedeniyle değil, uluslararası hukuk normları ve ilkelerinin gereği olarak adil şekilde yaklaşmalıdır." değerlendirmesinde bulundu.

Konferansta söz alan konuşmacılar da kendi kaderini tayin hakkı ile geri dönüş hakkının uluslararası hukuk sisteminin temel ilkeleri arasında yer aldığını belirterek, bu hakların uygulanmasında siyasi yaklaşımlardan bağımsız, evrensel ve eşit standartların benimsenmesi gerektiğini ifade etti.

Etkinlikte ayrıca zorla yerinden edilmiş toplulukların güvenli, gönüllü ve onurlu geri dönüşünün sağlanmasının uluslararası toplumun ortak sorumluluğu olduğu vurgulanırken, uluslararası kuruluşların ve devletlerin bu konuda daha tutarlı politikalar geliştirmesi çağrısında bulunuldu.